Mutual Fund Demat or SoA: મ્યુચ્યુઅલ ફંડ યુનિટ્સ રાખવા માટે SoA કે ડીમેટ, રોકાણકારો માટે કયો વિકલ્પ વધુ સારો?

Mutual Fund Demat or SoA: SoA અને ડીમેટ વચ્ચે શું તફાવત છે? જાણો કયા રોકાણકાર માટે કયો વિકલ્પ યોગ્ય

Mutual Fund Demat or SoA: મ્યુચ્યુઅલ ફંડમાં રોકાણ કર્યા બાદ યુનિટ્સ રાખવા માટે રોકાણકારો પાસે બે વિકલ્પ હોય છે. પહેલો સ્ટેટમેન્ટ ઓફ એકાઉન્ટ (SoA) અને બીજો ડીમેટ એકાઉન્ટ છે. બંને પદ્ધતિથી મ્યુચ્યુઅલ ફંડ યુનિટ્સ રાખી શકાય છે, પરંતુ બંનેની પ્રક્રિયા અને સુવિધાઓમાં કેટલાક તફાવત છે. અગાઉ ડીમેટમાં રાખવામાં આવેલી મ્યુચ્યુઅલ ફંડ યુનિટ્સને લઈને એક મોટો તફાવત એ હતો કે SWP (સિસ્ટેમેટિક વિથડ્રૉઅલ પ્લાન) અને STP (સિસ્ટેમેટિક ટ્રાન્સફર પ્લાન) જેવી સુવિધાઓ ઉપલબ્ધ નહોતી. હવે ડીમેટમાં રાખવામાં આવેલી યુનિટ્સ માટે પણ SWP અને STPની સુવિધા ઉપલબ્ધ છે. આવી સ્થિતિમાં બંને વિકલ્પો વચ્ચેનો આ મહત્વપૂર્ણ તફાવત ઘણી હદ સુધી ઓછો થયો છે. હવે પ્રશ્ન એ છે કે SoA અને ડીમેટમાં મ્યુચ્યુઅલ ફંડ યુનિટ્સ રાખવી કેટલી અલગ છે અને રોકાણકારો માટે આમાંથી કયો વિકલ્પ વધુ સારો હોઈ શકે છે? ચાલો સરળ ભાષામાં સમજીએ.

SoAમાં મ્યુચ્યુઅલ ફંડ યુનિટ્સ કેવી રીતે રાખવામાં આવે છે?

SoA એટલે સ્ટેટમેન્ટ ઓફ એકાઉન્ટ મ્યુચ્યુઅલ ફંડ યુનિટ્સ રાખવાની પરંપરાગત પદ્ધતિ છે. તેમાં તમારી મ્યુચ્યુઅલ ફંડ યુનિટ્સ સંબંધિત એसेટ મેનેજમેન્ટ કંપની (AMC) પાસે રહે છે. તમારા રોકાણનો રેકોર્ડ રજિસ્ટ્રાર એન્ડ ટ્રાન્સફર એજન્ટ (RTA) સંભાળે છે. RTA તમારા રોકાણ સાથે જોડાયેલી માહિતીનો રેકોર્ડ રાખે છે અને તમને મ્યુચ્યુઅલ ફંડ યુનિટ્સનું સ્ટેટમેન્ટ પણ જારી કરે છે. સરળ ભાષામાં કહીએ તો SoAમાં તમારી મ્યુચ્યુઅલ ફંડ યુનિટ્સ સીધી AMCના રેકોર્ડમાં રહે છે અને તેનો હિસાબ-કિતાબ RTA સંભાળે છે.

ડીમેટમાં મ્યુચ્યુઅલ ફંડ યુનિટ્સ કેવી રીતે રાખવામાં આવે છે?

બીજો વિકલ્પ ડીમેટ એકાઉન્ટ છે. તેમાં તમારી મ્યુચ્યુઅલ ફંડ યુનિટ્સ તમારા ડીમેટ એકાઉન્ટમાં ઇલેક્ટ્રોનિક સ્વરૂપે રાખવામાં આવે છે. આ વ્યવસ્થા NSDL અને CDSL જેવી ડિપોઝિટરી દ્વારા થાય છે. ખાસ વાત એ છે કે ડીમેટ એકાઉન્ટમાં માત્ર મ્યુચ્યુઅલ ફંડ જ નહીં, પરંતુ શેર, ETF અને બોન્ડ જેવી અન્ય સિક્યોરિટીઝ પણ રાખી શકાય છે. એટલે કે જો કોઈ રોકાણકાર પાસે શેર, ETF, બોન્ડ અને મ્યુચ્યુઅલ ફંડ બધું હોય, તો તે આ બધાને એક જ ડીમેટ એકાઉન્ટમાં રાખી શકે છે.

SoAમાં મ્યુચ્યુઅલ ફંડ રાખવાનો સૌથી મોટો ફાયદો શું છે?

જો કોઈ વ્યક્તિનું રોકાણ લગભગ સંપૂર્ણપણે મ્યુચ્યુઅલ ફંડ પૂરતું જ સીમિત હોય, તો તેના માટે SoA વધુ સરળ વિકલ્પ બની શકે છે. તેનો એક મોટો ફાયદો એ છે કે માત્ર મ્યુચ્યુઅલ ફંડ યુનિટ્સ રાખવા માટે ડીમેટ એકાઉન્ટની જરૂર પડતી નથી. તેથી રોકાણકારે ડીમેટ એકાઉન્ટના મેન્ટેનન્સ અથવા તેની સાથે જોડાયેલા અન્ય ચાર્જ ચૂકવવા પડતા નથી. એટલે કે જો તમારું શેર અથવા ETFમાં રોકાણ નથી અને તમે માત્ર મ્યુચ્યુઅલ ફંડમાં રોકાણ કરો છો, તો અલગથી ડીમેટ એકાઉન્ટ રાખવાની જરૂર ન હોવાથી પ્રક્રિયા અને ખર્ચ બંને ઓછા થઈ શકે છે.

SoAમાં રોકાણ સાથે જોડાયેલા કામ કેવી રીતે થાય છે?

SoA મોડમાં રોકાણકાર પોતાના મ્યુચ્યુઅલ ફંડ રોકાણ સાથે જોડાયેલા અનેક કામ સીધા AMC અને RTA દ્વારા કરી શકે છે. ઉદાહરણ તરીકે, મ્યુચ્યુઅલ ફંડ ખરીદવું, યુનિટ્સ રિડીમ કરવી અને અન્ય સર્વિસ રિક્વેસ્ટ આ મોડમાં સીધી AMC અથવા RTA દ્વારા કરી શકાય છે. આ ખાસ કરીને એવા રોકાણકારો માટે સુવિધાજનક બની શકે છે, જેમને પોતાના રોકાણમાં શેર, ETF અથવા બોન્ડ જેવી અન્ય સિક્યોરિટીઝ રાખવાની જરૂર નથી.

ડીમેટમાં મ્યુચ્યુઅલ ફંડ રાખવાનો ગેરલાભ શું હોઈ શકે?

ડીમેટ એકાઉન્ટમાં રાખવાનો સૌથી મોટો સંભવિત ગેરલાભ વધારાનો ખર્ચ હોઈ શકે છે. રોકાણકારે ડીમેટ એકાઉન્ટના મેન્ટેનન્સ અને અન્ય સંબંધિત ચાર્જ ચૂકવવા પડી શકે છે. જો કોઈ વ્યક્તિ પહેલેથી જ શેર, ETF અથવા અન્ય સિક્યોરિટીઝ માટે ડીમેટ એકાઉન્ટનો ઉપયોગ કરતી ન હોય, તો માત્ર મ્યુચ્યુઅલ ફંડ રાખવા માટે ડીમેટ એકાઉન્ટ પર થતો ખર્ચ તેના માટે ઓછો આકર્ષક બની શકે છે. જોકે, વાસ્તવિક ખર્ચ સંબંધિત ડિપોઝિટરી પાર્ટિસિપન્ટ અને તેના ચાર્જ સ્ટ્રક્ચર પર આધાર રાખે છે. ડીમેટમાં મ્યુચ્યુઅલ ફંડ યુનિટ્સ રાખવા પર કેટલીક ટ્રાન્ઝેક્શન અને સર્વિસ રિક્વેસ્ટ માટે રોકાણકારે AMC અથવા RTAનો સીધો સંપર્ક કરવાને બદલે ડિપોઝિટરી પાર્ટિસિપન્ટ (DP) દ્વારા પ્રક્રિયા પૂર્ણ કરવી પડી શકે છે. તેથી જો કોઈ રોકાણકાર માત્ર મ્યુચ્યુઅલ ફંડમાં રોકાણ કરે છે, તો તેને SoAની સીધી પ્રક્રિયા વધુ સરળ લાગી શકે છે.

શું એક વખત પસંદ કરેલી પદ્ધતિ બદલી શકાય છે?

હા. રોકાણકારે શરૂઆતમાં જો SoA પસંદ કર્યું હોય, તો બાદમાં પોતાની મ્યુચ્યુઅલ ફંડ યુનિટ્સને ડીમેટમાં બદલી શકે છે. આ માટે ડિપોઝિટરી પાર્ટિસિપન્ટ દ્વારા ડીમેટરિયલાઇઝેશન રિક્વેસ્ટ કરવાની હોય છે. નિર્ધારિત પ્રક્રિયા પૂર્ણ થયા બાદ SoAમાં રાખવામાં આવેલી યુનિટ્સને ડીમેટ સ્વરૂપમાં બદલી શકાય છે.

શું ડીમેટમાંથી પાછા SoAમાં પણ આવી શકાય છે?

હા, આ પણ શક્ય છે. ડીમેટમાં રાખવામાં આવેલી મ્યુચ્યુઅલ ફંડ યુનિટ્સને પાછી SoAમાં બદલવા માટે રીમેટીરિયલાઇઝેશનની પ્રક્રિયા અપનાવવામાં આવે છે. આ માટે પણ નિર્ધારિત પ્રક્રિયા અને સંબંધિત નિયમોનું પાલન કરવું પડે છે. તેનો અર્થ એ છે કે રોકાણકારે પોતાની શરૂઆતની પસંદગીને હંમેશા માટે જાળવી રાખવાની જરૂર નથી. જરૂરિયાત અને સુવિધા અનુસાર બાદમાં SoAમાંથી ડીમેટ અથવા ડીમેટમાંથી SoAમાં ફેરફાર કરી શકાય છે.

SoA અને ડીમેટમાંથી કોને પસંદ કરવું જોઈએ?

જો કોઈ રોકાણકાર મુખ્યત્વે મ્યુચ્યુઅલ ફંડમાં જ રોકાણ કરે છે, તો SoA તેના માટે વધુ સરળ વિકલ્પ બની શકે છે. તેમાં માત્ર મ્યુચ્યુઅલ ફંડ રાખવા માટે ડીમેટ એકાઉન્ટની જરૂર પડતી નથી અને રોકાણકાર AMC તથા RTA દ્વારા પોતાના રોકાણ સાથે જોડાયેલા કામ કરી શકે છે. બીજી તરફ, જો કોઈ રોકાણકાર પાસે મ્યુચ્યુઅલ ફંડની સાથે શેર, ETF અને બોન્ડ પણ છે અને તે પોતાના તમામ રોકાણોને એક જ જગ્યાએ રાખવા માગે છે, તો ડીમેટ તેના માટે વધુ સુવિધાજનક બની શકે છે.