CJI Surya Kant Meeting Refusal: ભારતના મુખ્ય ન્યાયાધીશ (CJI) જસ્ટિસ સૂર્યકાંતે કથિત ‘વોટ ચોરી’ અને ચૂંટણી પ્રક્રિયામાં અનિયમિતતાઓના મુદ્દે કોંગ્રેસના નેતા રાહુલ ગાંધી અને કોંગ્રેસ અધ્યક્ષ મલ્લિકાર્જુન ખડગેને મળવા માટે સમય આપવાનો ઇનકાર કર્યો છે. બંને નેતાઓએ સુપ્રીમ કોર્ટમાં આવેદનપત્ર સોંપવા માટે મુખ્ય ન્યાયાધીશ પાસે સમય માગ્યો હતો. આ ઘટનાક્રમ એવા સમયે બન્યો છે, જ્યારે INDIA ગઠબંધને સોમવાર, 12 ઑક્ટોબરે ચૂંટણી અધિકારોના રક્ષણ અને મુખ્ય ચૂંટણી કમિશનર જ્ઞાનેશ કુમારના રાજીનામાની માગ સાથે સુપ્રીમ કોર્ટ સુધી કૂચ કરવાની જાહેરાત કરી છે.
લોકસભામાં વિપક્ષના નેતા રાહુલ ગાંધી અને રાજ્યસભામાં વિપક્ષના નેતા મલ્લિકાર્જુન ખડગેએ મુખ્ય ન્યાયાધીશને સોમવારે સાંજે 4 વાગ્યાથી 5 વાગ્યાની વચ્ચે મળવાની વિનંતી કરી હતી. બંને નેતાઓ આ મુલાકાત દરમિયાન પોતાની માગણીઓ સંબંધિત આવેદનપત્ર સોંપવા માગતા હતા. જોકે, સૂત્રોના જણાવ્યા અનુસાર, મુખ્ય ન્યાયાધીશ તરફથી બંને નેતાઓને સત્તાવાર ઈમેઇલ દ્વારા જવાબ મોકલવામાં આવ્યો હતો અને મુલાકાતની મંજૂરી આપવામાં આવી નહોતી.
CJIએ મુલાકાત માટે સમય કેમ ન આપ્યો?
એક અહેવાલ અનુસાર, મુખ્ય ન્યાયાધીશ સમક્ષ ઉઠાવવામાં આવનારા મુદ્દાઓ પહેલેથી જ સુપ્રીમ કોર્ટમાં ન્યાયિક વિચારણા માટે પડતર છે. આવી સ્થિતિમાં વહીવટી સ્તરે મુલાકાત કરીને આ મામલાઓમાં હસ્તક્ષેપ કરવો યોગ્ય માનવામાં આવ્યો નહોતો. સૂત્રોના જણાવ્યા અનુસાર, CJIએ એ પણ સ્પષ્ટ કર્યું કે સુપ્રીમ કોર્ટ પોતાના વહીવટી અધિકારોનો ઉપયોગ કરીને સરકારની કામગીરીમાં હસ્તક્ષેપ કરી શકતી નથી. જો કોઈ નાગરિકના મૂળભૂત અધિકારોનું ઉલ્લંઘન થાય, તો તે ન્યાયિક પ્રક્રિયા દ્વારા અદાલતનો સંપર્ક કરી શકે છે.
અહેવાલમાં એમ પણ કહેવામાં આવ્યું છે કે રાહુલ ગાંધીને ન્યાયિક પક્ષે અરજી દાખલ કરવા જણાવવામાં આવ્યું છે, જેના પર મંગળવારે સુનાવણી માટે વિચારણા થઈ શકે છે. આ રીતે, મુખ્ય ન્યાયાધીશે આવેદનપત્ર પર વહીવટી સ્તરે કાર્યવાહી કરવાને બદલે સંબંધિત મુદ્દાઓ ન્યાયિક પ્રક્રિયા દ્વારા ઉઠાવવાનો માર્ગ સૂચવ્યો છે.
‘ચલો દિલ્હી માર્ચ ફોર ડેમોક્રસી’ હેઠળ સુપ્રીમ કોર્ટ સુધી કૂચ
CJI સાથે મુલાકાતની મંજૂરી ન મળવા છતાં વિપક્ષે પોતાની કૂચનો કાર્યક્રમ ચાલુ રાખવાનો નિર્ણય લીધો છે. કોંગ્રેસે આ વિરોધ પ્રદર્શનને ‘ચલો દિલ્હી માર્ચ ફોર ડેમોક્રસી’ નામ આપ્યું છે. કોંગ્રેસના જણાવ્યા અનુસાર, આ પ્રદર્શનમાં વિપક્ષી પક્ષોના નેતાઓ ઉપરાંત યુવાનો, નાગરિક સમાજનાં સંગઠનો અને બંધારણ તથા લોકશાહીમાં વિશ્વાસ ધરાવતા લોકો જોડાશે. પ્રદર્શનકારીઓને સોમવારે બપોરે 1:30 વાગ્યે દિલ્હીમાં કનોટ પ્લેસ અને બરાખંબા રોડના જંક્શન પર એકત્ર થવા જણાવવામાં આવ્યું છે. ત્યારબાદ સુપ્રીમ કોર્ટ તરફ કૂચ કરવાની યોજના છે. વિપક્ષનો હેતુ મુખ્ય ન્યાયાધીશ સમક્ષ ચૂંટણી પ્રક્રિયા સંબંધિત પોતાની ચિંતાઓ રજૂ કરવાનો અને આવેદનપત્ર સોંપવાનો છે.
રાહુલ ગાંધીએ સોશિયલ મીડિયા પ્લેટફોર્મ એક્સ પર જણાવ્યું કે આ કૂચ રાજકીય પક્ષોની મર્યાદાઓથી આગળ વધીને યોજવામાં આવશે. તેમણે યુવાનો, વિપક્ષી પક્ષો, નાગરિક સમાજ અને બંધારણમાં વિશ્વાસ ધરાવતા લોકોને તેમાં જોડાવાની અપીલ કરી હતી. રાહુલ ગાંધીએ શનિવારે દિલ્હીમાં યોજાયેલા પ્રદર્શનોનો ઉલ્લેખ કરતાં આરોપ લગાવ્યો કે શાંતિપૂર્ણ પ્રદર્શન કરી રહેલા યુવાનો પર પોલીસ અને BJP સમર્થકોએ હુમલો કર્યો હતો. તેમણે કહ્યું કે દેશના યુવાનો નફરત કે ગુસ્સા સાથે નહીં, પરંતુ પોતાના અધિકારો અને લોકશાહીના રક્ષણ માટે રસ્તા પર ઊતર્યા હતા. આ રાહુલ ગાંધીના આરોપો છે. અહેવાલમાં આ આરોપોની સ્વતંત્ર પુષ્ટિ કરવામાં આવી નથી.
વિપક્ષની ચાર મુખ્ય માગણીઓ કઈ છે?
INDIA ગઠબંધનના નેતાઓએ મુખ્ય ન્યાયાધીશને સોંપવાના આવેદનપત્રમાં ચૂંટણી પ્રક્રિયા સંબંધિત અનેક માગણીઓ રજૂ કરી છે.
મતચોરી પર રોક: વિપક્ષનો આરોપ છે કે મતદાર યાદીમાં ગેરરીતિઓ અને મતદારોનાં નામ ખોટી રીતે દૂર કરવાને કારણે ચૂંટણી અધિકારો પ્રભાવિત થઈ રહ્યા છે.
જ્ઞાનેશ કુમારનું રાજીનામું: વિપક્ષ મુખ્ય ચૂંટણી કમિશનર જ્ઞાનેશ કુમારના રાજીનામાની માગ કરી રહ્યો છે.
SIR પર રોક: મતદાર યાદીઓની વિશેષ સઘન સુધારણા એટલે કે સ્પેશિયલ ઇન્ટેન્સિવ રિવિઝન (SIR) અટકાવવાની માગ કરવામાં આવી છે.
બેલેટ પેપરની પુનઃવાપસી: વિપક્ષે મતદાન માટે કાગળનાં મતપત્રોની વ્યવસ્થા ફરીથી લાગુ કરવાની માગ ઉઠાવી છે.
વિપક્ષનું કહેવું છે કે ચૂંટણી પ્રક્રિયામાં પારદર્શિતા સુનિશ્ચિત કરવી અને મતદારોના અધિકારોનું રક્ષણ કરવું લોકશાહી માટે જરૂરી છે. જોકે, મતદાર યાદીમાં કથિત ગેરરીતિઓ અને મતચોરીના આરોપોને સ્થાપિત હકીકતને બદલે વિપક્ષના આરોપો તરીકે જ જોવા જોઈએ.
ચૂંટણી પંચમાં મતભેદના અહેવાલથી વિવાદ વધ્યો
ચૂંટણી પંચની કામગીરીને લઈને વિવાદ ત્યારે વધુ વકર્યો, જ્યારે ધ ઇન્ડિયન એક્સપ્રેસના એક અહેવાલમાં પંચની અંદર મતભેદ હોવાનો દાવો કરવામાં આવ્યો. અહેવાલ અનુસાર, ચૂંટણી કમિશનર સુખબીર સિંહ સંધુ અને વિવેક જોશીએ છેલ્લાં 10 મહિનામાં ઓછામાં ઓછા 14 પ્રસંગોએ કેટલાક નિર્ણયો સામે વાંધા નોંધાવ્યા હતા. તેમાં મતદાર યાદીઓની વિશેષ સઘન સુધારણા (SIR) સંબંધિત નિર્ણયોનો પણ સમાવેશ હોવાનું જણાવાયું છે.
વિપક્ષે આ કથિત વાંધાઓનો ઉપયોગ ચૂંટણી પંચની કામગીરી અને નિર્ણય લેવાની પ્રક્રિયા પર સવાલ ઉઠાવવા માટે કર્યો છે. વિપક્ષી પક્ષોનો આરોપ છે કે પંચની નિષ્પક્ષતા સામે સવાલો ઊભા થઈ રહ્યા છે અને તેણે પોતાની કામગીરી માટે જવાબદાર રહેવું જોઈએ. બીજી તરફ, ચૂંટણી પંચનું કહેવું છે કે કોઈ સંસ્થામાં વિચારવિમર્શ દરમિયાન અલગ-અલગ મતો હોવા સામાન્ય બાબત છે. પંચના જણાવ્યા અનુસાર, તેના આદેશોને કાનૂની આધાર પ્રાપ્ત છે અને તે નિર્ધારિત કાયદાકીય પ્રક્રિયાઓ અનુસાર જારી કરવામાં આવે છે.
રાષ્ટ્રપતિ દ્રૌપદી મુર્મુને પણ મળ્યા હતા વિપક્ષી નેતાઓ
સુપ્રીમ કોર્ટ સુધી કૂચ કરવાની જાહેરાત પહેલાં INDIA ગઠબંધનના નેતાઓએ શુક્રવારે રાષ્ટ્રપતિ દ્રૌપદી મુર્મુને મળવાનો પણ પ્રયાસ કર્યો હતો. અહેવાલ અનુસાર, વિપક્ષી સાંસદોએ સંસદથી વિજય ચોક સુધી કૂચ કરી હતી. પોલીસે તેમને વિજય ચોક પર અટકાવ્યા હતા. ત્યારબાદ અનેક સાંસદોએ ત્યાં જ ધરણાં આપ્યાં હતાં, જ્યારે વિપક્ષના 10 સભ્યોના પ્રતિનિધિમંડળે રાષ્ટ્રપતિ ભવન જઈને રાષ્ટ્રપતિ સાથે મુલાકાત કરી હતી અને મુખ્ય ચૂંટણી કમિશનર જ્ઞાનેશ કુમારને પદ પરથી હટાવવાના મામલે હસ્તક્ષેપ કરવાની માગ કરી હતી.
મુલાકાત બાદ વિપક્ષી નેતાઓએ દાવો કર્યો હતો કે રાષ્ટ્રપતિએ કથિત ચૂંટણીલક્ષી અનિયમિતતાઓ સંબંધિત પુરાવા માગ્યા હતા અને તેમની ચિંતાઓ પર વિચાર કરવાની વાત કહી હતી. રાહુલ ગાંધીએ કહ્યું કે તેમને એ વાતનું આશ્ચર્ય થયું કે રાષ્ટ્રપતિએ આરોપોને ન તો ફગાવ્યા અને ન તો તેમના પર સવાલ ઉઠાવ્યા. તેમણે દાવો કર્યો કે કથિત મતચોરી સંબંધિત પુરાવા દેશભરમાં લોકોની સામે છે અને વિપક્ષ તેમને રાષ્ટ્રપતિ સમક્ષ રજૂ કરવા તૈયાર છે. આ રાહુલ ગાંધીનાં નિવેદનો અને વિપક્ષી નેતાઓના દાવા છે.
ખડગેએ કેન્દ્ર સરકાર પર ગંભીર આરોપો લગાવ્યા
કોંગ્રેસ અધ્યક્ષ મલ્લિકાર્જુન ખડગેએ પણ આ મુદ્દે કેન્દ્ર સરકારની ટીકા કરી હતી. તેમણે કહ્યું કે વડાપ્રધાન નરેન્દ્ર મોદી અને કેન્દ્રીય ગૃહમંત્રી અમિત શાહને કારણે દેશમાં અરાજકતાની સ્થિતિ ઊભી થઈ રહી છે. ખડગેના જણાવ્યા અનુસાર, વિપક્ષે મુખ્ય ન્યાયાધીશને મળવા માટે વિનમ્રતાપૂર્વક સમય માગ્યો હતો, જેથી તેમને કથિત ચૂંટણીલક્ષી અનિયમિતતાઓ અને લોકશાહી સંબંધિત ચિંતાઓથી માહિતગાર કરી શકાય.
તેમણે શનિવારે દિલ્હીમાં પ્રદર્શનો દરમિયાન મોટી સંખ્યામાં પોલીસ દળની તૈનાતી અને લોકોને અટકાયતમાં લેવામાં આવ્યા હોવાનો ઉલ્લેખ કરતાં આરોપ લગાવ્યો કે સરકાર યુવાનોના આંદોલનથી ગભરાયેલી છે. ખડગેએ તેને લોકશાહી અધિકારો માટે ગંભીર સ્થિતિ ગણાવી હતી અને કહ્યું હતું કે વિપક્ષ લોકશાહી તથા બંધારણીય અધિકારોના રક્ષણ માટે પોતાનો સંઘર્ષ ચાલુ રાખશે.
હવે વિપક્ષ આગળ શું કરશે?
CJI સૂર્યકાંત દ્વારા મુલાકાતનો ઇનકાર કરવામાં આવ્યા બાદ વિવાદના કેન્દ્રમાં હવે બે સવાલ છે. શું વિપક્ષ પોતાના આરોપો ન્યાયિક પ્રક્રિયા દ્વારા અદાલત સમક્ષ રજૂ કરી શકશે અને શું ચૂંટણી પંચની કામગીરી સામે ઉઠાવવામાં આવેલા સવાલોનો કોઈ સંસ્થાકીય ઉકેલ આવશે? વિપક્ષના આ પગલાએ સુપ્રીમ કોર્ટના CJIની મુશ્કેલીઓ વધારી દીધી છે. જોકે, તેમણે વિપક્ષી નેતાઓને ન મળવાનાં કારણો જણાવ્યાં છે, પરંતુ જનતા આ કારણોને સ્વીકારશે નહીં. જનતામાં એવો સ્પષ્ટ સંદેશ ગયો છે કે CJI મતચોરીના મુદ્દે વાત જ કરવા માગતા નથી. વિપક્ષ પાસે પોતાના આ આંદોલનને વધુ ઉગ્ર બનાવ્યા સિવાય બીજો કોઈ રસ્તો નથી. મુખ્ય ન્યાયાધીશ તરફથી આપવામાં આવેલા જવાબ અનુસાર, સંબંધિત મામલાઓ વહીવટી મુલાકાતને બદલે ન્યાયિક પ્રક્રિયા દ્વારા ઉઠાવવા જોઈએ. અહેવાલમાં મંગળવારે અરજી પર સુનાવણી માટે વિચારણા થવાની સંભાવનાનો ઉલ્લેખ છે.
INDIA ગઠબંધને પોતાના ‘માર્ચ ફોર ડેમોક્રસી’ કાર્યક્રમને ચાલુ રાખવાનો નિર્ણય લીધો છે. વિપક્ષનું કહેવું છે કે તે મતદારોના અધિકારો, ચૂંટણીની પારદર્શિતા અને લોકશાહીના રક્ષણના મુદ્દાઓ ઉઠાવતું રહેશે. હવે સૌની નજર એ વાત પર છે કે કૂચ દરમિયાન વિપક્ષ આગળ શું પગલાં લે છે અને ચૂંટણીલક્ષી અનિયમિતતાઓ સંબંધિત આરોપો અંગે આગળ કયા કાનૂની તથા રાજકીય ઘટનાક્રમો સામે આવે છે.
