India China Trade Relations: ભારત ચીન સાથેના પોતાના વ્યાપારી સંબંધોને ફરીથી સ્થાપિત કરવાના પ્રયાસો કરી રહ્યું છે. જણાવવામાં આવી રહ્યું છે કે નાણા મંત્રાલય 5 વર્ષ જૂના તે પ્રતિબંધોને ખતમ કરવા જઈ રહ્યું છે, જેના કારણે ચીની કંપનીઓ ભારતના સરકારી પ્રોજેક્ટ્સમાં ભાગ લઈ શકતી નહોતી. વર્ષ 2020માં સરહદ પર થયેલી હિંસક અથડામણ બાદ આ કડક નિયમો લાગુ કરવામાં આવ્યા હતા, જે હેઠળ કોઈપણ ચીની કંપનીએ ભારતમાં બિડિંગ પ્રક્રિયામાં ભાગ લેવા માટે સરકારી કમિટી પાસેથી રાજકીય અને સુરક્ષા મંજૂરી લેવી અનિવાર્ય હતી.
ભારત એક ડગલું પાછળ હટીને આ કામ કરી રહ્યું છે?
ન્યૂઝ એજન્સી રોયટર્સે સૂત્રોના હવાલાથી જણાવ્યું કે સરકાર રજિસ્ટ્રેશનની આ પ્રક્રિયાને સંપૂર્ણપણે હટાવવા પર કામ કરી રહી છે, જોકે અંતિમ નિર્ણય વડાપ્રધાન કાર્યાલય (PMO) એ જ લેવાનો છે. જીઓ-પોલિટિકલ એનાલિસ્ટ ડો. બ્રહ્મા ચેલાનીએ રોયટર્સના રિપોર્ટનો હવાલો આપતા કહ્યું કે જો આવું થઈ રહ્યું છે તો તેનો અર્થ એ છે કે ભારત એક ડગલું પાછળ હટીને આ કામ કરી રહ્યું છે.
ભારતના વલણ પર નિષ્ણાતો શું કહી રહ્યા છે?
ડો. બ્રહ્મા ચેલાનીએ X પર આ રિપોર્ટ શેર કરતા લખ્યું કે, ‘જો આ સાચું છે, તો આ ભારત માટે વધુ એક પાછળ હટવા જેવી વાત હશે. ભારત હવે ચીનની શરતો પર સંબંધો સુધારવાનો પ્રયાસ કરી રહ્યું છે. ભારતે પોતાની તે જૂની માંગને ચુપચાપ છોડી દીધી છે, જેમાં તેણે લદ્દાખમાં 2020 પહેલાની સ્થિતિ (status quo) પુનઃસ્થાપિત કરવાની શરત રાખી હતી. હવે ભારતનું વલણ ‘જૂની સ્થિતિ’ થી બદલાઈને ફક્ત ‘સરહદ પર શાંતિ અને સ્થિરતા’ જાળવી રાખવા સુધી મર્યાદિત થઈ ગયું છે.’
ભારત પ્રતિબંધો હટાવવા માટે કેમ આગળ વધ્યું?
જોકે, આ પ્રતિબંધો હટાવવા પાછળનું સૌથી મોટું કારણ પ્રોજેક્ટ્સમાં થતો વિલંબ અને સામાનની ભારે અછત છે. જ્યારે આ નિયમો આવ્યા હતા, ત્યારે ચીનની સરકારી કંપની CRRC ને કરોડો રૂપિયાના ટ્રેન બનાવવાના કોન્ટ્રાક્ટમાંથી બહાર થવું પડ્યું હતું. વીજળી વિભાગ અને અન્ય સરકારી વિભાગોએ સરકારને ફરિયાદ કરી હતી કે ચીની સામાન ન મળી શકવાને કારણે દેશના મોટા પ્રોજેક્ટ્સ અટકેલા પડ્યા છે. ખાસ કરીને પાવર સેક્ટરમાં ઉપકરણોની અછતથી ભારતના આગામી 10 વર્ષના પાવર ટાર્ગેટ જોખમમાં મુકાઈ રહ્યા છે. પૂર્વ કેબિનેટ સચિવ રાજીવ ગૌબાની અધ્યક્ષતાવાળી એક હાઈ-લેવલ કમિટીએ પણ આ પ્રતિબંધોમાં છૂટ આપવાની ભલામણ કરી છે.
ચીની કંપનીઓની વાપસી, જોવા મળી અસર
આ રિપોર્ટની અસર ભારતીય બજાર પર પણ જોવા મળી રહી છે. જેવી ચીની કંપનીઓની વાપસીની ચર્ચા શરૂ થઈ, સ્થાનિક કંપનીઓના શેરમાં ભારે ઘટાડો આવ્યો. સરકારી કંપની BHEL ના શેર 10.5% સુધી તૂટી ગયા, જ્યારે L&T જેવી દિગ્ગજ કંપનીના શેર પણ 3% થી વધુ ઘટી ગયા. રોકાણકારોને ડર છે કે ચીની કંપનીઓના આવવાથી ભારતીય કંપનીઓ માટે મુકાબલો કઠિન થઈ જશે.
ભારતને આખરે ચીન તરફ કેમ વળવું પડ્યું?
નવાઈની વાત એ છે કે ભારતના આ બદલાયેલા વલણ પાછળ અમેરિકાનો પણ હાથ માનવામાં આવી રહ્યો છે. રાષ્ટ્રપતિ ડોનાલ્ડ ટ્રમ્પે ભારતીય સામાન પર 50% નો ભારે ટેક્સ લગાવી દીધો છે, ઉપરથી અમેરિકા અને પાકિસ્તાનની વધતી નિકટતાએ ભારતની ચિંતા વધારી દીધી છે. આ દબાણ વચ્ચે ગયા વર્ષે પીએમ મોદીએ 7 વર્ષ બાદ ચીનનો પ્રવાસ કર્યો અને સંબંધોને સામાન્ય બનાવવા પર સહમતિ બની. ત્યારબાદ બંને દેશો વચ્ચે સીધી ફ્લાઈટ્સ ફરી શરૂ થઈ અને ચીની પ્રોફેશનલ્સ માટે વિઝા નિયમો પણ સરળ કરવામાં આવ્યા. જોકે, ભારત હજુ પણ ફૂંકી ફૂંકીને ડગલાં ભરી રહ્યું છે અને ચીની રોકાણ (FDI) પરનો પ્રતિબંધ હજુ સંપૂર્ણપણે હટાવવામાં આવ્યો નથી.
