Economic Survey 2026: વધતા નિકાસ નિયંત્રણો, વિકસિત દેશો દ્વારા ટેકનોલોજી આપવાનો ઇનકાર અને કાર્બન ટેક્સ વ્યવસ્થા વાસ્તવમાં વૈશ્વિકીકરણના અંતનો સંકેત આપી રહ્યા છે. આવામાં ભારતમાં સ્વદેશી નીતિઓ પર ધ્યાન આપવું અનિવાર્ય અને આવશ્યક છે. ભારતે આયાત સબસ્ટિટ્યુશન (Import Substitution), વ્યૂહાત્મક મજબૂતી અને વ્યૂહાત્મક અનિવાર્યતાની પોતાની નજીકની, મધ્યમ અને લાંબા ગાળાની નીતિગત પ્રાથમિકતાઓને એકસાથે આગળ વધારવી પડશે. સમય બગાડવાનો કોઈ અર્થ નથી. આ એક જ સમયે મેરેથોન અને ઝડપથી દોડવા જેવું છે અથવા મેરેથોનને સ્પ્રિન્ટની જેમ દોડવા જેવું છે.
નાણામંત્રી નિર્મલા સીતારમણ દ્વારા ગુરુવારે સંસદમાં રજૂ કરવામાં આવેલી આર્થિક સમીક્ષા (Economic Survey) ૨૦૨૫-૨૬ માં કહેવામાં આવ્યું છે કે વર્તમાનમાં કોઈ પણ દેશ એવા વાતાવરણમાં કામ કરી રહ્યો છે, જ્યાં કાચો માલ, ટેકનોલોજી અને બજારો સુધીની પહોંચને અવરોધરહિત કે કાયમી માની શકાય નહીં. આવી પરિસ્થિતિઓમાં સ્વદેશી એક રક્ષણાત્મક અને આક્રમક નીતિગત સાધન બની જાય છે. તે બાહ્ય આંચકાઓ છતાં ઉત્પાદનની સાતત્યતા સુનિશ્ચિત કરવાનું એક માધ્યમ છે.
સાથે જ, આર્થિક સંપ્રભુતાને સુદ્રઢ કરનારી સ્થાયી રાષ્ટ્રીય ક્ષમતાઓના નિર્માણનો રસ્તો સાફ કરે છે. જોકે, સ્વદેશીકરણ માટે એક શિસ્તબદ્ધ અભિગમ અંગે એ સ્પષ્ટતા આવશ્યક છે કે હસ્તક્ષેપ ક્યારે લાંબા ગાળાની ક્ષમતાનું નિર્માણ કરે છે અને ક્યારે તે માત્ર અક્ષમતાને ટકાવી રાખે છે.
ચીન પર આયાત નિર્ભરતામાં ઘટાડો
આર્થિક સમીક્ષામાં આગળ કહેવામાં આવ્યું છે કે, સવાલ હવે એ નથી કે રાજ્યએ સ્વદેશીને પ્રોત્સાહિત કરવું જોઈએ કે નહીં, પરંતુ એ છે કે કાર્યક્ષમતા, નવીનતા કે વૈશ્વિક એકીકરણને નબળું પાડ્યા વગર આવું કેવી રીતે કરવું. પીએમ નરેન્દ્ર મોદીએ વારંવાર લોકો અને ઉદ્યોગો બંનેને સ્વદેશી ઉત્પાદનો અપનાવવાનું આહ્વાન કર્યું છે. સરકારે ચીન પર આયાત નિર્ભરતા ઘટાડવા અને સ્થાનિક ઉત્પાદન વધારવા માટે અનેક પગલાં લીધાં છે.
સ્વદેશી શિસ્તબદ્ધ વ્યૂહરચના
સ્વદેશી એક શિસ્તબદ્ધ વ્યૂહરચના છે, નહિ કે સર્વવ્યાપી સિદ્ધાંત. કાયમી સંરક્ષણ એવા ક્ષેત્રોમાં યોગ્ય નથી જ્યાં ભારત સ્પર્ધાત્મક છે, મોટા પાયે નિકાસ કરી રહ્યું છે અને શ્રમ-પ્રધાન ઉદ્યોગો માટે કાચો માલ મહત્વપૂર્ણ છે. એવા સંરક્ષણ સામે ચેતવણી આપવામાં આવી છે જે હલકી ગુણવત્તાવાળા ઉત્પાદકોને પ્રોત્સાહન આપે છે, ઉલટું શુલ્ક માળખા (Inverted Duty Structure) દ્વારા હાલની સ્થિતિને મજબૂત કરે છે અને સમર્થન તથા નવીનતા, શીખવા અને વૈશ્વિક એકીકરણ વચ્ચેના સંબંધને તોડે છે.
