Success Story Of Pawan Kumar: હૈદરાબાદની સ્પેસ સ્ટાર્ટઅપ કંપની સ્કાયરૂટ એરોસ્પેસ (Skyroot Aerospace) ‘વિક્રમ-1’ રોકેટ લોન્ચ કરવાની તૈયારીમાં છે. આ ભારતનું પ્રથમ પ્રાઈવેટ ઓર્બિટલ રોકેટ છે. કંપનીનું લક્ષ્ય રોકેટ લોન્ચ સેગમેન્ટના ક્ષેત્રમાં જગ્યા બનાવવાનું છે, પરંતુ તે અંતરિક્ષ યાત્રાને દરેક માટે સસ્તી બનાવવા માંગે છે. કંપનીએ 2022માં સબ-ઓર્બિટલ રોકેટ ‘વિક્રમ-એસ’ ને પ્રથમ પ્રયાસમાં જ સફળતાપૂર્વક લોન્ચ કર્યું હતું. આ સિદ્ધિ એલોન મસ્કની કંપની સ્પેસએક્સ (SpaceX) પણ મેળવી શકી નહોતી. સ્કાયરૂટની સ્થાપના 12 જૂન, 2018 ના રોજ પવન કુમાર ચંદના અને નાગ ભરત ડાકા દ્વારા કરવામાં આવી હતી. એક નજર કંપનીના સીઈઓ પવન ચંદનાની કારકિર્દી પર.
આંધ્રપ્રદેશના વિશાખાપટ્ટનમના રહેવાસી પવન ચંદના બાળપણમાં ગણિતમાં નબળા હતા. એકવાર તેમને ગણિતમાં 100 માંથી 51 માર્કસ મળ્યા હતા. પરંતુ તેમના પિતાએ તેમનો ઉત્સાહ વધાર્યો. 2007 માં તેમણે પ્રથમ પ્રયાસમાં જ IIT ની પરીક્ષા પાસ કરી અને ખડગપુરથી મિકેનિકલ એન્જિનિયરિંગ કર્યું. રોકેટ અને સ્પેસ પ્રત્યેના પ્રેમને કારણે તેઓ 2012 માં ISRO માં જોડાયા. ઓછા પગાર હોવા છતાં તેમને પોતાના કામ પ્રત્યે લગાવ હતો અને તેઓ ISRO માંથી જ નિવૃત્ત થવા વિશે વિચારતા હતા. પરંતુ સાથે જ તેમના મનમાં એક ગ્લોબલ સ્પેસ ટેક કંપનીનું સપનું હતું જે દુનિયામાં ભારતનું નામ રોશન કરે.
કેવી રીતે મળી ફંડિંગ?
છેવટે આ સપનાને પૂરું કરવા માટે તેમણે 2018 માં ISRO છોડી દીધું. ત્યારબાદ તેમણે નાગ ભરત ડાકા સાથે મળીને સ્કાયરૂટની સ્થાપના કરી. તેમની પ્રથમ પડકાર ફંડિંગ એકત્ર કરવાની હતી. એવામાં તેમને મિંત્રા (Myntra), ક્યોરફિટ (Curefit) અને NuRX ના ફાઉન્ડર મુકેશ બંસલનો સાથ મળ્યો. તેમણે સ્કાયરૂટમાં 1.5 મિલિયન ડોલરનું રોકાણ કર્યું. પરંતુ કોવિડને કારણે બધું ખોરવાઈ ગયું. રોકાણકારો સ્પેસ સ્ટાર્ટઅપની સફળતાને શંકાની નજરે જોવા લાગ્યા. પરંતુ પછી રિન્યુએબલ એનર્જી કંપની ગ્રીનકો (Greenko) એ સ્કાયરૂટને સાથ આપ્યો.
કંપનીએ ઓગસ્ટ 2020 માં ફૂલ સ્કેલ લિક્વિડ પ્રપલ્શન એન્જિનનું પરીક્ષણ કર્યું હતું. સપ્ટેમ્બર 2020 માં કંપનીએ દેશનું પ્રથમ 3D-પ્રિન્ટેડ ક્રાયો એન્જિન વિકસાવ્યું હતું. ડિસેમ્બર 2020 માં કંપનીએ સોલિડ રોકેટ સ્ટેજનું પરીક્ષણ કર્યું હતું. આખરે વર્ષ 2021 માં ભારત સરકારે સ્પેસ સેક્ટરને ખાનગી કંપનીઓ માટે ખોલી દીધું. સ્કાયરૂટે તરત જ ISRO સાથે MoU સાઈન કરી લીધું. ત્યારબાદ કંપનીએ 51 મિલિયન ડોલર એકત્ર કર્યા.
રોકેટનું પ્રક્ષેપણ
18 નવેમ્બર, 2022 ના રોજ સ્કાયરૂટ એરોસ્પેસ રોકેટનું સફળ પ્રક્ષેપણ કરનારી દેશની પ્રથમ ખાનગી કંપની બની. વિક્રમ-એસ 90 કિમીની ઊંચાઈ સુધી ગયું. ત્યારબાદ વડાપ્રધાન નરેન્દ્ર મોદીએ કંપનીની નવી ફેસિલિટીનું ઉદ્ઘાટન કર્યું. કંપનીમાં આશરે 1,000 કર્મચારીઓ કામ કરે છે અને તેની રોકેટ મેન્યુફેક્ચરિંગ યુનિટ ભારતમાં આ પ્રકારની સૌથી મોટી પ્રાઈવેટ યુનિટ છે.
સ્કાયરૂટ પોતાના વિક્રમ રોકેટના ઘણા સંસ્કરણો વિકસાવી રહી છે. વિક્રમ-1 રોકેટ 480 કિલો પેલોડ પૃથ્વીની નીચલી ભ્રમણકક્ષામાં લઈ જવા સક્ષમ છે. વિક્રમ-2 રોકેટ 595 કિલો અને વિક્રમ-3 815 કિલો પેલોડ લઈ જવા સક્ષમ છે. આજે કંપનીની વેલ્યુ આશરે 527 મિલિયન ડોલર છે. જો કંપનીનું રોકેટ સફળ થઈ જાય તો તે દુનિયાની ટોપ 5 ખાનગી કંપનીઓમાં સામેલ થઈ જશે જે રેગ્યુલર ઓર્બિટલ મિશનને અંજામ આપી શકે છે.
કોણ છે આદર્શ?
ચંદના સ્પેસએક્સના સીઈઓ અને વિશ્વના સૌથી ધનિક વ્યક્તિ એલોન મસ્કને પોતાના આદર્શ માને છે. ચંદના કહે છે કે સ્પેસએક્સ તેમના માટે પ્રેરણાસ્ત્રોત છે. મસ્કની કંપની સ્પેસએક્સ રોકેટને સફળતાપૂર્વક લોન્ચ કરનારી વિશ્વની પ્રથમ ખાનગી કંપની હતી. સ્પેસએક્સ હવે IPO લાવવાની તૈયારીમાં છે જે વિશ્વનો અત્યાર સુધીનો સૌથી મોટો IPO હશે. ચંદના પણ વહેલા કે મોડા સ્કાયરૂટને લિસ્ટ કરાવી શકે છે.
સ્કાયરૂટ આગામી તબક્કાના વિસ્તરણ માટે 150 થી 200 મિલિયન ડોલર એકત્ર કરવાની તૈયારીમાં છે. આ ટ્રાન્ઝેક્શનથી કંપનીની વેલ્યુ 1 અબજ ડોલરની નજીક પહોંચી શકે છે. અત્યારે કંપનીમાં ફાઉન્ડર્સની 26 ટકા હિસ્સેદારી છે. કંપનીમાં GIC, Temasek, Digi Tele, મુકેશ બંસલ અને સોલર ઈન્ડસ્ટ્રીઝનું રોકાણ છે. 2023 માં તેની વેલ્યુએશન 519 મિલિયન ડોલર હતી.
