India-Nepal Relations: નેપાળમાં આ મહિને થયેલી ચૂંટણીમાં મધેશી નેતા બાલેન્દ્ર શાહે સૌને ચોંકાવતા એકતરફી જીત હાંસલ કરી છે. નેપાળની રાજનીતિમાં આ એક મહત્વપૂર્ણ ફેરફાર છે કારણ કે પ્રથમ વખત કોઈ મધેશી વડાપ્રધાન બન્યા છે. મધેશ વિસ્તાર ભારતના બિહાર અને ઉત્તર પ્રદેશના મેદાની વિસ્તારો સાથે જોડાયેલો છે. મધેશીઓનો ભારત સાથે ખાસ સંબંધ રહ્યો છે. એવામાં બાલેન શાહ કાઠમંડુમાં સત્તા સંભાળવાથી નેપાળ અને ભારતના સંબંધોમાં નવી ઉષ્માની આશા રાખવામાં આવી રહી છે.
નેપાળમાં રાજકીય પરિવર્તનના ભારત માટે ઊંડા અર્થ છે. અગાઉની કેપી શર્મા ઓલીની સરકારનો ઝુકાવ ચીન તરફ હતો, જેનાથી કાઠમંડુ અને દિલ્હીના સંબંધોમાં ઉતાર-ચઢાવ જોવા મળ્યો હતો. ઓલી સરકારમાં ભારતના વિસ્તારોને પોતાના ગણાવતો વિવાદિત નકશો જાહેર કરવા સહિતના અનેક એવા પગલાં લેવામાં આવ્યા હતા, જેનાથી બંને દેશોના સંબંધોમાં તણાવ આવ્યો હતો. કેપી ઓલી નવી સરકાર આવ્યા બાદ ધરપકડ થઈને જેલમાં જઈ ચૂક્યા છે.
બાલેન શાહ પાસેથી આશા
નેપાળમાં બાલેન શાહનો ઉદય ભારત સાથેના સંબંધોમાં સંભવિત નવી શરૂઆતની આશા જગાવે છે. મધેશી નેતા હોવાને કારણે તેમની પાસેથી ભારત સાથે સારા સંબંધો રાખવાની અપેક્ષા રાખવામાં આવે છે. મધેશ બિહાર અને ઉત્તર પ્રદેશ સાથે ખુલ્લી સરહદની સાથે સાંસ્કૃતિક અને ભાષાકીય જોડાણ ધરાવે છે. મધેશીઓનો ભારત સાથે રોટી-બેટીનો સંબંધ છે. આ જોડાણનો ફાયદો સારા સંબંધોમાં મળી શકે છે.
બાલેન્દ્ર શાહની જીત બાદ વડાપ્રધાન નરેન્દ્ર મોદીએ તેમને ઉષ્માભર્યા અભિનંદન પાઠવ્યા હતા. શાહ તરફથી પણ સકારાત્મક પ્રતિસાદ મળ્યો છે. ભારતમાં એન્જિનિયરિંગનો અભ્યાસ કરનારા બાલેન શાહે એક વ્યવહારુ ‘નેપાળ ફર્સ્ટ’ અભિગમ અપનાવવાનો સંકેત આપ્યો છે, જે અગાઉની સરકારોના ચીન-સમર્થિત ઝુકાવથી દૂર થવાનો સંકેત છે. તેમણે અત્યાર સુધી ભારતને મહત્વ આપવાની નીતિ બતાવી છે.
ભારત માટે તક
નેપાળમાં સત્તા પરિવર્તન ભારત માટે પહાડી-પ્રધાન અને કોમ્યુનિસ્ટ-ઝુકાવ ધરાવતા નેતૃત્વની જગ્યાએ નવી સરકાર સાથે વિશ્વાસને ફરીથી કેળવવાની, લોકો વચ્ચેના સંબંધોને પુનર્જીવિત કરવાની અને ચીની પ્રભાવનો સામનો કરવાની તક છે. ભારત માટે એક સારી બાબત એ પણ છે કે દિલ્હીએ સતત મધેશી લોકોના બંધારણીય અધિકારોનું સમર્થન કર્યું છે.
નેપાળની નવી સરકારમાં ભારતનો સામનો યુવાન અને શિક્ષિત નેતાઓ સાથે થશે. બાલેન્દ્ર શાહ પોતે એક એન્જિનિયર છે. તેમણે બેંગલુરુમાં ૨૦૧૬ થી ૨૦૧૮ સુધી અભ્યાસ કર્યો છે. બાલેન્દ્ર શાહ પોતાના પુરોગામીઓથી વિપરીત વ્યવહારુ છે અને કોઈ વિચારધારાથી બંધાયેલા નથી. તેની શક્યતા ઓછી છે કે તેઓ ભૂતકાળમાં કોમ્યુનિસ્ટો અને રાજશાહી સમર્થકો જેવા ચીન સાથેના ‘સંતુલનની રમત’ માં સામેલ થશે.
બાલેન સામે પડકાર
બાલેન્દ્ર શાહનું નેપાળની સત્તામાં આવવું ચોક્કસપણે ભારત માટે આશા જગાવે છે અને તેમણે સારા સંકેતો પણ આપ્યા છે. જોકે, તેમના માટે કાઠમંડુમાં ચીની પ્રભાવ સામે લડવું સરળ નહીં હોય. ચીને તાજેતરના વર્ષોમાં ખૂબ જ આયોજનબદ્ધ રીતે રોકાણ અને અન્ય પદ્ધતિઓ દ્વારા નેપાળમાં પકડ બનાવી છે. એવામાં બાલેન્દ્ર શાહ કેવી રીતે ડીલ કરે છે, તે જોવું રસપ્રદ રહેશે.
