Ahmedabad Metro Tree Cutting Data 2019-2026: GMRC RTI, Compensation Ratio, Survival Rate
Ahmedabad Metro Tree Cutting Data: અમદાવાદની જીવનરેખા બનવા જઈ રહેલી મેટ્રો પ્રોજેક્ટ સાથે એક સવાલ વારંવાર ઉઠે છે – વિકાસ માટે કેટલા ઝાડનો ભોગ આપવો પડ્યો? SG હાઈવે, થલતેજ, મોટેરા સ્ટેડિયમ અને નરોડા રૂટ પર મેટ્રોના પિલર ઉભા થતા ઝાડ કપાયાના ફોટા-વિડિયો સોશિયલ મીડિયા પર વાયરલ થયા.
આ આર્ટિકલમાં આપણે માત્ર અફવા નહીં, GMRC, વન વિભાગ અને AMC ના ઓફિશિયલ ડેટા પર વાત કરીશું.
1. મેટ્રો પ્રોજેક્ટનો સ્કોપ શું છે?
અમદાવાદ મેટ્રો રેલ પ્રોજેક્ટ 2 ફેઝમાં બને છે.
ફેઝ-1: 40 કિમી લાંબો, થલતેજથી વસ્ત્રાલ અને અપ્રવાલથી મોટેરા સુધી. 2019 માં કોમર્શિયલ સર્વિસ શરૂ.
ફેઝ-2: 28.25 કિમી લાંબો, મોટેરાથી મહેમદાવાદ અને ગાંધીનગર સેક્ટર-1 સુધી. કામ 2023 થી ચાલુ છે.
બંને ફેઝમાં મોટાભાગનો રૂટ એલિવેટેડ છે, એટલે રસ્તાની વચ્ચે પિલર માટે જગ્યા જોઈએ.
2. GMRC નો RTI ડેટા: કેટલા ઝાડ કપાયા?
ગુજરાત મેટ્રો રેલ કોર્પોરેશન GMRC એ 2023 માં દાખલ થયેલ RTI ના જવાબમાં સ્પષ્ટ આંકડા આપ્યા:
ફેઝ-1 માટે: અંદાજે 11,000 ઝાડ કાપવાની/ટ્રાન્સપ્લાન્ટ કરવાની પરવાનગી લેવામાં આવી. આમાં SG હાઈવે અને એશ્રમ રોડ પરના મોટા વૃક્ષોનો સમાવેશ થાય છે.
ફેઝ-2 માટે: 2025 ની શરૂઆત સુધી વન અને પર્યાવરણ વિભાગ પાસે લગભગ 8,500 ઝાડ કાપવા માટે NOC માંગવામાં આવી છે. મોટેરા-ગાંધીનગર રૂટ પર આ સંખ્યા વધુ છે.
નોંધ: “કપાયા” માં કાયમી કટીંગ અને “ટ્રાન્સપ્લાન્ટ” બંનેનો સમાવેશ થાય છે. GMRC દાવો કરે છે કે શક્ય હોય ત્યાં ઝાડને બીજી જગ્યાએ ખસેડવાનો પ્રયાસ કરાયો.
3. વળતરનો નિયમ: 1 કાપો તો 10 વાવો
ગુજરાત વન વિભાગ અને સુપ્રીમ કોર્ટની ગાઈડલાઈન મુજબ, શહેરી વિસ્તારમાં કોઈપણ સરકારી પ્રોજેક્ટ માટે 1 પરિપક્વ ઝાડ કાપો તો તેના બદલે 10 નવા વૃક્ષ વાવવા ફરજિયાત છે. આને “Compensatory Afforestation” કહેવાય.
GMRC ના સત્તાવાર નિવેદન અને પર્યાવરણ મંજૂરીના દસ્તાવેજ મુજબ 1:10 નો રેશિયો સખત રીતે ફોલો થાય છે.
હિસાબ: ફેઝ-1 + ફેઝ-2 ના ∼19,500 ઝાડ માટે ∼1.95 લાખ નવા વૃક્ષ વાવવાના થાય.
આ વૃક્ષો મેટ્રો ડેપો, રૂટની બાજુની ખાલી જગ્યા, AMC ની જમીન અને ગાંધીનગરના ગ્રીન બેલ્ટમાં વાવવામાં આવે છે.
4. પણ સૌથી મોટો સવાલ: વાવેલા ઝાડ બચે છે ખરા?
આંકડો મોટો છે, પણ પર્યાવરણ કાર્યકરોનો મુખ્ય સવાલ સર્વાઈવલ રેટ પર છે.
AMC ગાર્ડન અને પાર્ક વિભાગના 2024 ના ત્રીજા પક્ષ ઓડિટ રિપોર્ટ મુજબ:
શહેરમાં સરકારી એજન્સીઓ દ્વારા વાવવામાં આવેલા નવા વૃક્ષોનો સરેરાશ સર્વાઈવલ રેટ 60% થી 70% ની વચ્ચે રહે છે. એટલે કે દર 10 માંથી 3-4 ઝાડ જાળવણી, પાણીના અભાવ, ટ્રાફિક અને જગ્યાના કારણે પ્રથમ 2-3 વર્ષમાં સુકાઈ જાય છે.
નિષ્ણાતો કહે છે કે 30-40 વર્ષ જુનું વૃક્ષ જે 1 વર્ષમાં 100 કિલો CO2 શોષે છે, એના બદલે વાવેલું નવું રોપ એટલી ક્ષમતા મેળવતા 15-20 વર્ષ લાગે.
5. બીજી બાજુ: મેટ્રોનો પર્યાવરણીય ફાયદો
GMRC નો દાવો છે કે જ્યારે ફેઝ-1 અને ફેઝ-2 પૂરા થશે ત્યારે દરરોજ 6 લાખથી વધુ લોકો મેટ્રોનો ઉપયોગ કરશે.
આના કારણે 2030 સુધીમાં દર વર્ષે અંદાજે 6.5 લાખ ટન CO2 એમિશન ઘટશે, કારણ કે કાર-બાઈકનો ઉપયોગ ઓછો થશે.
એટલે એક તરફ તાત્કાલિક ઝાડનું નુકસાન, બીજી તરફ લાંબા ગાળે એર પોલ્યુશનમાં ઘટાડો. આ બેલેન્સ પર જ આખી ચર્ચા ચાલે છે.
નિષ્કર્ષ: ડેટા સાફ છે. મેટ્રો માટે હજારો ઝાડ કપાયા, પણ નિયમ મુજબ 10 ગણા વાવવાના પણ થાય છે. હવે સવાલ એ છે કે વાવેલા ઝાડને બચાવવા માટે જાળવણીની સિસ્ટમ કેટલી મજબૂત છે.
આ પણ વાંચો: Sabarmati Riverfront cost: સાબરમતી રિવરફ્રન્ટ – 20 વર્ષનો ઓફિશિયલ હિસાબ – Newz Cafe
