Adani Tarali Project controversy: અદાણીના તારાલી પ્રોજેક્ટમાં ₹૨૦૦ કરોડની બચતનો કીમિયો? વન વિભાગની કામગીરી સામે સવાલો

Arati Parmar
10 Min Read
Adani Tarali Project controversy

Adani Tarali Project controversy: મહારાષ્ટ્રના સતારા જિલ્લાના પાટણ તાલુકામાં અદાણી ગ્રીન એનર્જી લિમિટેડ (AGEL) દ્વારા હાથ ધરવામાં આવી રહેલા 1,500 મેગાવોટના તારાલી પમ્પ્ડ સ્ટોરેજ પ્રોજેક્ટને લઈને મોટો વિવાદ ઊભો થયો છે. પ્રોજેક્ટના ખર્ચ અંગે રજૂ કરાયેલા અલગ-અલગ આંકડા અને તેના આધારે વન્યજીવ સંરક્ષણ માટે જમા કરાવવાની થતી રકમમાં થયેલા મોટા તફાવતને લઈને મહારાષ્ટ્ર વન વિભાગ અને કેન્દ્રીય પર્યાવરણ મંત્રાલય દ્વારા તપાસ શરૂ કરવામાં આવી છે.

- Advertisement -

આ મામલો ત્યારે પ્રકાશમાં આવ્યો જ્યારે કંપની દ્વારા પ્રોજેક્ટનો ખર્ચ ₹5,675 કરોડના બદલે ₹56.75 કરોડ દર્શાવતો નોટરાઇઝ્ડ સોગંદનામું રજૂ કરવામાં આવ્યું. આ ફેરફારના કારણે સહ્યાદ્રી ટાઇગર રિઝર્વના સંરક્ષણ માટે જમા કરાવવાની થતી 4 ટકા રકમ ₹227 કરોડમાંથી ઘટીને આશરે ₹2.27 કરોડ થતી હતી. આ સમગ્ર પ્રક્રિયાએ વહીવટી તંત્રની કામગીરી સામે પણ સવાલો ઊભા કર્યા છે.

₹5,675 કરોડના પ્રોજેક્ટની કિંમત ₹56.75 કરોડ કેવી રીતે દર્શાવાઈ?

કેન્દ્રીય પર્યાવરણ, વન અને જળવાયુ પરિવર્તન મંત્રાલયના 11 ફેબ્રુઆરી 2025ના પત્રમાં તારાલી પ્રોજેક્ટની અંદાજિત કિંમત ₹5,675 કરોડ દર્શાવવામાં આવી હતી. ત્યારબાદ 23 ફેબ્રુઆરી 2026ના રોજ સ્ટેટ બોર્ડ ફોર વાઇલ્ડલાઇફ (SBWL)ની બેઠકમાં પ્રોજેક્ટને લઈને 15 શરતો નક્કી કરવામાં આવી હતી.

- Advertisement -

આ શરતો પૈકી એક મહત્ત્વપૂર્ણ શરત મુજબ પ્રોજેક્ટની કુલ કિંમતના 4 ટકા જેટલી રકમ સહ્યાદ્રી ટાઇગર રિઝર્વના વન્યજીવ સંરક્ષણ ફંડમાં જમા કરાવવાની હતી.

આ આધારે માર્ચ 2026માં મહારાષ્ટ્રના પ્રિન્સિપલ ચીફ કન્ઝર્વેટર ઑફ ફોરેસ્ટ (વાઇલ્ડલાઇફ) અને ચીફ વાઇલ્ડલાઇફ વોર્ડન એમ. શ્રીનિવાસ રેડ્ડીએ અદાણી ગ્રીન એનર્જીને ₹227 કરોડ જમા કરાવવા તથા બાકીની 14 શરતોનું પાલન કરવાની ખાતરી આપતું સોગંદનામું રજૂ કરવા જણાવ્યું હતું.

- Advertisement -

પરંતુ 8 સપ્ટેમ્બર 2026ના રોજ કંપનીના ચીફ ઑપરેટિંગ ઑફિસર નરેશ તેલગુએ મહારાષ્ટ્ર વન વિભાગ સમક્ષ નોટરાઇઝ્ડ સોગંદનામું રજૂ કર્યું હતું. તેમાં પ્રોજેક્ટની કિંમત ₹56.75 કરોડ ગણવામાં આવી હતી. કંપનીએ આ ગણતરીને ‘Analogous Estimation’ એટલે કે સમાન પ્રકારના પ્રોજેક્ટના આધારે કરવામાં આવેલો અંદાજ ગણાવી સુધારેલી રકમ સ્વીકારવા વિનંતી કરી હતી.

આ ફેરફારના કારણે વન્યજીવ સંરક્ષણ માટેની 4 ટકા રકમ પણ ₹227 કરોડમાંથી ઘટીને આશરે ₹2.27 કરોડ થતી હતી.

12 ઑક્ટોબરે રકમ ઘટાડવાની પ્રક્રિયાને મંજૂરી

12 ઑક્ટોબર 2026ના રોજ એમ. શ્રીનિવાસ રેડ્ડીની કચેરી દ્વારા કંપનીના સોગંદનામામાં દર્શાવાયેલી ₹56.75 કરોડની કિંમત સ્વીકારીને આગળની કાર્યવાહી કરવામાં આવી હતી.

કંપનીને સુધારેલી કિંમતના એક ટકા એટલે કે ₹56.75 લાખ તાત્કાલિક જમા કરાવવા અને બાકીના ત્રણ ટકા એટલે કે ₹1.7075 કરોડ નેશનલ બોર્ડ ફોર વાઇલ્ડલાઇફ (NBWL)ની મંજૂરી મળ્યા બાદ જમા કરાવવા જણાવાયું હતું.

ત્યારબાદ કંપનીએ સહ્યાદ્રી ટાઇગર રિઝર્વના બેંક ખાતામાં ₹56.75 લાખ જમા કરાવ્યા હતા. આ રીતે મૂળ ₹227 કરોડની સામે અત્યાર સુધી જમા થયેલી રકમમાં મોટો તફાવત જોવા મળ્યો હતો.

30 ઑક્ટોબરે વ્હિસલ બ્લોઅર રોહન ભાટે ફરિયાદ કરી

આ સમગ્ર મામલે સતારા જિલ્લાના માનદ વન્યજીવ વોર્ડન રોહન ભાટે 30 ઑક્ટોબર 2026ના રોજ વડાપ્રધાનના ફરિયાદ નિવારણ પોર્ટલ પર ફરિયાદ નોંધાવી હતી. સાથે જ મહારાષ્ટ્ર સરકારના ‘આપલે સરકાર’ ફરિયાદ નિવારણ પોર્ટલ પર પણ ફરિયાદ કરવામાં આવી હતી.

રોહન ભાટે પ્રોજેક્ટની કિંમત અંગે ખોટા આંકડા રજૂ કરવામાં આવ્યા હોવાની આશંકા વ્યક્ત કરી હતી. તેમણે સવાલ ઉઠાવ્યો હતો કે 1,500 મેગાવોટનો આટલો મોટો પાવર પ્રોજેક્ટ માત્ર ₹56.75 કરોડમાં કેવી રીતે પૂર્ણ થઈ શકે?

તેમણે ધ ઇન્ડિયન એક્સપ્રેસને જણાવ્યું હતું કે તારાલી પમ્પ્ડ સ્ટોરેજ પ્રોજેક્ટનું કામ વિશાળ વિસ્તારમાં ઘણા મહિનાઓથી ખુલ્લેઆમ ચાલી રહ્યું હતું. તેમ છતાં વન વિભાગને હવે જાણ થઈ રહી છે કે નેશનલ બોર્ડ ફોર વાઇલ્ડલાઇફની પૂર્વ મંજૂરી વિના કામગીરી ચાલી રહી હતી.

5 અને 6 નવેમ્બરે તપાસના આદેશ

રોહન ભાટેએ કરેલી ફરિયાદ બાદ 5 નવેમ્બર 2026ના રોજ કોયના વન્યજીવ અભયારણ્યના ડેપ્યુટી ડિરેક્ટરને મામલાની તપાસ કરવા સૂચના આપવામાં આવી હતી.

ત્યારબાદ 6 નવેમ્બર 2026ના રોજ કેન્દ્રીય પર્યાવરણ, વન અને જળવાયુ પરિવર્તન મંત્રાલયે મહારાષ્ટ્રના વન વિભાગને આ મામલે પ્રાથમિકતાના ધોરણે તપાસ કરવા અને યોગ્ય કાર્યવાહી કરવા નિર્દેશ આપ્યો હતો.

મહારાષ્ટ્ર વન વિભાગે પણ પોતાની રીતે તપાસ શરૂ કરી હતી.

13 નવેમ્બરે વન વિભાગનો કામ બંધ કરવાનો આદેશ

13 નવેમ્બર 2026ના રોજ આ મામલે મહત્ત્વપૂર્ણ કાર્યવાહી કરવામાં આવી હતી. પાટણના રેન્જ ફોરેસ્ટ ઓફિસર આર. એસ. નલાવડેએ પ્રોજેક્ટ સાથે સંકળાયેલા અધિકૃત હસ્તાક્ષરકર્તાને કારણદર્શક નોટિસ પાઠવી હતી.

નોટિસમાં જણાવાયું હતું કે નેશનલ બોર્ડ ફોર વાઇલ્ડલાઇફની જરૂરી પૂર્વ મંજૂરી મેળવ્યા વિના પ્રોજેક્ટનું કામ શરૂ કરવામાં આવ્યું હોવાનું તપાસમાં સામે આવ્યું છે.

વન વિભાગે ત્રણ મુખ્ય સૂચનાઓ આપી હતી:

  1. જરૂરી સક્ષમ સત્તાધિકારી અને NBWLની પૂર્વ મંજૂરી મળે ત્યાં સુધી પ્રોજેક્ટ સાઇટ પરની તમામ કામગીરી તાત્કાલિક બંધ કરવી.
  2. મંજૂરી વિના કામગીરી શરૂ કરવા પાછળનું કારણ ત્રણ દિવસની અંદર વિગતવાર લેખિતમાં રજૂ કરવું.
  3. તમામ કાયદેસર મંજૂરીઓ, પ્રોજેક્ટના નકશા અને વૃક્ષો કાપવા માટે મેળવેલી મંજૂરીઓની અસલ અથવા પ્રમાણિત નકલો રજૂ કરવી.

વિભાગે ચેતવણી આપી હતી કે ત્રણ દિવસમાં સંતોષકારક જવાબ અને જરૂરી દસ્તાવેજો રજૂ કરવામાં નહીં આવે તો વન કાયદા હેઠળ કડક કાર્યવાહી કરવામાં આવશે.

ચાર ગામોની 150.74 હેક્ટર જમીન પર પ્રોજેક્ટ

તારાલી પમ્પ્ડ સ્ટોરેજ પ્રોજેક્ટ સતારા જિલ્લાના પાટણ તાલુકામાં તારાલી ડેમના જળાશય વિસ્તારમાં પ્રસ્તાવિત છે. આ પ્રોજેક્ટ નિવાડે, ટોંડોશી, કલાંબે અને જાલુ એમ ચાર ગામોની કુલ 150.74 હેક્ટર બિન-વન જમીનમાં ફેલાયેલો છે.

મહારાષ્ટ્ર વન વિભાગના જણાવ્યા અનુસાર આ વિસ્તાર કોયના વન્યજીવ અભયારણ્યના બફર અથવા માન્ય ગણાતા ઇકો-સેન્સિટિવ ઝોન (ESZ) સાથે સંબંધિત છે. કોયના અભયારણ્ય સહ્યાદ્રી ટાઇગર રિઝર્વનો ભાગ છે.

એક વરિષ્ઠ વન અધિકારીના જણાવ્યા મુજબ, કોયના અભયારણ્યનો ઇકો-સેન્સિટિવ ઝોન હજી સત્તાવાર રીતે જાહેર થયો નથી. જોકે સુપ્રીમ કોર્ટના નિર્દેશ અનુસાર અભયારણ્યની આસપાસના 10 કિલોમીટરના વિસ્તારને માન્ય ગણાતા ESZ તરીકે જોવામાં આવે છે. આ કારણે પ્રોજેક્ટ માટે વન્યજીવ સંરક્ષણની રકમ જમા કરાવવાની શરત લાગુ કરવામાં આવી હતી.

અદાણી ગ્રુપે શું સ્પષ્ટતા કરી?

આ વિવાદ અંગે અદાણી ગ્રુપના પ્રવક્તાએ જણાવ્યું હતું કે તારાલી પ્રોજેક્ટના તમામ ઘટકો પાટણ તાલુકાનાં ત્રણ મહેસૂલી ગામોમાં આવેલી ખાનગી માલિકીની જમીન પર છે અને તેમાં કોઈ વન જમીનનો સમાવેશ થતો નથી.

કંપનીના જણાવ્યા મુજબ પમ્પ્ડ સ્ટોરેજ પ્રોજેક્ટની કામગીરીથી નીચાણવાળા વિસ્તારોની ઇકોલોજી, પર્યાવરણ, જંગલો અથવા વન્યજીવો પર કોઈ પ્રતિકૂળ અસર થતી નથી. બે જળાશયો વચ્ચે પાણીની અવરજવરથી બનતાં નાના તળાવોને કારણે આસપાસના વિસ્તારમાં ભેજનું પ્રમાણ જળવાઈ રહે છે, જે વનસ્પતિ અને પ્રાણીઓ માટે ફાયદાકારક બની શકે છે.

13 નવેમ્બરના રોજ કંપનીએ વધુ સ્પષ્ટતા કરતાં જણાવ્યું હતું કે કાનૂની જવાબદારીઓ ઘટાડવા માટે પ્રોજેક્ટની કિંમત ઘટાડવાનો પ્રયાસ કરવામાં આવ્યો હોવાનો આક્ષેપ સંપૂર્ણપણે ભ્રામક છે. કંપનીના જણાવ્યા મુજબ ₹56.75 કરોડનો આંકડો માત્ર સ્થળ તપાસ, સર્વેક્ષણ અને સંબંધિત અભ્યાસના ખર્ચ માટે હતો, જ્યારે સમગ્ર પ્રોજેક્ટની કિંમત ₹5,675 કરોડ જ છે.

કંપનીએ એવો પણ દાવો કર્યો હતો કે પ્રોજેક્ટ સૂચિત ટાઇગર કોરિડોર અથવા સૂચિત ઇકો-સેન્સિટિવ વિસ્તારને અસર કરતો નથી. જોકે ખર્ચ અંગેના વિવાદે વહીવટી તંત્રમાં તપાસની જરૂરિયાત ઊભી કરી હતી.

16 અને 17 નવેમ્બરની નવી રજૂઆત, વનમંત્રીની બેઠક

16 નવેમ્બર 2026ના રોજ અદાણી ગ્રીન એનર્જીએ ચીફ વાઇલ્ડલાઇફ વોર્ડન અને પ્રિન્સિપલ ચીફ કન્ઝર્વેટર ઑફ ફોરેસ્ટ (વાઇલ્ડલાઇફ)ને પત્ર પાઠવી ₹56.75 કરોડના આંકડા અંગે સ્પષ્ટતા કરી હતી.

17 નવેમ્બર 2026ના રોજ મહારાષ્ટ્રના વનમંત્રી ગણેશ નાઈકે કંપનીના પ્રતિનિધિઓ અને વન વિભાગના વરિષ્ઠ અધિકારીઓ સાથે બેઠક યોજી હતી.

બેઠકમાં એડિશનલ ચીફ સેક્રેટરી (ફોરેસ્ટ) સંજય ખાંડરે, વન વિભાગના ઉચ્ચ અધિકારીઓ અને અદાણી ગ્રીન એનર્જીના પ્રતિનિધિઓ હાજર રહ્યા હતા.

કંપનીએ ફરીથી જણાવ્યું હતું કે ₹56.75 કરોડની રકમ માત્ર સર્વે, ભૂસ્તરીય અભ્યાસ, એન્જિનિયરિંગ સ્ટડી, સ્થળ તપાસ અને પ્રોજેક્ટ પ્લાનિંગ માટેનો ખર્ચ છે. સમગ્ર 1,500 મેગાવોટના પ્રોજેક્ટની અંદાજિત કિંમત ₹5,675 કરોડ જ છે.

સતારા વન વિભાગના ડેપ્યુટી કન્ઝર્વેટર ઑફ ફોરેસ્ટ અમોલ સતપુતેએ જણાવ્યું હતું કે કંપની દ્વારા રજૂ કરવામાં આવેલા દસ્તાવેજોની તપાસ કરવામાં આવી રહી છે અને પ્રક્રિયા પૂર્ણ થયા બાદ આગળની વિગતો જાહેર કરવામાં આવશે.

વનમંત્રી ગણેશ નાઈકે જણાવ્યું હતું કે બેઠકમાં પ્રોજેક્ટના વિવિધ પાસાઓ, પર્યાવરણ સંરક્ષણની જરૂરિયાતો અને વન વિભાગની ભલામણો અંગે ચર્ચા કરવામાં આવી હતી. વિકાસ અને પર્યાવરણ સંરક્ષણ વચ્ચે સંતુલન જળવાય તે બાબત પર ભાર મૂકવામાં આવ્યો હતો.

18 નવેમ્બર 2026ના અહેવાલ મુજબ, કંપનીની સ્પષ્ટતા અને દસ્તાવેજોની તપાસ બાદ વન વિભાગ કામ બંધ કરવાનો આદેશ પાછો ખેંચે તેવી શક્યતા વ્યક્ત કરવામાં આવી હતી. જોકે અંતિમ નિર્ણય દસ્તાવેજોની ચકાસણી બાદ જ થવાનો હતો.

હવે તપાસમાં કયા સવાલોના જવાબ મળવાના બાકી?

આ સમગ્ર વિવાદમાં મુખ્યત્વે નીચેના સવાલો મહત્ત્વના છે:

  • ₹5,675 કરોડના પ્રોજેક્ટ માટે ₹56.75 કરોડનો આંકડો કયા દસ્તાવેજો અને ગણતરીના આધારે રજૂ થયો?
  • સર્વે અને સ્થળ તપાસના ખર્ચને પ્રોજેક્ટની કુલ કિંમત તરીકે સમજવાની સ્થિતિ કેવી રીતે ઊભી થઈ?
  • 12 ઑક્ટોબરે સુધારેલા આંકડા અંગે પત્ર જારી કરતી વખતે કઈ પ્રક્રિયા અનુસરવામાં આવી?
  • નેશનલ બોર્ડ ફોર વાઇલ્ડલાઇફની પૂર્વ મંજૂરી વિના સ્થળ પર કામ કેવી રીતે શરૂ થયું?
  • પ્રોજેક્ટની તમામ પર્યાવરણીય અને કાયદેસર મંજૂરીઓ પૂર્ણ થઈ છે કે નહીં?

હાલમાં અદાણી ગ્રુપે પ્રોજેક્ટની કુલ કિંમતમાં ઘટાડો કર્યો હોવાનો આક્ષેપ નકારી કાઢ્યો છે. બીજી તરફ વન વિભાગ કંપનીના દસ્તાવેજોની તપાસ કરી રહ્યો છે. તેથી અંતિમ હકીકત તપાસના પરિણામ અને સત્તાવાર દસ્તાવેજો પરથી જ સ્પષ્ટ થશે.

તારાલી પ્રોજેક્ટનો આ વિવાદ માત્ર ₹200 કરોડની સંભવિત બચત પૂરતો મર્યાદિત નથી, પરંતુ પર્યાવરણ સંરક્ષણ, સરકારી મંજૂરીઓ, વહીવટી જવાબદારી અને મોટા માળખાકીય પ્રોજેક્ટ્સની પારદર્શિતા અંગે પણ મહત્ત્વના પ્રશ્નો ઊભા કરે છે.

Share This Article