Consumer Deception Dark Patterns: ગ્રાહક સુરક્ષા: તમારા ઓનલાઈન શોપિંગના પૈસા બચાવવા માટે આ ૧૩ ‘ડાર્ક પેટર્ન્સ’ વિશે જાણો!

ઘણી ઈ-કોમર્સ કંપનીઓ ગ્રાહકો સમક્ષ જૂઠી જરૂરિયાતનું વાતાવરણ ઊભું કરવા, તેમની ઑનલાઇન શોપિંગ કાર્ટમાં છૂપી રીતે એક્સ્ટ્રા આઇટમ્સ ઉમેરવા અથવા દાનની વિનંતી કરવા અને કોઈ પ્રોડક્ટ કે સર્વિસ લેવા માટે દબાણ કરવા માટે કન્ફર્મ શેમિંગ (Confirm Shaming) જેવી યુક્તિઓનો ઉપયોગ કરે છે.

૧. CCPA ના દિશાનિર્દેશો અને સેલ્ફ-ડિક્લેરેશન

સેન્ટ્રલ કન્ઝ્યુમર પ્રોટેક્શન ઓથોરિટી (CCPA) એ આ વર્ષે ૫ જૂને તમામ ઈ-કોમર્સ કંપનીઓને નિર્દેશ આપ્યો હતો કે તેઓ તેમના પ્લેટફોર્મ પર સ્વ-તપાસ (Self-Investigation) કર્યા પછી આ ઘોષણા કરે કે તેઓ લોકોને છેતરતી આવી કોઈ પણ યુક્તિઓનો ઉપયોગ કરી રહ્યાં નથી. CCPA એ તેમને ડાર્ક પેટર્ન્સ વિરુદ્ધ ૨૦૨૩ ની ગાઇડલાઇન્સ નું પાલન કરવા જણાવ્યું હતું.

સેલ્ફ-ડિક્લેરેશન આપનારા ૨૬ મુખ્ય ઈ-કોમર્સ પ્લેટફોર્મ્સમાં Flipkart, Myntra, ClearTrip, MakeMyTrip, Reliance Jewels, Ajio, Swiggy, Blinkit, Tata 1MG અને અન્ય કંપનીઓ સામેલ છે.

૨. ‘ડાર્ક પેટર્ન્સ’ શું છે?

ડાર્ક પેટર્ન્સ એ ઑનલાઇન પ્લેટફોર્મ પર ઉપયોગમાં લેવાતી ભ્રામક ડિઝાઇન અથવા રીતો છે, જે ગ્રાહકોને છેતરીને તેમની પાસેથી ખરીદી કરાવે છે અથવા તેમની પસંદગીઓને પ્રભાવિત કરે છે.

CCPA એ તેની ગાઇડલાઇન્સમાં ૧૩ પ્રકારના ડાર્ક પેટર્ન્સ ની ઓળખ કરી છે, જેમાં નીચેનાનો સમાવેશ થાય છે:

• બાસ્કેટ સ્નીકિંગ (Basket Sneaking): ગ્રાહકની જાણ બહાર શોપિંગ કાર્ટમાં વધારાની વસ્તુઓ ઉમેરવી.

• કન્ફર્મ શેમિંગ (Confirm Shaming): ગ્રાહકને કોઈ ઑફર ન લેવા બદલ શરમ અનુભવડાવવી અથવા દોષિત ઠેરવવો.

• ફોર્સ્ડ એક્શન (Forced Action): કોઈ મુખ્ય સેવા લેવા માટે બિનજરૂરી પગલાં લેવા દબાણ કરવું.

• ડ્રિપ પ્રાઇસિંગ (Drip Pricing): શરૂઆતમાં ઓછી કિંમત બતાવવી અને ચેકઆઉટ વખતે વધારાના ચાર્જ ઉમેરવા.

૩. ‘જાગો ગ્રાહક જાગો’ એપની મદદ

મંત્રાલયે અન્ય તમામ ઈ-કોમર્સ પ્લેટફોર્મ્સ અને એપ ડેવલપર્સને પણ આવું જ પગલું ભરવા કહ્યું છે. મંત્રાલયે ભારપૂર્વક જણાવ્યું છે કે ભારતમાં કામ કરતા દરેક બિઝનેસે ધ્યાન રાખવું પડશે કે ગ્રાહકોને મેનીપ્યુલેટ કરવાની હરકતો ગ્રાહકને નુકસાન પહોંચાડે છે.

‘જાગો ગ્રાહક જાગો’ એપ ગ્રાહકની ઑનલાઇન એક્ટિવિટી દરમિયાન તમામ URL વિશે ઈ-કોમર્સ સંબંધિત માહિતી આપે છે અને એલર્ટ પણ કરે છે.