Dollar Dominance: હાલમાં અમેરિકા સાથે જોડાયેલી કેટલીક ઘટનાઓને જોતાં એવું લાગી રહ્યું છે કે દુનિયામાંથી અમેરિકન ડૉલરનો દબદબો ધીમે ધીમે સમાપ્ત થઈ રહ્યો છે. એક રિપોર્ટ મુજબ, અમેરિકન પ્રમુખ ડોનાલ્ડ ટ્રમ્પ દ્વારા લાદવામાં આવેલા ટેરિફ અને અમેરિકન સેન્ટ્રલ બેન્ક (ફેડરલ રિઝર્વ) પરના દબાણને કારણે ડૉલરને નુકસાન થઈ રહ્યું છે. આ સ્થિતિ ભારત માટે ડૉલરના દબાણમાંથી બહાર આવવાની સારી તક બની શકે છે.
બ્લૂમબર્ગના એક રિપોર્ટ મુજબ, દુનિયાના વિકાસશીલ દેશો, જેને ‘ગ્લોબલ સાઉથ’ કહેવામાં આવે છે, તે હવે ડૉલર પરનો વિશ્વાસ ગુમાવી રહ્યા છે.
૧. ડૉલર પરથી વિશ્વાસ કેમ ઊઠી રહ્યો છે?
રિપોર્ટમાં એવા ઘણા કારણોની યાદી આપવામાં આવી છે, જેના કારણે દુનિયા ડૉલર સિવાયના અન્ય વિકલ્પો શોધી રહી છે:
ટ્રમ્પના નિર્ણયો: ટ્રમ્પે પોતાના મિત્રો અને દુશ્મનો, બંને પર ટેરિફ (વેરા) લાદ્યા, જેનાથી અમેરિકા પ્રત્યે નારાજગી વધી.
ફેડરલ રિઝર્વ પર દાદાગીરી: અમેરિકા પર પોતાના કેન્દ્રીય બેન્ક ફેડરલ રિઝર્વ પર ‘દાદાગીરી’ કરવાનો આરોપ છે.
વધતું દેવું: અમેરિકાનું દેવું સતત વધી રહ્યું છે.
ભંગ થયેલા કરારો: મિડલ ઈસ્ટના ઘણા દેશો સાથે અમેરિકાના જૂના કરારો તૂટી ગયા છે.
ચીનની સ્પર્ધા: આર્થિક રીતે ચીનથી વધતી સ્પર્ધા પણ એક કારણ છે.
૨. વૈશ્વિક ભંડારમાં ડૉલરની હિસ્સેદારીમાં ઘટાડો
એક સમયે અમેરિકન ડૉલરને દુનિયાની સૌથી મજબૂત કરન્સી માનવામાં આવતી હતી, પરંતુ હવે સ્થિતિ બદલાઈ ગઈ છે:
ઘટતો હિસ્સો: ૨૦૦૦ના દાયકાની શરૂઆતમાં વૈશ્વિક વિદેશી મુદ્રા ભંડાર (Global Forex Reserves) નો ૭૦% થી વધુ હિસ્સો ડૉલરમાં હતો, પરંતુ હવે તે ૬૦% થી પણ નીચે જતો રહ્યો છે.
વિકલ્પનો અભાવ: રિપોર્ટમાં કહેવાયું છે કે જો યુરો ક્ષેત્ર એટલું વેરવિખેર ન હોત અને ચીની નાણાકીય પ્રણાલી આટલી બંધ ન હોત, તો ડૉલરના વિકલ્પો વધુ આકર્ષક બન્યા હોત અને તેનું પતન વધુ ઝડપી બન્યું હોત.
૩. ભારતને કેવી રીતે ફાયદો થઈ શકે?
ડૉલરના નબળા પડવાથી ભારતને મોટો ફાયદો મળી શકે છે:
સ્વદેશી ચલણમાં વેપાર: ભારત BRICS દેશોમાં સામેલ છે. આ BRICS દેશો પહેલેથી જ પોતાની કરન્સીમાં વેપાર કરવાની વાત કરી ચૂક્યા છે. જો ડૉલર નબળો પડતો રહેશે, તો ભારત ડૉલરના બદલે પોતાના ચલણ (રૂપિયા) માં આંતરરાષ્ટ્રીય વેપાર શરૂ કરી શકે છે.
સરળ ખરીદ-વેચાણ: દુનિયાનો મોટાભાગનો વેપાર, જેમાં ક્રૂડ ઑઇલ જેવી આવશ્યક વસ્તુઓ પણ સામેલ છે, તે ડૉલરમાં જ થાય છે. ડૉલર નબળો પડવાથી ભારતીય કંપનીઓ માટે અન્ય દેશોમાંથી સામાન ખરીદવો અને વેચવો સરળ થઈ જશે.
વિદેશી રોકાણ: વિદેશી રોકાણકારો ભારતીય શેર માર્કેટમાં પોતાનું રોકાણ વધારી શકે છે.
