કોરોના દરમિયાન Dolo 650 ને આટલું Promote કોણે કર્યું અને શા માટે? 650 મિલિગ્રામની માત્રા દરેક તાવમાં જરૂરી છે? ₹1,000 કરોડના વિવાદ પાછળનું સત્ય શું છે?
Dolo 650 Controversy: કોરોના મહામારી દરમિયાન Dolo 650 જાણે દરેક ઘરમાં વપરાતી દવા બની ગઈ હતી. તાવ આવે, શરીરમાં દુખાવો થાય કે કોરોનાનાં લક્ષણો દેખાય, ત્યારે અનેક લોકોના મોઢે એક જ નામ સંભળાતું હતું—Dolo 650! પરંતુ શું ક્યારેય વિચાર્યું છે કે આ દવાનો ઉપયોગ આટલો બધો કેમ વધ્યો? શું દરેક દર્દીને 650 મિલિગ્રામની માત્રાની ખરેખર જરૂર હતી? કે પછી દવાના પ્રચારની પણ કોઈ ભૂમિકા હતી?
Dolo 650માં પેરાસિટામોલના 650 મિલિગ્રામ હોય છે. અગાઉ પણ તાવ માટે 500 મિલિગ્રામની પેરાસિટામોલની ગોળીઓ વપરાતી હતી. જોકે, 650 મિલિગ્રામની માત્રા દરેક પુખ્ત વ્યક્તિ માટે આપમેળે ભારે કે જોખમી ગણાતી નથી. પરંતુ દરેક તાવમાં આટલી જ માત્રા જરૂરી હોય એવું પણ નથી. દર્દીની ઉંમર, વજન, સ્વાસ્થ્ય, તાવની સ્થિતિ અને અન્ય દવાઓના ઉપયોગને ધ્યાનમાં રાખીને યોગ્ય માત્રા નક્કી કરવી જરૂરી છે. વધુ પડતી પેરાસિટામોલ લીવરને ગંભીર નુકસાન પહોંચાડી શકે છે.
પરંતુ આ દવા માત્ર તેના ઉપયોગને કારણે જ ચર્ચામાં નહોતી આવી. વર્ષ 2022માં Dolo 650 બનાવતી માઇક્રો લેબ્સ કંપની સામે ડૉક્ટરોને આ દવા લખી આપવા માટે આશરે ₹1,000 કરોડની ભેટો અને અન્ય લાભો આપવાના આક્ષેપો થયા હતા. આ મામલો સુપ્રીમ કોર્ટ સુધી પહોંચ્યો હતો.
આ આક્ષેપો સામે કંપનીએ પોતાનો બચાવ કર્યો હતો. ફાર્મા ઉદ્યોગના સંગઠનની તપાસ સમિતિએ પણ માત્ર Dolo 650ના પ્રચાર માટે એક જ વર્ષમાં ₹1,000 કરોડની ભેટો અપાઈ હોવાના દાવાને યોગ્ય ગણ્યો નહોતો. એટલે ₹1,000 કરોડનો આંકડો એક ગંભીર આક્ષેપ તરીકે ચર્ચામાં આવ્યો હતો, સાબિત થયેલા કૌભાંડ તરીકે નહીં.
બીજી તરફ, સરકારી માહિતી મુજબ Dolo 500 અને Dolo 650ની સંયુક્ત વાર્ષિક વેચાણ સંખ્યા 2018-19માં આશરે 93.58 કરોડ ગોળીઓ હતી, જે 2021-22માં વધીને 311.73 કરોડ ગોળીઓ થઈ હતી. કોરોના દરમિયાન તાવ અને શરીરના દુખાવા માટે પેરાસિટામોલની માંગમાં વધારો થયો હતો.
પરંતુ અહીં કેટલાક સવાલોનો જવાબ મળવો જરૂરી છે. કોરોના દરમિયાન Dolo 650ને આટલું Promote કોણે કર્યું? શું તેની વધતી માંગ પાછળ દવાની અસરકારકતા, સરળ ઉપલબ્ધતા અને કોરોનાના કારણે વધેલો ઉપયોગ મુખ્ય કારણ હતાં? શું દવાના પ્રચારની પણ કોઈ ભૂમિકા હતી? અને જ્યારે દવા કંપનીઓ ડૉક્ટરો સુધી પોતાનાં ઉત્પાદનો પહોંચાડવા માટે પ્રચાર કરે છે, ત્યારે દર્દીઓના હિતનું રક્ષણ કેવી રીતે થાય છે?
દવા લખી આપવી એ ડૉક્ટરનો તબીબી નિર્ણય છે, પરંતુ દર્દીને કઈ દવા શા માટે આપવામાં આવે છે અને તેની કેટલી માત્રા જરૂરી છે તે જાણવાનો અધિકાર પણ છે. દવા કંપનીઓના પ્રચારમાં પારદર્શિતા હોવી જોઈએ અને કોઈ દવા માત્ર પ્રચારના આધારે નહીં, પરંતુ દર્દીની જરૂરિયાત પ્રમાણે જ વપરાવી જોઈએ.
આ કોઈ દવા વિરુદ્ધનો વિરોધ નથી, પરંતુ દવાના પ્રચાર, યોગ્ય માત્રા અને દર્દીઓના હિત અંગેના સવાલો છે.
તમને શું લાગે છે? કોરોના દરમિયાન Dolo 650નો ઉપયોગ જરૂર કરતાં વધારે થયો હતો કે તેની વધતી માંગ પાછળ મુખ્યત્વે તબીબી જરૂરિયાત હતી? અને દવા કંપનીઓના પ્રચાર પર વધુ કડક દેખરેખ રાખવી જોઈએ? તમારો અભિપ્રાય જણાવો.
