India Exports Record: કેન્દ્રીય વાણિજ્ય અને ઉદ્યોગ મંત્રાલય દ્વારા શુક્રવારે જાહેર કરવામાં આવેલા તાજા આંકડા અનુસાર, ઓક્ટોબરમાં ભારતની માલસામાનની નિકાસ અત્યાર સુધીના સર્વોચ્ચ સ્તરે પહોંચી હતી. આ મહિનામાં નિકાસ 49.47 અબજ ડૉલર રહી હતી, જ્યારે આયાત પણ વધીને 89.35 અબજ ડૉલરના રેકોર્ડ સ્તરે પહોંચી હતી.
માસિક નિકાસમાં થયેલા આ રેકોર્ડ વધારા પાછળ રિફાઇન્ડ પેટ્રોલિયમ ઉત્પાદનો, એન્જિનિયરિંગ સામાન, ઇલેક્ટ્રોનિક્સ અને રત્નો તથા આભૂષણો જેવા ઉત્પાદનોનું સારું પ્રદર્શન રહ્યું હતું. ભારતની આયાતમાં પણ વધારો થયો છે. તેનું મુખ્ય કારણ વૈશ્વિક સ્તરે તેલની કિંમતોની સાથે ઇલેક્ટ્રોનિક્સ અને મશીનરીની કિંમતોમાં થયેલો વધારો છે.
મીડિયાને માહિતી આપતાં વાણિજ્ય સચિવ રાજેશ અગ્રવાલે ઓક્ટોબરના નિકાસના આંકડાઓને “એક મહિનામાં અત્યાર સુધીની સૌથી વધુ વેપાર વૃદ્ધિ અને કોઈપણ મહિનામાં માલસામાનની અત્યાર સુધીની સૌથી વધુ નિકાસ” ગણાવી હતી.
તેમણે કહ્યું, “નિકાસમાં વૃદ્ધિ અલગ-અલગ દેશો અને ક્ષેત્રોમાં જોવા મળી છે… ઓક્ટોબર 2026માં અમારા ટોચના 50 નિકાસ બજારોમાંથી 43માં 2025ની સરખામણીમાં સકારાત્મક વૃદ્ધિ નોંધાઈ છે. તેમાં સ્પેનનું મુખ્ય યોગદાન રહ્યું, જ્યાં 352 ટકાની વૃદ્ધિ થઈ. મલેશિયા, ટોગો, સિંગાપોર અને દક્ષિણ આફ્રિકામાં પણ નિકાસ 100 ટકાથી વધુ વધી.”
અગ્રવાલે જણાવ્યું કે નિકાસમાં આ વધારો મુખ્યત્વે રિફાઇન્ડ પેટ્રોલિયમ ઉત્પાદનો, અન્ય અનાજ, તેલ, ઇલેક્ટ્રોનિક્સ અને હસ્તકલાની નિકાસમાં થયેલી વૃદ્ધિને કારણે થયો છે. વાણિજ્ય સચિવે એમ પણ કહ્યું કે જો માલસામાન અને સેવાઓ, બંનેની નિકાસ આ જ ગતિએ વધતી રહેશે, તો ભારત આ નાણાકીય વર્ષના અંત સુધીમાં 1 ટ્રિલિયન ડૉલરની નિકાસનો લક્ષ્યાંક હાંસલ કરી શકે છે.
નાણાકીય વર્ષ 2026-2027ના પ્રથમ છ મહિનામાં (એપ્રિલ-સપ્ટેમ્બર) ભારતની કુલ નિકાસ એટલે કે માલસામાન અને સેવાઓની નિકાસ 568.84 અબજ ડૉલર રહી હતી. ગયા વર્ષની સમાન અવધિની સરખામણીમાં આ 16.66 ટકા વધુ છે. એપ્રિલથી ઓક્ટોબર સુધીના પ્રથમ સાત મહિનામાં માલસામાનની નિકાસ અને આયાતમાં વધારાનું મુખ્ય કારણ પેટ્રોલિયમ ઉત્પાદનોની વધતી કિંમતો છે. આ આંકડા શુક્રવારે જાહેર કરવામાં આવ્યા હતા.
ગયા મહિને ભારતે 8.89 અબજ ડૉલરના રિફાઇન્ડ પેટ્રોલિયમ ઉત્પાદનોની નિકાસ કરી હતી. ઓક્ટોબર 2025ની સરખામણીમાં આ 140 ટકા વધુ છે. તે મહિને દુનિયાભરમાં આશરે 3.7 અબજ ડૉલરના આ ઉત્પાદનોની નિકાસ થઈ હતી. આ વધારાનું કારણ નિકાસના જથ્થા અને કિંમતો, બંનેમાં થયેલો વધારો છે. પશ્ચિમ એશિયામાં તણાવને કારણે ઓક્ટોબરના મધ્યમાં વૈશ્વિક પેટ્રોલિયમની કિંમતો વધી ગઈ હતી. આ દરમિયાન બ્રેન્ટ ક્રૂડ ઓઇલ ફ્યુચર્સમાં કાચા તેલની કિંમત પ્રતિ બેરલ 116 ડૉલર સુધી પહોંચી ગઈ હતી.
નિકાસમાં પેટ્રોલિયમ ઉત્પાદનોનો હિસ્સો વધવાની સાથે ભારતનું પોતાનું આયાત બિલ પણ વધ્યું છે. આ વર્ષે ઓક્ટોબરમાં તે ગયા વર્ષના આ જ મહિનાની સરખામણીમાં 54 ટકા વધુ રહ્યું હતું. ગયા મહિને ભારતે 22.81 અબજ ડૉલરનું કાચું તેલ અને પેટ્રોલિયમ ઉત્પાદનોની આયાત કરી હતી, જ્યારે નાણાકીય વર્ષ 2025-26ના આ જ મહિનામાં આ આંકડો 14.78 અબજ ડૉલર હતો.
આ નાણાકીય વર્ષના પ્રથમ સાત મહિનામાં પેટ્રોલિયમ ઉત્પાદનોની કુલ નિકાસ 47.71 ટકા વધીને 49.83 અબજ ડૉલર થઈ હતી. ગયા વર્ષે આ જ સમયગાળામાં તે 33.73 અબજ ડૉલર હતી. વર્તમાન નાણાકીય વર્ષના પ્રથમ સાત મહિનામાં રિફાઇન્ડ પેટ્રોલિયમ ઉત્પાદનોની નિકાસ દેશની કુલ માલસામાનની નિકાસના 16.12 ટકા રહી હતી. ગયા વર્ષે આ જ સમયગાળામાં આ હિસ્સો 13.31 ટકા હતો.
બીજી તરફ, નાણાકીય વર્ષ 2025-26ના એપ્રિલ-ઓક્ટોબર દરમિયાન ભારતનું પેટ્રોલિયમ આયાત બિલ 92.6 અબજ ડૉલર હતું, જે વર્તમાન નાણાકીય વર્ષના આ જ સમયગાળામાં વધીને 130 અબજ ડૉલર થયું હતું. તેમાં 40.5 ટકાનો વધારો થયો હતો.
જ્યારે અગ્રવાલને પૂછવામાં આવ્યું કે શું પેટ્રોલિયમની કિંમતોમાં વધારાનો ભારતની નિકાસમાં વૃદ્ધિ સાથે કોઈ સંબંધ છે, ત્યારે તેમણે નિકાસની વર્તમાન ગતિ પર વિશ્વાસ વ્યક્ત કર્યો હતો. તેમણે કહ્યું કે કિંમતોમાં ઘટાડો થવાથી માંગ વધી શકે છે, જેના કારણે ભવિષ્યમાં નિકાસમાં વધુ વૃદ્ધિ થઈ શકે છે.
તેમણે કહ્યું, “મને લાગે છે કે ઓક્ટોબરમાં તેલને બાદ કરતાં માલસામાનની નિકાસમાં આશરે 33.5 ટકાની વૃદ્ધિ થઈ છે. હું માનું છું કે તેલની નિકાસમાં વધારા પાછળ કિંમતોમાં થયેલો વધારો અને રિફાઇન્ડ ઉત્પાદનોની વધુ માંગ, બંને કારણો છે. તેનાથી ભારતની નિકાસને વેગ મળ્યો છે. મને વિશ્વાસ છે કે વર્ષના આગામી છ મહિનામાં પણ આ વૃદ્ધિ મજબૂત રહેશે.”
તેમણે વધુમાં કહ્યું, “તેલની કિંમતોમાં ઘટાડાની અમારી નિકાસ પર થોડી અસર પડશે. સામાન્ય રીતે કિંમતો વધે ત્યારે માંગ ઘટી જાય છે. કિંમતો ઓછી થવાથી માંગ વધી શકે છે અને તેનાથી નિકાસના કુલ મૂલ્યમાં થનારા કોઈપણ ઘટાડાની ભરપાઈ થઈ શકે છે.”
ભારતની કુલ નિકાસમાં ઇલેક્ટ્રોનિક્સનું પ્રદર્શન સતત મજબૂત બની રહ્યું છે. ઓક્ટોબરમાં ઇલેક્ટ્રોનિક્સની નિકાસ 2025ના આ જ મહિનાની સરખામણીમાં 62.7 ટકા વધી હતી. આ વર્ષે ઓક્ટોબરમાં ભારતે 6.64 અબજ ડૉલરના ઇલેક્ટ્રોનિક્સ ઉત્પાદનોની નિકાસ કરી હતી, જ્યારે ગયા વર્ષે આ આંકડો 4 અબજ ડૉલર હતો. વર્તમાન નાણાકીય વર્ષના પ્રથમ સાત મહિનામાં ભારતની ઇલેક્ટ્રોનિક્સ નિકાસ કુલ 38.6 અબજ ડૉલર રહી હતી. એપ્રિલ-ઓક્ટોબર 2025ના 26.2 અબજ ડૉલરની સરખામણીમાં આ 46.92 ટકા વધુ છે.
અમેરિકા હજુ પણ સૌથી મોટું નિકાસ બજાર, ચીનમાં નિકાસ વધી
અમેરિકા હજુ પણ ભારતનું સૌથી મોટું નિકાસ બજાર બની રહ્યું છે. આ વર્ષે એપ્રિલથી ઓક્ટોબર દરમિયાન ભારતીય નિકાસકારોએ અમેરિકામાં આશરે 59.52 અબજ ડૉલરના માલસામાનની નિકાસ કરી હતી. ગયા વર્ષે આ જ સમયગાળામાં આ આંકડો 51.99 અબજ ડૉલર હતો.
ચીનમાં થતી નિકાસમાં પણ વધારો થયો છે. વર્તમાન નાણાકીય વર્ષના પ્રથમ સાત મહિનામાં તે વધીને 13.77 અબજ ડૉલર થઈ હતી, જ્યારે ગયા વર્ષે આ જ સમયગાળામાં તે 10 અબજ ડૉલર હતી. હવે ચીન ભારતનું માલસામાનનું ત્રીજું સૌથી મોટું નિકાસ બજાર છે.
આ દરમિયાન, વર્તમાન નાણાકીય વર્ષના પ્રથમ સાત મહિનામાં સિંગાપોરમાં ભારતની માલસામાનની નિકાસમાં ગયા વર્ષના આ જ સમયગાળાની સરખામણીમાં 107 ટકાનો વધારો થયો છે. સિંગાપોરમાં માલસામાનની નિકાસ આ વર્ષે વધીને 13.14 અબજ ડૉલર થઈ હતી, જ્યારે ગયા વર્ષે તે 6.33 અબજ ડૉલર હતી. તેનું મુખ્ય કારણ રિફાઇન્ડ પેટ્રોલિયમ ઉત્પાદનોની ખરીદી રહી હતી. હોર્મુઝની સામુદ્રધુની અસરકારક રીતે બંધ થયા બાદથી સિંગાપોરને રિફાઇન્ડ પેટ્રોલિયમ ઉત્પાદનોનો પુરવઠો પૂરો પાડતો ભારત મુખ્ય દેશ બની ગયો છે.
ભારતની ઇલેક્ટ્રોનિક્સ નિકાસમાં મોકલવામાં આવતા ઉત્પાદનોના પ્રકારોમાં પણ મોટો ફેરફાર આવ્યો છે. હવે ભારતની કુલ ઇલેક્ટ્રોનિક્સ નિકાસમાં સ્માર્ટફોનનો હિસ્સો માત્ર આશરે 56.9 ટકા રહ્યો છે. નોન-સ્માર્ટફોન ઇલેક્ટ્રોનિક્સ ઉત્પાદનોનો હિસ્સો એપ્રિલ-સપ્ટેમ્બર 2025ના 39.7 ટકાથી વધીને હવે કુલ ઇલેક્ટ્રોનિક્સ નિકાસના આશરે 43.2 ટકા થયો છે.
આ વધારામાં પ્રિન્ટેડ સર્કિટ બોર્ડ (PCBs), નેટવર્ક ટ્રાન્સમિશન અને રૂટિંગ ઉપકરણો, મેમરી ઇન્ટિગ્રેટેડ સર્કિટ અને સોલિડ સ્ટેટ સ્ટોરેજ ડિવાઇસની નિકાસનું મુખ્ય યોગદાન રહ્યું છે.
વર્તમાન નાણાકીય વર્ષના પ્રથમ સાત મહિનામાં રશિયામાંથી ભારતની આયાતમાં 54 ટકાનો વધારો થયો છે. તેનું મુખ્ય કારણ કાચા તેલની ખરીદી રહી છે. વર્તમાન નાણાકીય વર્ષના પ્રથમ સાત મહિનામાં ભારતે રશિયામાંથી આશરે 55 અબજ ડૉલરના સામાનની આયાત કરી છે. માનવામાં આવે છે કે તેમાં મોટો હિસ્સો કાચા તેલનો છે. ગયા વર્ષે આ જ સમયગાળામાં રશિયામાંથી ભારતની માલસામાનની આયાત 35.95 અબજ ડૉલર હતી.
તેવી જ રીતે, વર્તમાન નાણાકીય વર્ષના પ્રથમ સાત મહિનામાં ચીનમાંથી ભારતની આયાતમાં 30.6 ટકાનો વધારો નોંધાયો છે. એપ્રિલથી ઓક્ટોબર 2026 દરમિયાન ચીનમાંથી ભારતની માલસામાનની આયાત 96.61 અબજ ડૉલર રહી હતી, જ્યારે ગયા વર્ષે આ જ સમયગાળામાં તે 73.96 અબજ ડૉલર હતી.

