દેશના ઈતિહાસમાં કોઈ મહિલાને આટલી વખત બજેટ રજૂ કરવાની તક મળી નથી.
નવી દિલ્હી, 23 જુલાઇ. સંસદમાં તેણીનું બજેટ ભાષણ શરૂ થતાંની સાથે જ કેન્દ્રીય નાણામંત્રી નિર્મલા સીતારમણે બજેટ રજૂ કરવામાં પૂર્વ વડાપ્રધાન મોરારજી દેસાઈ અને પૂર્વ કેન્દ્રીય મંત્રી પી ચિદમ્બરમના રેકોર્ડની બરાબરી કરી હતી. દેસાઈ અને ચિદમ્બરમે નાણામંત્રી રહીને 7 વખત બજેટ રજૂ કર્યું છે. આ રીતે આજે બજેટ રજૂ કરીને નિર્મલા સીતારમણ સાતમી વખત બજેટ રજૂ કરનાર નાણામંત્રી પણ બની ગયા છે. સૌથી મોટી વાત એ છે કે દેશના ઈતિહાસમાં આટલી વખત કોઈ મહિલાને બજેટ રજૂ કરવાની તક મળી નથી.
આ પહેલા પૂર્વ વડાપ્રધાન ઈન્દિરા ગાંધીએ 1970માં નાણામંત્રીની વધારાની જવાબદારી સંભાળીને 1970-71નું બજેટ રજૂ કર્યું હતું. દેશની આઝાદી બાદથી અત્યાર સુધી 30 નાણા મંત્રીઓ સંસદમાં બજેટ રજૂ કરી ચૂક્યા છે. આમાંથી કેટલાક નાણાપ્રધાનોનો કાર્યકાળ ઘણો નાનો હતો તો કેટલાકે આ જવાબદારી લાંબા સમય સુધી નિભાવી છે.
નાણામંત્રી તરીકે સૌથી લાંબો સમય કામ કરવાનો રેકોર્ડ પી ચિદમ્બરમના નામે છે, જેમણે વિવિધ સરકારોમાં કુલ 8 વર્ષ અને 41 દિવસ સુધી નાણામંત્રી તરીકે કામ કર્યું છે. આ દરમિયાન તેમને સાત વખત બજેટ રજૂ કરવાની તક મળી. નાણામંત્રીના કાર્યકાળની દ્રષ્ટિએ, બીજા સ્થાને પૂર્વ વડાપ્રધાન મોરારજી દેસાઈનું છે, જેમણે 1958 થી 1962 અને ફરીથી 1967 થી 1969 સુધી નાણામંત્રીની જવાબદારી નિભાવી હતી. આ સિવાય મોરારજી દેસાઈએ 1977માં બે દિવસ અને 1979માં 12 દિવસ માટે નાણામંત્રીનો વધારાનો હવાલો પણ સંભાળ્યો હતો. આ બધાને એકસાથે મૂકીએ તો મોરારજી દેસાઈ કુલ 7 વર્ષ અને 338 દિવસ દેશના નાણામંત્રી રહ્યા. આ સમયગાળા દરમિયાન તેમણે લોકસભામાં કુલ 7 વખત બજેટ રજૂ કર્યું.
નાણામંત્રીના કાર્યકાળની વાત કરીએ તો, નિર્મલા સીતારમણ ત્રીજા સ્થાને આવે છે, જેઓ 5 વર્ષ અને 52 દિવસ સુધી નાણામંત્રીની જવાબદારી નિભાવી રહ્યા છે. આ સમયગાળા દરમિયાન તેમણે આજે સાતમી વખત બજેટ રજૂ કર્યું હતું. આ વર્ષે નાણામંત્રી તરીકેનું આ તેમનું બીજું બજેટ છે. આ પહેલા તેમણે ફેબ્રુઆરીમાં વચગાળાનું બજેટ રજૂ કર્યું હતું. નાણામંત્રી પદની જવાબદારી સંભાળતા પહેલા, નિર્મલા સીતારમણે 27 મે 2014 થી 9 નવેમ્બર 2014 વચ્ચે 166 દિવસ માટે નાણા રાજ્ય મંત્રીની જવાબદારી પણ નિભાવી હતી. નિર્મલા સીતારમણે સૌથી લાંબા સમય સુધી મહિલા નાણામંત્રી તરીકે સેવા આપી છે.
આ પહેલા પૂર્વ વડાપ્રધાન ઈન્દિરા ગાંધીએ 16 જુલાઈ 1969થી 27 જૂન 1970 વચ્ચે 346 દિવસ સુધી નાણામંત્રીની વધારાની જવાબદારી નિભાવી હતી. સામાન્ય રીતે બજેટ રજુ કરવાનું કામ નાણામંત્રી કરતા હોય છે. પરંતુ આઝાદી પછી એવા ઘણા પ્રસંગો બન્યા છે જ્યારે તત્કાલિન વડાપ્રધાને નાણામંત્રીની વધારાની જવાબદારી સંભાળીને લોકસભામાં બજેટ રજૂ કર્યું હોય.
વડા પ્રધાન રહીને દેશનું બજેટ રજૂ કરનારાઓમાં પહેલું નામ ભૂતપૂર્વ વડા પ્રધાન પંડિત જવાહરલાલ નેહરુનું છે, જેમણે પોતે તત્કાલિન નાણા પ્રધાન ટીટી કૃષ્ણમાચારીના અચાનક રાજીનામા પછી 1958માં લોકસભામાં બજેટ રજૂ કર્યું હતું.
આ સિવાય ઈન્દિરા ગાંધી, મોરારજી દેસાઈ, રાજીવ ગાંધી અને મનમોહન સિંહના નામ પણ એવા નેતાઓમાં સામેલ છે જેમણે દેશના વડાપ્રધાન તરીકેની જવાબદારી સંભાળી અને બજેટ પણ રજૂ કર્યું.
