Online Payment Fraud: ઓનલાઇન ઠગાઈના વધતા કેસોને ધ્યાનમાં રાખીને હવે તમારા UPI અથવા ડિજિટલ પેમેન્ટ કરવાની રીત બદલાઈ શકે છે. RBI ઇચ્છે છે કે સુરક્ષા માટે પેમેન્ટમાં એક કલાકનો વિલંબ કરવામાં આવે. બેન્કોએ તેના બદલે ‘Yes અથવા No’ નો વિકલ્પ આપવાનો સૂચન કર્યો છે. ભારતની મોટી બેન્કો ઓનલાઇન પેમેન્ટમાં થતી છેતરપિંડી રોકવા માટે મધ્યમ માર્ગ શોધવાનો પ્રયાસ કરી રહી છે. બેન્કો ઇચ્છે છે કે સુરક્ષા પણ જળવાઈ રહે અને ડિજિટલ પેમેન્ટની ઝડપમાં પણ કોઈ મોટો અવરોધ ન આવે.
શું છે સૂચન?
અહેવાલ મુજબ, ઘણી બેન્કોએ સૂચન કર્યું છે કે પેમેન્ટ એપના સોફ્ટવેરમાં નાનો ફેરફાર કરવામાં આવે. તેના હેઠળ, જ્યારે તમે કોઈને પૈસા મોકલશો, ત્યારે એપ પર એક મેસેજ (પ્રોમ્પ્ટ) આવશે. તેમાં તમને પૂછવામાં આવશે કે શું પૈસા મોકલી દેવામાં આવે? જો તમે Yes પસંદ કરશો, તો પૈસા તરત જ પહોંચી જશે. જો તમે No કહેશો, તો પેમેન્ટ રદ થઈ જશે. અને જો તમે કોઈ જવાબ નહીં આપો, તો પૈસા એક કલાકના વિલંબ પછી સામેની વ્યક્તિના ખાતામાં પહોંચશે.
મેસેજનું સિસ્ટમ?
બેન્કોનું કહેવું છે કે આ ‘Yes-No’ વાળો મેસેજ દરેક ટ્રાન્ઝેક્શન પર દેખાવો જોઈએ નહીં. તે માત્ર ત્યારે જ આવે જ્યારે સિસ્ટમને કંઈક ગડબડ લાગે. જેમ કે, રાત્રે 2 વાગ્યે પૈસા મોકલવામાં આવી રહ્યા હોય, એવા વ્યક્તિને પૈસા મોકલવામાં આવી રહ્યા હોય જેને અગાઉ ક્યારેય પૈસા મોકલવામાં આવ્યા ન હોય. અથવા પછી એવા બેન્ક ખાતામાં પૈસા મોકલવામાં આવી રહ્યા હોય જે તાજેતરમાં જ ખુલ્યું હોય. કેટલીક બેન્કોએ સૂચન કર્યું છે કે 10,000 રૂપિયાની મર્યાદા વધારીને 20,000 અથવા 25,000 રૂપિયા કરી દેવી જોઈએ.
કોના પર લાગુ થશે?
આ નિયમ હાલ સામાન્ય લોકો વચ્ચે થતા લેવડદેવડ (P2P) માટે જ વિચારવામાં આવી રહ્યો છે, દુકાનો પર થતા પેમેન્ટ (P2M) માટે નહીં. ઘણા નાના દુકાનદારો કરન્ટ અકાઉન્ટના બદલે પોતાના સેવિંગ્સ અકાઉન્ટના QR કોડ પર પૈસા સ્વીકારે છે, તેમના પર પણ તેની અસર પડી શકે છે.
શું છે RBIનો પ્રસ્તાવ?
આ સૂચન RBIના તે પ્રસ્તાવના જવાબમાં આવ્યું છે, જેમાં કેન્દ્રીય બેન્કે છેતરપિંડી રોકવા માટે ‘વિલંબથી પૈસા પહોંચાડવાની’ વાત કરી હતી. RBI ઇચ્છે છે કે નકલી કૉલ અથવા ડરાવી-ધમકાવીને કરાવવામાં આવતા પેમેન્ટને રોકવા માટે પૈસા તરત જ ક્રેડિટ થવાના બદલે થોડા સમય પછી પહોંચે. પરંતુ બેન્કોને ભય છે કે જો દરેક પેમેન્ટમાં એક કલાકનો વિલંબ થશે, તો લોકો ડિજિટલ પેમેન્ટ છોડીને ફરીથી રોકડનો ઉપયોગ કરવા લાગશે.
શું કહે છે આંકડા?
આંકડા દર્શાવે છે કે ડિજિટલ ફ્રોડના કેસો વર્ષ 2021માં 2.6 લાખ હતા, જે વર્ષ 2025માં વધીને 28 લાખ સુધી પહોંચી ગયા છે. આ દરમિયાન ઠગાયેલી રકમ પણ 551 કરોડ રૂપિયાથી વધીને 22,931 કરોડ રૂપિયા થઈ ગઈ છે.
