RBI intervention to support Rupee: ભારતીય રિઝર્વ બેંક (RBI) એ ઓક્ટોબર ૨૦૨૫ માં રૂપિયાને ટેકો આપવા માટે શુદ્ધ (Net) રીતે ૧૧.૯ અબજ ડોલર વેચ્યા. આનાથી એ સ્પષ્ટ થઈ ગયું છે કે RBI જ કરન્સી માર્કેટમાં સ્થિરતા જાળવી રાખનારી મુખ્ય શક્તિ છે. RBI ના ડિસેમ્બર બુલેટિનના આંકડા દર્શાવે છે કે કેન્દ્રીય બેંકે સમગ્ર નાણાકીય વર્ષ ૨૦૨૫ (FY25) માં સ્પોટ અને ફોરવર્ડ બંને બજારોમાં સક્રિય ભૂમિકા ભજવી. આનો હેતુ રૂપિયામાં ઉતાર-ચઢાવ ઘટાડવાનો અને બજારને વ્યવસ્થિત રાખવાનો હતો.
સ્પોટ માર્કેટ, જેને ઓવર-ધ-કાઉન્ટર (OTC) માર્કેટ પણ કહેવામાં આવે છે, તેમાં કેન્દ્રીય બેંક RBI એ લિક્વિડિટી (તરલતા) પૂરી પાડવા માટે ડોલર ખરીદવા કરતા વધુ વેચ્યા. ઓક્ટોબરમાં ડોલરની કુલ ખરીદી સપ્ટેમ્બરના ૨.૨ અબજ ડોલરથી ૭૦૪% વધીને ૧૭.૭ અબજ ડોલર થઈ ગઈ. બીજી તરફ, ડોલરનું કુલ વેચાણ ૧૯૨% વધીને ૨૯.૬ અબજ ડોલર સુધી પહોંચી ગયું. આ કારણે ઓક્ટોબરમાં ચોખ્ખું (Net) ડોલર વેચાણ ૧૧.૯ અબજ ડોલર રહ્યું, જે સપ્ટેમ્બરના ૭.૯ અબજ ડોલર કરતા ૫૦% વધારે છે. આ દર્શાવે છે કે રૂપિયા પર પડી રહેલા દબાણને રોકવા માટે RBI એ હજુ વધુ હસ્તક્ષેપ કર્યો. કુલ મળીને, ઓક્ટોબર ૨૦૨૫ સુધી FY25 માં RBI નું શુદ્ધ ડોલર વેચાણ ૩૪.૫ અબજ ડોલર રહ્યું, જે કોન્ટ્રાક્ટ રેટ પર ૨,૯૧,૨૩૩ કરોડ રૂપિયા બરાબર છે.
રિઝર્વ બેંકે આ પગલાં પણ લીધા
સ્પોટ માર્કેટમાં દખલ દેવાની સાથે સાથે, RBI એ ભવિષ્યની અપેક્ષાઓને પ્રભાવિત કરવા માટે ફોરવર્ડ કોન્ટ્રાક્ટ્સનો પણ સહારો લીધો. આનાથી તાત્કાલિક વિદેશી મુદ્રા ભંડારનો ઉપયોગ થયો નહીં. ઓક્ટોબરના અંત સુધીમાં ચોખ્ખું ફોરવર્ડ વેચાણ સપ્ટેમ્બરના અંતના ૫૯.૪ અબજ ડોલરથી ૭.૧% વધીને ૬૩.૬ અબજ ડોલર થઈ ગયું. આ મોટી ફોરવર્ડ પોઝિશન એક બફર (સુરક્ષા કવચ) ની જેમ કામ કરે છે. તે બજારોને ભરોસો અપાવે છે કે જરૂર પડ્યે ભવિષ્યમાં ડોલર ઉપલબ્ધ કરાવવામાં આવશે.
ન્યૂટ્રલ રાખી પોઝિશન
એક્સચેન્જ-ટ્રેડેડ કરન્સી ફ્યુચર્સ માર્કેટમાં RBI એ પોતાની ચોખ્ખી પોઝિશન ન્યૂટ્રલ (તટસ્થ) રાખી. ઓક્ટોબરમાં, RBI એ ૨.૩ અબજ ડોલર ખરીદ્યા અને ૨.૩ અબજ ડોલર જ વેચ્યા, જેનાથી શુદ્ધ ખરીદી કે વેચાણ કંઈ પણ થયું નહીં. આમ છતાં, ટ્રેડિંગની પ્રવૃત્તિમાં ભારે ઉછાળો આવ્યો, કુલ વોલ્યુમ સપ્ટેમ્બરની સરખામણીમાં ૭૩.૫% વધી ગયું. ઓક્ટોબરના અંત સુધીમાં, ચોખ્ખું ફ્યુચર્સ વેચાણ ૯.૮% ઘટીને ૧.૪ અબજ ડોલર રહી ગયું.
શું રહ્યો રિઝર્વ બેંકનો પ્રયાસ
આંકડા એ પણ જણાવે છે કે RBI રૂપિયાને ૮૯ ના સ્તર સુધી પડતો બચાવી રહી હતી. ઓક્ટોબરમાં અસરકારક હસ્તક્ષેપ કિંમત (Effective intervention price) આશરે ૮૮.૨૫ રૂપિયા પ્રતિ ડોલર રહી, જે સપ્ટેમ્બરના ૮૮.૩૫ રૂપિયા પ્રતિ ડોલરથી થોડી જ ઓછી છે. આ ત્યારે થયું જ્યારે વેચવામાં આવેલા ડોલરના જથ્થામાં મોટો વધારો થયો હતો. આનાથી ખબર પડે છે કે અસ્થિરતાભર્યા સમયગાળામાં રૂપિયાને ૮૯ રૂપિયાના આંકડાથી નીચે નબળો પડતો રોકવા માટેના પ્રયાસો કરવામાં આવ્યા.
ડોલર સામે ક્યાં પહોંચ્યો રૂપિયો
સોમવારે ભારતીય રૂપિયો અમેરિકી ડોલર સામે થોડો નબળો પડ્યો. છેલ્લા ત્રણ દિવસથી રૂપિયો મજબૂત થઈ રહ્યો હતો, પરંતુ તે ૯૦ ના સ્તરને પાર કરી શક્યો નહીં. સ્થાનિક કંપનીઓની ડોલર ખરીદવાની માંગ અને નોન-ડિલિવરેબલ ફોરવર્ડ્સ (NDF) માર્કેટના દબાણને કારણે રૂપિયામાં ઘટાડો આવ્યો. આ કારણોએ ભારતીય રિઝર્વ બેંક (RBI) દ્વારા કરવામાં આવેલા હસ્તક્ષેપથી મળેલી મજબૂતીને ઓછી કરી દીધી. રૂપિયો શુક્રવારે ૮૯.૨૭ પર બંધ થયો હતો, પરંતુ સોમવારે તે ૦.૪% ઘટીને ૮૯.૬૫ પર આવી ગયો. દિવસના કારોબારમાં રૂપિયો ૮૯.૪૫ થી ૮૯.૭૨ ની વચ્ચે રહ્યો.
