RBI Loan Recovery Rules: RBIના નવા લોન રિકવરી નિયમો 1 જાન્યુઆરી 2027થી અમલમાં, ધમકી, હેરાનગતિ અને બદનામી પર પ્રતિબંધ
RBI Loan Recovery Rules: જો તમે બેંકમાંથી લોન લીધી હોય અને તેના હપ્તાની ચુકવણી કરવામાં મોડું થયું હોય, તો તમારા માટે આ મહત્વના સમાચાર છે. ભારતીય રિઝર્વ બેંક (RBI)એ લોન રિકવરીને લઈને નવા નિયમો જાહેર કર્યા છે. તેમનો હેતુ લોન વસૂલાતના નામે ગ્રાહકોને હેરાન કરવા અને ખોટી પદ્ધતિઓ પર રોક લગાવવાનો છે. આ નવા નિયમો 1 જાન્યુઆરી 2027થી અમલમાં આવશે.
આ નિયમો બેંકો અને NBFCs દ્વારા લોન વસૂલાતની જૂની પદ્ધતિઓમાં સંપૂર્ણ ફેરફાર લાવશે. નવા નિયમો હેઠળ બેંક અને રિકવરી એજન્ટોએ નિર્ધારિત પ્રક્રિયાનું પાલન કરવું ફરજિયાત રહેશે. રિકવરી દરમિયાન ગ્રાહકની ગોપનીયતા, સન્માન અને વ્યક્તિગત માહિતીની સુરક્ષાનું પણ ખાસ ધ્યાન રાખવું પડશે.
કોડ ઓફ કન્ડક્ટ ફરજિયાત રહેશે
RBIએ બેંકોને પોતાના કર્મચારીઓ અને બહારના રિકવરી એજન્ટો માટે સ્પષ્ટ કોડ ઓફ કન્ડક્ટ તૈયાર કરવાનો નિર્દેશ આપ્યો છે. રિકવરી એજન્ટોને જરૂરી તાલીમ પણ આપવી પડશે.
રિકવરી એજન્ટો માટે ઇન્ડિયન ઇન્સ્ટિટ્યૂટ ઓફ બેન્કિંગ એન્ડ ફાઇનાન્સ (IIBF)ની લોન રિકવરી એજન્ટ ટ્રેનિંગ પણ ફરજિયાત રહેશે. જો બેંક કોઈ બહારની એજન્સીની સેવા લે છે, તો તેને એજન્સી પાસેથી નિયમોનું પાલન કરવાની લેખિત ખાતરી લેવી પડશે.
એજન્ટની ઓળખ જણાવવી ફરજિયાત રહેશે
- બેંકે ગ્રાહકને જાણ કરવી પડશે કે તેની લોનની રિકવરી માટે કયા એજન્ટ અથવા એજન્સીને જવાબદારી સોંપવામાં આવી છે.
- જો એજન્સી બદલાય અથવા તેનો કરાર સમાપ્ત થાય, તો તેની માહિતી પણ ગ્રાહકને આપવી પડશે.
- રિકવરી એજન્ટે ગ્રાહકને મળતી વખતે પોતાનું ID કાર્ડ અને બેંક અથવા એજન્સીનું ઓથોરાઇઝેશન લેટર સાથે રાખવું ફરજિયાત રહેશે.
- તેની પાસે બેંક દ્વારા જારી કરાયેલી નોટિસની નકલ અને ફરિયાદ અધિકારીની માહિતી પણ હોવી જોઈએ.
મોડી રાત્રે કોલ કરી શકશે નહીં
RBIએ રિકવરી કોલ અને ગ્રાહકોને મળવાનો સમય પણ નક્કી કર્યો છે. સામાન્ય રીતે રિકવરી એજન્ટો સવારે 8 વાગ્યાથી સાંજે 7 વાગ્યા વચ્ચે જ ગ્રાહકોનો સંપર્ક કરી શકશે. આ સમય સિવાય સંપર્ક માત્ર ત્યારે જ કરી શકાશે જ્યારે ગ્રાહક પોતે તેની માંગ કરે.
દરેક રિકવરી કોલનું રેકોર્ડિંગ થશે
બેંકોને રિકવરી સંબંધિત તમામ ફોન કોલનું રેકોર્ડિંગ કરવું પડશે અને આ રેકોર્ડિંગ ઓછામાં ઓછા 6 મહિના સુધી સુરક્ષિત રાખવું પડશે. ગ્રાહકને એ પણ જણાવવું પડશે કે તેનો કોલ રેકોર્ડ કરવામાં આવી રહ્યો છે.
બેંક અને રિકવરી એજન્સી ગ્રાહકની વ્યક્તિગત માહિતીનો ખોટો ઉપયોગ કરી શકશે નહીં. રિકવરી માટે જેટલી માહિતી જરૂરી હોય એટલી જ માહિતી એજન્સી સાથે શેર કરી શકાશે.
ધમકી અને ગેરવર્તન પર સંપૂર્ણ પ્રતિબંધ
નવા નિયમોમાં રિકવરી એજન્ટો અને બેંક કર્મચારીઓ માટે સ્પષ્ટપણે જણાવવામાં આવ્યું છે કે તેઓ ગ્રાહકને ડરાવવા અથવા હેરાન કરવા માટે કોઈપણ રીતનો ઉપયોગ કરી શકશે નહીં. નીચેની બાબતો પર સંપૂર્ણ પ્રતિબંધ રહેશે:
- ગાળો આપવી અથવા ધમકી આપવી.
- વારંવાર ફોન કરીને હેરાન કરવું.
- નિર્ધારિત સમયની બહાર કોલ કરવો.
- ગ્રાહકના સગા, મિત્રો અથવા સહકર્મચારીઓને હેરાન કરવું.
- હિંસાની ધમકી આપવી.
- ગ્રાહકની બદનામી કરવાની ધમકી આપવી.
- વ્યક્તિગત ફોટો, વીડિયો અથવા ઓડિયો સોશિયલ મીડિયા પર મૂકવા.
- વાંધાજનક મેસેજ મોકલવા.
- રિકવરી એજન્ટે માત્ર ગ્રાહક અથવા ગેરન્ટર સાથે જ લોન વસૂલાત સંબંધિત વાતચીત કરવી પડશે અને સમગ્ર વાતચીત દરમિયાન શિષ્ટતા જાળવવી ફરજિયાત રહેશે.
પ્રોપર્ટી અથવા સિક્યોરિટી કબજામાં લેવા માટે પણ નિયમો
જો બેંક લોનની વસૂલાત માટે કોઈ મિલકત અથવા સિક્યોરિટી પર કબજો લેવાનો અધિકાર ઉપયોગમાં લે છે, તો લોન એગ્રીમેન્ટમાં તે જોગવાઈ કાયદેસર રીતે માન્ય અને સ્પષ્ટ હોવી જોઈએ. ગ્રાહકને એગ્રીમેન્ટ પર સહી કરતી વખતે તેની સંપૂર્ણ માહિતી આપવી ફરજિયાત રહેશે.
મોબાઇલ ફોનની લોનમાં પણ મનમાની નહીં
જો કોઈ બેંકે મોબાઇલ અથવા અન્ય ડિવાઇસ ખરીદવા માટે લોન આપી હોય, તો કેટલીક પરિસ્થિતિઓમાં બેંક તે ડિવાઇસના કેટલાક ફંક્શન મર્યાદિત કરી શકે છે. પરંતુ તેના માટે પણ કડક નિયમો બનાવવામાં આવ્યા છે. લોન 30 દિવસ સુધી બાકી રહે ત્યારબાદ કેટલાક પ્રતિબંધ લગાવી શકાય છે, જ્યારે સંપૂર્ણ પ્રતિબંધ માત્ર 60 દિવસની બાકી ચુકવણી બાદ જ લગાવી શકાય છે.
ગ્રાહકો ફરિયાદ કરી શકશે
RBIના આ નવા નિયમોથી રિકવરી પ્રક્રિયામાં એજન્ટોની ગુંડાગીરી અને મનમાની પર અંકુશ આવશે. હવે ધિરાણદાતાઓ અને બેંકોને લોન રિકવરી માટે સન્માનજનક અને પારદર્શક પદ્ધતિ અપનાવવી પડશે. નિયમોનું ઉલ્લંઘન થાય તો ગ્રાહક બેંકના ફરિયાદ નિવારણ અધિકારી અથવા પુરાવા સાથે સીધા RBI સમક્ષ ફરિયાદ નોંધાવી શકશે.
