Rupee Depreciation Factors: રૂપિયાના અવમૂલ્યન અને બજારની ઉથલપાથલ વચ્ચે અવારનવાર સાંભળવા મળે છે કે આયાત ઓછી કરો, પેટ્રોલ બચાવો, સોનું ઓછું ખરીદો, વિદેશમાં ફરવાને બદલે દેશમાં ફરો. આવી સલાહો પહેલી નજરે તો સાચી લાગે છે, પરંતુ તેમની મુશ્કેલી એ છે કે તેઓ અસલી મુદ્દાને પકડતી નથી! સાચું તો એ છે કે રૂપિયો એટલા માટે નબળો નથી થઈ રહ્યો કારણ કે ભારતીયો ખર્ચ ખુબજ કરી રહ્યા છે. ખરેખર, આપણે મૂડી બજારની સમસ્યાને વેપારની સમસ્યા માની રહ્યા છીએ, જ્યારે અસલી મુદ્દો મૂડીના પ્રવાહ અને નાણાકીય માળખાની નબળાઈ છે, જેની અસર સમગ્ર અર્થતંત્ર પર પડી રહી છે.
ઇન્ડેક્સ અને રૂપિયાની સ્થિતિ
આ વર્ષે નિફ્ટી 50 ઇન્ડેક્સ આશરે 11% ઘટી ચૂક્યો છે અને પ્રમુખ વૈશ્વિક સૂચકાંકોમાં સૌથી નબળું પ્રદર્શન કરનારાઓમાં છે. દક્ષિણ કોરિયાનો KOSPI લગભગ 50% ઉપર છે, તાઇવાનનો TAIEX 48% અને જાપાનનો Nikkei 18% ઉપર છે. વર્ષની શરૂઆતમાં એક ડોલરની વેલ્યુ 89.86 રૂપિયા હતી, જે હવે 96 ની નજીક છે. એટલે કે રૂપિયો પાંચ મહિનામાં 6.5% નબળો થયો છે. RBI ના હસ્તક્ષેપ છતાં રૂપિયામાં ઘટાડો અટક્યો નથી અને ફોરેન પોર્ટફોલિયો રોકાણકારોનો બજારમાંથી પૈસા નિકાળવાનો સિલસિલો ચાલુ છે.
ક્યાં છે અસલી સમસ્યા?
ભારતની સમસ્યા માંગ કે બચત નથી, પરંતુ મૂડીની ખોટી વહેંચણીની છે. AI, ઉત્પાદન, સંરક્ષણ અને નવીનીકરણીય ઊર્જા જેવા ક્ષેત્રોમાં તકો છે, પરંતુ રોકાણની અછત છે. વિદેશી રોકાણકારોને ભારત એવું બજાર નથી લાગતું જ્યાં તેઓ સરળતાથી રોકાણ, વિસ્તાર અને સુરક્ષિત એક્ઝિટ કરી શકે. તેઓ વેપારમાં જોખમ તો ઉઠાવી શકે છે, પરંતુ નીતિગત અનિશ્ચિતતાથી બચવા માંગે છે. નિયમોમાં વારંવાર ફેરફાર અને મૂડી નિકાસમાં મુશ્કેલીઓના કારણે તેઓ સિંગાપોર-દુબઈ જેવા બજારોને પ્રાથમિકતા આપે છે.
ટાઇગર ગ્લોબલનો મામલો
તાજેતરમાં જ ઈ-કોમર્સ કંપની ફ્લિપકાર્ટમાંથી અમેરિકાની દિગ્ગજ રોકાણ કંપની ટાઇગર ગ્લોબલે 1.6 બિલિયન ડોલરની પોતાની હિસ્સેદારી વેચી અને તેને આના પર મોટો ટેક્સ (14,500 કરોડ રૂપિયા) ચૂકવવો પડ્યો. સુપ્રિમ કોર્ટે કહ્યું કે કંપનીએ પોતાના નફા પર ભારતમાં ટેક્સ ભરવો પડશે. કોર્ટે 2017 પહેલા કરવામાં આવેલા રોકાણો પર પણ GAAR (General Anti-Avoidance Rules) ને લાગુ માન્યો.
રોકાણકારોમાં ગયો ખોટો સંદેશ
કાનૂની રીતે આ ચુકાદો સાચો હોઈ શકે છે, પરંતુ રોકાણકારોમાં આનાથી ખોટો સંદેશ ગયો. ફ્લિપકાર્ટ-વોલમાર્ટ ડીલે ભારતમાં રિટર્નની સંભાવના તો બતાવી, પરંતુ એવી ધારણા પણ બની કે ભારતમાં નિયમો અસ્થિર છે અને તેમની વ્યાખ્યા બદલી શકાય છે. વિદેશી રોકાણનો મોટો હિસ્સો લિક્વિડ અને ઇન્ડેક્સ-લિંક્ડ ફંડ્સમાં છે, જેમને ઝડપથી ખરીદી વેચી શકાય છે.
ઉપાયો પણ છે હાજર
રિઝર્વ બેંકના હસ્તક્ષેપ, NOP લિમિટ અને TCS જેવી નીતિઓ રૂપિયાના ઘટાડા અને કેપિટલ આઉટફ્લોને થોડા સમય માટે ધીમો કરી શકે છે, પરંતુ તેઓ મૂળ સમસ્યાને હલ કરતી નથી. એવી સિસ્ટમ હોવી જોઈએ જ્યાં રોકાણકારો લગભગ એક સાથે એક્ઝિટ ન કરે! જો વિદેશી મૂડી માત્ર શેરબજારમાં નહીં, પરંતુ લોજિસ્ટિક્સ, હેલ્થકેર જેવા વાસ્તવિક વેપારોમાં લાગે તો રોકાણકારો બજારની ગભરાટ પર નહીં પરંતુ વેપારના પ્રદર્શન પર નિર્ણયો લેશે. આનાથી રૂપિયા અને બજાર પર અચાનક દબાણ નહીં પડે. ભારતના GDP માં સર્વિસીસ, હેલ્થકેર, લોજિસ્ટિક્સનું 22% યોગદાન છે, પરંતુ આમાં વિદેશી રોકાણ મર્યાદિત છે.
શોર્ટ ટર્મ ઉપાયો
રૂપિયાના ઘટાડાને રોકવા માટે તાત્કાલિક અસરથી આગામી 90 દિવસમાં જરૂરી પગલાં લેવામાં આવે. પહેલું, વ્યાજ દરોમાં 25 બેસિસ પોઈન્ટનો વધારો જેથી વિદેશી મૂડી અહીં જ જળવાઈ રહે. બીજું, સરકાર સ્પષ્ટ કરે કે 2024 પહેલાના રોકાણો પર નવા GAAR કે ટ્રાન્સફર પ્રાઇસિંગ મામલા ખોલવામાં નહીં આવે, આનાથી FPI નો ભરોસો વધશે. ત્રીજું, ફાર્મા, ઇલેક્ટ્રોનિક્સ અને નવીનીકરણીય ઊર્જા જેવા ક્ષેત્રોમાં સરકારી મંજૂરીઓ જલ્દી મળે. ચોથું, સેબીના નિયમોમાં વારંવાર ફેરફારથી રોકાણકારોમાં અનિશ્ચિતતા પેદા થાય છે. સેબી ઓછામાં ઓછા બે ક્વાર્ટર માટે નવા નિયમો ન લાવે. પાંચમું, RBI એ બજારમાં હસ્તક્ષેપ અને પોતાની નીતિને લઈને સ્પષ્ટ સંકેતો આપવા જોઈએ.
લાંબા ગાળા માટે
લાંબા ગાળામાં ભારતે મજબૂત નાણાકીય માળખું તૈયાર કરવું પડશે, જેથી મૂડી સુરક્ષિત અને સ્થિર રીતે દેશમાં જળવાઈ રહે. માત્ર પેટ્રોલનો વપરાશ ઘટાડીને ભારત 30 ટ્રિલિયન ડોલરનું અર્થતંત્ર ન બની શકે. આના માટે ભારતે દુનિયાની ખાનગી રોકાણ મૂડી માટે ભરોસાપાત્ર ડેસ્ટિનેશન બનવું પડશે. સ્થિર ટેક્સ વ્યવસ્થા, સેબીના અનુમાનિત નિયમો, સરળ મૂડી નિકાસ અને બેહતર ઇન્ફ્રાસ્ટ્રક્ચર જરૂરી છે, જેથી વિદેશી રોકાણ લાંબા સમય સુધી ટકે.
