India Youth Unemployment: ભારતમાં ડિગ્રી, ડિપ્લોમા અથવા સર્ટિફિકેટ ધરાવતા યુવાનોની અછત નથી. હાલમાં 4.34 કરોડ સ્ટુડન્ટ્સ હાયર સ્ટડીઝ (ગ્રેજ્યુએટ/પોસ્ટગ્રેજ્યુએટ ડિગ્રી) કરી રહ્યા છે, જ્યારે ડિપ્લોમા અથવા ITI સ્ટુડન્ટ્સની સંખ્યા 44 લાખને પાર છે. તેમ છતાં ગયા વર્ષે માત્ર 8.25% ગ્રેજ્યુએટ્સ ઉમેદવારોને તેમની ક્વોલિફિકેશન મુજબ નોકરી મળી છે. પરંતુ બીજી તરફ નીતિ આયોગનો નવો રિપોર્ટ એ પણ જણાવે છે કે ડિગ્રી-ડિપ્લોમા કર્યા પછી પણ યુવાનોને નોકરી મળી રહી નથી.
હકીકતમાં નીતિ આયોગે તાજેતરમાં ‘રિઇમેજિનિંગ સ્કિલિંગ ફોર વિકસિત ભારત @2047’ રિપોર્ટ જાહેર કર્યો છે. આ રિપોર્ટ ‘વિકસિત ભારત 2047’ માટે સ્કિલિંગ, રોજગાર અને શિક્ષણ વચ્ચે વધુ સારા તાલમેલના રોડમેપ પર આધારિત છે. તેનાથી જાણવા મળે છે કે દેશમાં ગ્રેજ્યુએશન, ડિપ્લોમા અથવા સર્ટિફિકેટ હોવા છતાં મોટી સંખ્યામાં યુવાનો નોકરી માટે સંઘર્ષ કરી રહ્યા છે. પરંતુ ડિગ્રી-ડિપ્લોમા પછી પણ નોકરીની ગેરંટી કેમ નથી? નીતિ આયોગના તાજા રિપોર્ટમાં શિક્ષિત બેરોજગાર યુવાનોના આંકડાઓ સાથે તેની પાછળનું કારણ પણ જણાવવામાં આવ્યું છે.
દેશમાં કેટલા શિક્ષિત બેરોજગાર છે?
નીતિ આયોગના રિપોર્ટ અનુસાર, ઇકોનોમિક સર્વે 2024-25 જણાવે છે કે દેશમાં માત્ર 8.25% ગ્રેજ્યુએટ્સને તેમની ક્વોલિફિકેશન મુજબ નોકરી મળી છે, પરંતુ શિક્ષિત બેરોજગાર યુવાનોની સંખ્યા આનાથી ઘણી વધારે છે. જે ઉમેદવારો પાસે બેચલર ડિગ્રી છે, તેમાં 13% બેરોજગાર છે, જ્યારે મહિલા ગ્રેજ્યુએટ્સના કિસ્સામાં આ ટકાવારી 20.4% છે, જે 3.2%ના રાષ્ટ્રીય બેરોજગારી દર કરતાં વધારે છે.
ડિગ્રી-ડિપ્લોમા નોકરીની ગેરંટી કેમ નથી?
ડિગ્રી, ડિપ્લોમા અને સર્ટિફિકેટ પછી પણ યુવાનોને નોકરી મળતી નથી. તેની પાછળ એજ્યુકેશન-ટેક્નિકલ નોલેજ અને જોબ માર્કેટની ડિમાન્ડ વચ્ચે મોટો તફાવત છે. રિપોર્ટ જણાવે છે કે એન્ટ્રી લેવલની નોકરીઓ માટે પણ સ્કિલ્સની જરૂરિયાત છે. પરંતુ 34% સ્ટુડન્ટ્સ સ્કિલ્સની અછતનો સામનો કરી રહ્યા છે અને આગળ વધી શકતા નથી.
- પ્રેક્ટિકલ નોલેજ અને સ્કિલ્સની અછત: દેશની એજ્યુકેશન સિસ્ટમમાં થિયરી વધારે છે, જ્યારે ઇન્ડસ્ટ્રીઝને પ્રેક્ટિકલ અને વર્કપ્લેસ સ્કિલ્સની જરૂરિયાત હોય છે.
- એજ્યુકેશનલ ક્વોલિફિકેશન નોકરીની માંગ સાથે મેળ ખાતી નથી: રિપોર્ટના આંકડાઓ અનુસાર દેશમાં માત્ર 8.25% યુવાનોને તેમની યોગ્યતાના આધારે નોકરી મળી છે. તે દર્શાવે છે કે નોકરી આપનારા માત્ર ડિગ્રી અથવા ડિપ્લોમા જોતા નથી.
- ઇન્ડસ્ટ્રી મુજબ સિલેબસ ન હોવો: ઘણી સંસ્થાઓમાં ભણાવવામાં આવતો સિલેબસ જૂનો છે, જે ઝડપથી બદલાઈ રહેલી ઇન્ડસ્ટ્રીઝની માંગ પૂરી કરતો નથી. 80% સ્ટુડન્ટ્સ એવા છે જેઓ પોતાની ડિગ્રીમાં પ્રેક્ટિકલ અને ઇન્ડસ્ટ્રી અનુભવને મોટી અછત માને છે. શિક્ષણ સંસ્થાઓ અને ઉદ્યોગો વચ્ચે સીધો તાલમેલ ન હોવાને કારણે ઇન્ટર્નશિપ અને એપ્રેન્ટિસશિપની તકો મર્યાદિત છે.
કેવી રીતે સુધરશે સ્થિતિ? નીતિ આયોગે જણાવ્યો રોડમેપ
ડિગ્રી કોલેજો, ITI અને પોલિટેકનિક વચ્ચેનું આ સંતુલન દર્શાવે છે કે ઇન્ડસ્ટ્રીની મજબૂત ભાગીદારી અને પબ્લિક-પ્રાઇવેટ પાર્ટનરશિપ (PPP) મોડલ દ્વારા ઉચ્ચ શિક્ષણ પર નવેસરથી વિચારવાની કેટલી જરૂર છે.
આ પાર્ટનરશિપ સિલેબસને નવા સમય પ્રમાણે તૈયાર કરવા, નોકરી સાથે જોડાયેલું શિક્ષણ સામેલ કરવા અને એ સુનિશ્ચિત કરવા માટે ખૂબ જરૂરી છે કે સ્કિલિંગ આધુનિક, ઉપયોગી અને વાસ્તવિક રોજગારના પરિણામો સાથે જોડાયેલું હોય.
સૌપ્રથમ, સામાન્ય ડિગ્રીના માર્ગોથી આગળ વધીને વિશિષ્ટ, નોકરી સાથે જોડાયેલા પ્રોગ્રામ તરફ આગળ વધવાની જરૂર છે, ખાસ કરીને PPPના આ વિશાળ ક્ષેત્રમાં, સ્કિલિંગ હબ એક મહત્વપૂર્ણ ડિલિવરી મિકેનિઝમ તરીકે કામ કરી શકે છે, જે ઇન્ડસ્ટ્રીની ભાગીદારીને સીધી કેમ્પસ સુધી લાવે છે.
આ હબ ઇન્ફ્રાસ્ટ્રક્ચર દ્વારા મોટા પાયે એન્કર લેબ, પ્રેક્ટિશનર-આધારિત ફેકલ્ટી મોડલ, ક્રેડિટવાળી ઇન્ટર્નશિપ અને એપ્રેન્ટિસશિપ તથા લાઇવ ઇન્ડસ્ટ્રી પ્રોજેક્ટ્સ ચલાવવામાં મદદ કરશે.
ટેક્નિકલ અને વોકેશનલ એજ્યુકેશન એન્ડ ટ્રેનિંગ (TVET)માં ITI અને પોલિટેકનિકને ટકાઉ PPP વ્યવસ્થાઓ દ્વારા મજબૂત કરી શકાય છે. આ પગલાં લોકલ ઇન્ડસ્ટ્રીની માંગ અનુસાર વધુ એકેડેમિક અને વહીવટી સ્વતંત્રતા આપે છે અને ટ્રાન્સપરન્ટ ગવર્નન્સ તથા પરિણામો સાથે જોડાયેલા ફાઇનાન્સિંગ દ્વારા સમર્થિત હોય છે. PM-SETU જેવી પહેલ આ દિશામાં એક શરૂઆતનું પગલું છે અને સંસ્થાઓમાં હબ-આધારિત મોડલને મોટા પાયે લાગુ કરવા માટેનો આધાર બનાવે છે.
