Merchant Navy Career: મર્ચન્ટ નેવીમાં લાખોની નોકરીનો મોકો, જાણો કોર્સ, પ્રવેશ પ્રક્રિયા અને વિભાગવાર પગાર
Merchant Navy Career: આજના સમયમાં મર્ચન્ટ નેવી યુવાનોમાં ઝડપથી લોકપ્રિય બનતું કારકિર્દી ક્ષેત્ર બની રહ્યું છે. તેનું સૌથી મોટું કારણ સારો પગાર, વિદેશ પ્રવાસ કરવાની તક અને સ્પષ્ટ કારકિર્દી વિકાસ છે. આ ભારતીય નૌસેનાથી અલગ એક સિવિલ શિપિંગ ક્ષેત્ર છે, જે સમગ્ર વિશ્વમાં માલસામાન, તેલ અને મુસાફરોના પરિવહનનું કામ કરે છે. વૈશ્વિક વેપારનો મોટો હિસ્સો સમુદ્રી માર્ગ દ્વારા થાય છે, તેથી મર્ચન્ટ નેવીની માંગ સતત જળવાઈ રહે છે. ભારતમાં તેનું નિયમન ડીજી શિપિંગ (DG Shipping) દ્વારા કરવામાં આવે છે.
મર્ચન્ટ નેવીમાં કયા-કયા વિભાગો હોય છે?
મર્ચન્ટ નેવીમાં મુખ્યત્વે ત્રણ વિભાગો હોય છે. પ્રથમ ડેક વિભાગ, જ્યાં જહાજ ચલાવવાનું અને નેવિગેશનનું કામ કરવામાં આવે છે. બીજો એન્જિન વિભાગ, જે જહાજની મશીનો અને ટેકનિકલ સિસ્ટમોની જાળવણી કરે છે. ત્રીજો કેટરિંગ વિભાગ, જ્યાં ભોજન અને જહાજની હૉસ્પિટાલિટી સેવાઓનું મેનેજમેન્ટ કરવામાં આવે છે. વિદ્યાર્થીઓ પોતાની રસ અને અભ્યાસ અનુસાર આમાંથી કોઈપણ એક ક્ષેત્ર પસંદ કરી શકે છે.
મર્ચન્ટ નેવીમાં જોડાવા માટે કઈ લાયકાત જરૂરી છે?
ઓફિસર લેવલના કોર્સમાં પ્રવેશ માટે 12મીમાં ફિઝિક્સ, કેમિસ્ટ્રી અને મેથ્સ (PCM) હોવું ફરજિયાત છે. મોટા ભાગની સંસ્થાઓ પીસીએમમાં અંદાજે 60% ગુણ અને અંગ્રેજીમાં પાસિંગ માર્ક્સ માંગે છે. કેટરિંગ અથવા કેટલાક રેટિંગ કોર્સ માટે 10મી અથવા 12મી કોઈપણ પ્રવાહમાંથી પાસ થયેલા વિદ્યાર્થીઓ અરજી કરી શકે છે.
પસંદગી પ્રક્રિયા કેવી હોય છે?
સૌપ્રથમ વિદ્યાર્થીએ પોતાનો વિભાગ પસંદ કરવો પડે છે. ત્યારબાદ DG Shipping દ્વારા માન્યતા પ્રાપ્ત ડૉક્ટર પાસેથી મેડિકલ ફિટનેસ ટેસ્ટ કરાવવો પડે છે, જેમાં આંખોની દૃષ્ટિ, સાંભળવાની ક્ષમતા અને શારીરિક તંદુરસ્તીની તપાસ કરવામાં આવે છે. ત્યારબાદ IMU-CET, AIMNET અથવા સંસ્થા-વિશિષ્ટ પ્રવેશ પરીક્ષા આપવી પડે છે. પસંદગી થયા બાદ વિદ્યાર્થીએ DG Shipping દ્વારા મંજૂર કરાયેલી સંસ્થામાં પ્રવેશ લેવો પડે છે.
ટ્રેનિંગ અને જહાજ પર નોકરીની શરૂઆત
પ્રવેશ મળ્યા પછી વિદ્યાર્થીઓએ ફરજિયાત STCW બેઝિક સેફ્ટી ટ્રેનિંગ પૂર્ણ કરવી પડે છે. ત્યારબાદ CDC (Continuous Discharge Certificate) અને પાસપોર્ટ બનાવવો જરૂરી છે. પછી વિદ્યાર્થી જહાજ પર કેડેટ અથવા રેટિંગ તરીકે જોડાય છે અને નિર્ધારિત સમુદ્રી સેવા પૂર્ણ કરે છે. ડેક કેડેટને અંદાજે 18 મહિના અને એન્જિન કેડેટને અંદાજે 36 મહિનાની સમુદ્રી ટ્રેનિંગ પૂર્ણ કરવી પડે છે. ત્યારબાદ DG Shippingની પરીક્ષા પાસ કર્યા પછી અધિકારી બનવાનું પ્રમાણપત્ર મળે છે.
કયા-કયા કોર્સ કરી શકાય?
ડેક વિભાગ માટે B.Sc. Nautical Science અને Diploma in Nautical Science (DNS) લોકપ્રિય છે. એન્જિન વિભાગ માટે બી.ટેક મરીન એન્જિનિયરિંગ, GME અને ETO કોર્સ કરવામાં આવે છે. કેટરિંગ વિભાગમાં સેલૂન રેટિંગ કોર્સ મુખ્ય વિકલ્પ છે.
મર્ચન્ટ નેવીમાં કેટલો પગાર મળે છે?
મર્ચન્ટ નેવીને ભારતના સૌથી વધુ પગાર આપતા ક્ષેત્રોમાંનું એક માનવામાં આવે છે. શરૂઆતના સ્તરે ડેક અને એન્જિન વિભાગમાં સારો પગાર મળે છે અને અનુભવ વધતા આવક ઝડપથી વધે છે. સિનિયર પદો જેમ કે કેપ્ટન અને ચીફ એન્જિનિયરને ખૂબ ઊંચો પગાર મળે છે. જ્યારે કેટરિંગ વિભાગમાં પણ આંતરરાષ્ટ્રીય જહાજો અને ક્રૂઝ શિપ પર આકર્ષક પગાર તેમજ અનેક વધારાની સુવિધાઓ મળે છે. ઉપરાંત, પગાર જહાજના પ્રકાર, કંપની અને અનુભવ પર આધાર રાખે છે.
ડેક વિભાગનો માસિક પગાર
- ડેક કેડેટ – 30,000 – 70,000 રૂપિયા
- થર્ડ ઓફિસર – 1,99,000 – 3,50,000 રૂપિયા
- સેકન્ડ ઓફિસર – 3,33,000 – 4,15,000 રૂપિયા
- ચીફ ઓફિસર – 5,40,000 – 7,90,000 રૂપિયા
- કેપ્ટન / માસ્ટર – 6,66,000 – 11,65,000 રૂપિયા
એન્જિન વિભાગનો માસિક પગાર
- એન્જિન કેડેટ – 2,60,000 – 2,90,000 રૂપિયા
- ફોર્થ એન્જિનિયર – 1,00,000 – 1,10,000 રૂપિયા
- થર્ડ એન્જિનિયર – 15,70,000 – 17,30,000 રૂપિયા
- સેકન્ડ એન્જિનિયર – 24,60,000 – 31,60,000 રૂપિયા
- ચીફ એન્જિનિયર – 46,10,000 – 41,70,000 રૂપિયા
કેટરિંગ વિભાગનો માસિક પગાર
- સેલૂન રેટિંગ / કુક – 1,00,000 – 1,10,000 રૂપિયા
- ચીફ કુક / ચીફ સ્ટીવર્ડ – 5,30,000 – 5,90,000 રૂપિયા
શું મર્ચન્ટ નેવી તમારા માટે યોગ્ય કારકિર્દી છે?
જો તમને ટેકનિકલ કામ ગમે છે, શિસ્તબદ્ધ જીવન જીવવું પસંદ છે અને દુનિયા ફરવાનું સ્વપ્ન છે, તો મર્ચન્ટ નેવી ઉત્તમ કારકિર્દી બની શકે છે. જરૂરી લાયકાત, મેડિકલ ફિટનેસ અને માન્યતા પ્રાપ્ત ટ્રેનિંગ સંસ્થામાંથી અભ્યાસ પૂર્ણ કરીને વિદ્યાર્થીઓ આ ક્ષેત્રમાં મજબૂત ભવિષ્ય બનાવી શકે છે. સારી કમાણી અને આંતરરાષ્ટ્રીય અનુભવ તેની સૌથી મોટી વિશેષતા છે.
