NCERT University status 2026: નેશનલ કાઉન્સિલ ઓફ એજ્યુકેશનલ રિસર્ચ એન્ડ ટ્રેનિંગ (NCERT) ને હવે ટૂંક સમયમાં જ ‘ડીમ્ડ યુનિવર્સિટી’નો દરજ્જો મળવા જઈ રહ્યો છે. આગામી થોડા દિવસોમાં UGC કમિશનની બેઠક મળશે, જેમાં અંતિમ મંજૂરી મળ્યા બાદ શિક્ષણ મંત્રાલય દ્વારા જાન્યુઆરીમાં જ નોટિફિકેશન બહાર પાડવામાં આવશે. વર્ષ 1961માં એક સ્વાયત્ત સંસ્થા તરીકે અસ્તિત્વમાં આવ્યા બાદ NCERT હવે યુનિવર્સિટી બનશે અને ગ્રેજ્યુએશન, પીજી (PG) અને પીએચડી (PhD) ની ડિગ્રી આપી શકશે.
NCERT ના ડાયરેક્ટર પ્રો. દિનેશ પ્રસાદ સકલાનીનું કહેવું છે કે, “જે રીતે IIT અને CBSE જેવી દેશની નામાંકિત સંસ્થાઓ વૈશ્વિક સ્તરે પોતાની હાજરી નોંધાવી રહી છે, તેવી જ રીતે NCERT યુનિવર્સિટી પણ અન્ય દેશોની શૈક્ષણિક સંસ્થાઓ સાથે ટાઈ-અપ કરશે, સ્ટુડન્ટ એક્સચેન્જ પ્રોગ્રામ શરૂ થશે અને પ્લેસમેન્ટની પણ શરૂઆત થશે.”
NCERT યુનિવર્સિટી બનવાથી શું ફાયદો થશે?
ડાયરેક્ટર પ્રો. સકલાનીના જણાવ્યા અનુસાર, અત્યારે સંસ્થાની રિજનલ ઇન્સ્ટિટ્યૂટ ઓફ એજ્યુકેશન (RIE) વિવિધ રાજ્યોની યુનિવર્સિટીઓ સાથે સંલગ્ન હોય છે. NCERT લાંબા સમયથી ગ્રેજ્યુએશન લેવલ પર ચાર વર્ષનો ઇન્ટિગ્રેટેડ BA-B.Ed અને BSc-B.Ed કોર્સ ચલાવી રહી છે. જોકે આ સંસ્થાઓ પાસે ઉચ્ચ રેટિંગ (જેમ કે ભોપાલ સેન્ટર પાસે NAAC A++) છે, પરંતુ ડિગ્રી રાજ્યની યુનિવર્સિટી દ્વારા આપવામાં આવે છે.
યુનિવર્સિટી બનવાના મુખ્ય ફાયદા:
નવું શેડ્યૂલ: અભ્યાસ, પરીક્ષા અને પરિણામ માટે પોતાનું સ્વતંત્ર શેડ્યૂલ હશે, જેથી વિદ્યાર્થીઓનો સમય બચશે.
નવા પ્રયોગો: શિક્ષણ ક્ષેત્રે નવા પ્રયોગો કરી શકાશે.
પીએચડી (PhD): અત્યાર સુધી NCERT માં રિસર્ચ સ્કોલર નહોતા, પરંતુ હવે પીએચડી કરાવી શકાશે.
પોલિસી મેકિંગ: વિદ્યાર્થીઓના રિસર્ચ પેપરથી શિક્ષણ ક્ષેત્રે નવી પોલિસી બનાવવામાં મદદ મળશે.
કેમ્પસ વિસ્તાર: મુખ્ય કેમ્પસનો વિસ્તાર કરવામાં આવશે અને નવી હોસ્ટેલ બનાવવામાં આવશે.
NCERT યુનિવર્સિટીના 5 યુનિક કોર્સ
| કોર્સનું નામ | કોર્સ વિશે માહિતી |
| 1. એજ્યુકેશનલ એસેસમેન્ટ અને સાયકોમેટ્રિક્સમાં માસ્ટર ડિગ્રી | આ કોર્સ એવા નિષ્ણાતો તૈયાર કરશે જેઓ વિશ્વસનીય અને નિષ્પક્ષ મૂલ્યાંકન સાધનો (Assessment Tools) ડિઝાઇન કરી શકે અને ડેટા એનાલિસિસ કરી શકે. |
| 2. સ્કૂલ ગવર્નન્સ અને લીડરશીપમાં માસ્ટર ડિગ્રી | NEP 2020 મુજબ શાળાઓમાં શ્રેષ્ઠ નેતૃત્વ અને મેનેજમેન્ટ માટે પ્રોફેશનલ લીડર્સ તૈયાર કરવામાં આવશે. |
| 3. એજ્યુકેશનલ ટેકનોલોજીમાં માસ્ટર ડિગ્રી | ડિજિટલ કન્ટેન્ટ અને ઓનલાઇન પ્લેટફોર્મ દ્વારા શિક્ષણની ગુણવત્તા સુધારવા માટે ટેકનોલોજીનો વ્યૂહાત્મક ઉપયોગ શીખવવામાં આવશે. |
| 4. મલ્ટીલિંગ્યુઅલ એજ્યુકેશનમાં માસ્ટર ડિગ્રી | આ કોર્સ એવા નિષ્ણાતો તૈયાર કરશે જેઓ સાંસ્કૃતિક સંદર્ભોને ધ્યાનમાં રાખી વિવિધ ભાષાઓમાં શિક્ષણ આપી શકે. |
| 5. કરિકુલમ ડેવલપમેન્ટ અને ઇવેલ્યુએશનમાં માસ્ટર ડિગ્રી | જરૂરિયાત મુજબ નવો અભ્યાસક્રમ (Curriculum) ડિઝાઇન કરવા અને તેની સમીક્ષા કરવા માટે નિષ્ણાતો તૈયાર થશે. |
વૈશ્વિક સ્તરે પ્રભાવ
રાષ્ટ્રીય શિક્ષણ નીતિ 2020 ભારતીય સંસ્થાઓના વૈશ્વિકીકરણ પર ભાર મૂકે છે. યુનિવર્સિટી બનવાથી વિદેશી સંસ્થાઓ સાથે જોડાણ સરળ બનશે અને NCERT વિદેશમાં પણ પોતાના કેમ્પસ ખોલી શકશે અથવા ત્યાંના વિદ્યાર્થીઓને તાલીમ આપી શકશે. આનાથી રાજ્ય સરકારોને પણ ફાયદો થશે અને વૈશ્વિક સ્તરે ભારતનો પ્રભાવ વધશે.
