PM Modi on IIT Brain imaging Technology: શું ભવિષ્યમાં માનવ મગજની દરેક બાબત કમ્પ્યુટર પર 3Dમાં જોઈ શકાશે? IIT મદ્રાસના ‘સુધા ગોપાલકૃષ્ણન બ્રેઇન સેન્ટર’માં ચાલી રહેલા ઐતિહાસિક સંશોધન પછી આ સવાલ માત્ર કલ્પના નથી રહ્યો, પરંતુ વાસ્તવિકતાની નજીક પહોંચી રહ્યો છે. વડાપ્રધાન નરેન્દ્ર મોદીએ 25 ઑક્ટોબર 2026ના રોજ ‘મન કી બાત’ કાર્યક્રમમાં આ પહેલને સમગ્ર વિશ્વ માટે ઉદાહરણરૂપ ગણાવી હતી.
PM મોદીએ રવિવારે ‘મન કી બાત’ કાર્યક્રમના 139મા એપિસોડમાં દેશના વૈજ્ઞાનિકો, સંશોધકો અને IIT મદ્રાસના ‘બ્રેઇન ઇમેજિંગ ટેક્નોલોજી પ્લેટફોર્મ’નાં ખુલ્લા દિલથી વખાણ કર્યાં હતાં. આ પ્રોજેક્ટના મહત્ત્વ અંગે વાત કરતાં તેમણે જણાવ્યું હતું કે માનવ મગજની હાઇ-રિઝોલ્યુશન ડિજિટલ 3D તસવીરો તૈયાર કરવામાં આવી રહી છે. મગજનું મેપિંગ કરવાનું આ કાર્ય સમગ્ર વિશ્વમાં પોતાની જાતનું પ્રથમ અભિયાન છે.
PM મોદીએ કહ્યું, ‘મેં IIT મદ્રાસમાં ‘સુધા ગોપાલકૃષ્ણન બ્રેઇન સેન્ટર’નું ઉદ્ઘાટન કર્યું હતું. આ સેન્ટરે એક બ્રેઇન ઇમેજિંગ ટેક્નોલોજી પ્લેટફોર્મ તૈયાર કર્યું છે, જે સમગ્ર વિશ્વ માટે ઉદાહરણરૂપ છે. તેના દ્વારા માનવ મગજની હાઇ-રિઝોલ્યુશન ડિજિટલ 3D તસવીરો તૈયાર કરવામાં આવી રહી છે. આવનારા સમયમાં 100 માનવ મગજનું 3D મેપિંગ કરીને તેનો બારીકાઈથી અભ્યાસ કરવાનું લક્ષ્ય છે.’
આ એટલસમાં સ્ટ્રોકથી અસરગ્રસ્ત મગજના 1,000થી વધુ વિગતવાર માહિતી ધરાવતા વિભાગોનો સમાવેશ થાય છે. તેમાં ન્યુરોનલ હેલ્થ, ન્યુરોઇન્ફ્લેમેશન, બ્લડ-બ્રેઇન બેરિયરનું તૂટવું, હાઇપોક્સિયા અને એક્સોનલ ઇન્જરી જેવા મહત્ત્વપૂર્ણ સેલ્યુલર માર્કર્સનું મેપિંગ કરી શકાશે.
આ એટલસ પ્રથમ વખત સૂક્ષ્મ સેલ્યુલર સ્તરે ક્લિનિકલ ઇમેજિંગ સિગ્નેચરની વિગતો સામે લાવશે. તેનાથી માનવ મગજમાં સીધા જ સારવાર માટેના નવા લક્ષ્યો શોધવામાં મદદ મળશે.
આ જટિલ અને વિશાળ ડેટા પર પ્રક્રિયા કરવા માટે દેશના શક્તિશાળી ‘પરમ શક્તિ સુપરકમ્પ્યુટર’નો ઉપયોગ કરવામાં આવી રહ્યો છે. PM મોદીએ જણાવ્યું હતું કે આ પ્રોજેક્ટ ભારતના સંશોધન અને ઉદ્યોગ વચ્ચેના તાલમેલનું ઉત્તમ ઉદાહરણ છે. આ બ્રેઇન સેન્ટરના નિર્માણ અને ટેક્નોલોજીના વિકાસમાં દેશના ઉદ્યોગો, સરકાર, IITના ભૂતપૂર્વ વિદ્યાર્થીઓ અને શૈક્ષણિક ક્ષેત્રે જોડાયેલા લોકોએ સાથે મળીને મહત્ત્વપૂર્ણ ભૂમિકા ભજવી છે.
PM મોદીએ કહ્યું, ‘સમગ્ર વિશ્વમાં આ પ્રકારનું આ પ્રથમ અભિયાન છે. આ કાર્યમાં પરમ શક્તિ સુપરકમ્પ્યુટરનો ઉપયોગ કરવામાં આવી રહ્યો છે. આ બ્રેઇન સેન્ટરના નિર્માણમાં દેશના ઉદ્યોગોએ સરકાર સાથે મળીને મહત્ત્વપૂર્ણ ભૂમિકા ભજવી છે. IITના ઘણા ભૂતપૂર્વ વિદ્યાર્થીઓ અને શૈક્ષણિક ક્ષેત્રના નિષ્ણાતો પણ આ સંશોધન કેન્દ્ર સાથે જોડાયા છે.’
તાજેતરમાં IIT મદ્રાસની મુલાકાત દરમિયાન PM મોદીએ ‘સુધા ગોપાલકૃષ્ણન બ્રેઇન સેન્ટર’ (SGBC)ના વૈશ્વિક અભિયાનની શરૂઆત કરી હતી. આ અભિયાનનો હેતુ ગર્ભાવસ્થાથી લઈને વૃદ્ધાવસ્થા સુધી માનવ જીવનના વિવિધ તબક્કાઓમાં 100થી વધુ માનવ મગજનું સેલ્યુલર રિઝોલ્યુશન સ્તરે મેપિંગ કરવાનો છે. તેમાં મગજ સંબંધિત બીમારીઓનો પણ સમાવેશ થાય છે. સેલ્યુલર રિઝોલ્યુશન પર સમગ્ર માનવ મગજના 3D નકશાનો આ અત્યાર સુધીનો સૌથી મોટો સમૂહ હશે.
IIT દ્વારા જાહેર કરવામાં આવેલી પ્રેસ રિલીઝ અનુસાર, SGBC તેના વિશ્વસ્તરીય ‘બ્રેઇન ઇમેજિંગ ટેક્નોલોજી પ્લેટફોર્મ’ દ્વારા આ વૈજ્ઞાનિક અભિયાનને આગળ વધારી રહ્યું છે. આ પ્લેટફોર્મ મૃત્યુ પછીના માનવ મગજ પર પ્રક્રિયા કરીને તેને સેલ્યુલર રિઝોલ્યુશન ધરાવતા ડિજિટલ 3D નકશામાં ફેરવી શકે છે.
આ એટલસને ‘મલ્ટી-મોડલ ઇમેજ વિઝ્યુઅલાઇઝેશન અને કમ્પ્યુટિંગ ફ્રેમવર્ક’ દ્વારા જાહેર જનતા માટે ઉપલબ્ધ કરાવવામાં આવ્યા છે, જેથી આ અદ્યતન સંશોધનનો લાભ વિશ્વભરના સંશોધકો, તબીબી નિષ્ણાતો અને દર્દીઓ સુધી પહોંચી શકે.
જણાવી દઈએ કે આ અભિયાન પૂર્ણ કરવા માટે SGBCના 200થી વધુ સંશોધકો, એન્જિનિયરો અને ટેક્નિશિયનો દિવસ-રાત મહેનત કરી રહ્યા છે. આ ઉપરાંત, દેશભરની 10થી વધુ તબીબી સંસ્થાઓ અને 10થી વધુ દેશોના 30થી વધુ અગ્રણી વૈશ્વિક સંશોધકો પણ તેમાં યોગદાન આપી રહ્યા છે.
