UPSC Graduation Subjects: આજના સમયમાં UPSC સિવિલ સેવા પરીક્ષાને દેશની સૌથી અઘરી અને પ્રતિષ્ઠિત પરીક્ષાઓમાં ગણવામાં આવે છે. દર વર્ષે લાખો વિદ્યાર્થીઓ IAS, IPS અને IFS જેવા મોટા પદો મેળવવાનું સપનું લઈને આ પરીક્ષામાં બેસે છે, પરંતુ સફળ તે જ થાય છે જે સાચી રણનીતિ અને સાચી દિશામાં તૈયારી કરે છે. UPSCની તૈયારીમાં સૌથી મહત્વની ભૂમિકા ઓપ્શનલ (વૈકલ્પિક) વિષયની હોય છે, કારણ કે મેન્સ પરીક્ષા (Mains) માં આ વિષય તમારા ફાઈનલ માર્ક્સ અને રેન્કને ખૂબ પ્રભાવિત કરે છે. એવામાં જો વિદ્યાર્થીઓ 12માં પછી જ પોતાનું ગ્રેજ્યુએશન તે જ વિષયમાં કરે છે, જેને તેઓ આગળ જઈને UPSC ઓપ્શનલ બનાવવા માંગે છે, તો તેમની તૈયારી ઘણી સરળ અને મજબૂત બની જાય છે. તેથી કરિયરની શરૂઆતમાં લીધેલો સાચો નિર્ણય આગળ જઈને સફળતાની રાહને સરળ બનાવી શકે છે.
કેમ જરૂરી છે સાચી બેચલર ડિગ્રીની પસંદગી?
ખરેખર, UPSC સિવિલ સેવા પરીક્ષા ત્રણ તબક્કામાં હોય છે – પ્રિલિમ્સ, મેન્સ અને ઇન્ટરવ્યુ. તેમાંથી Mains પરીક્ષા સૌથી વધુ મહત્વની હોય છે, કારણ કે તેમાં લેખિત પરીક્ષાના આધારે મેરિટ તૈયાર થાય છે. મેન્સમાં એક ઓપ્શનલ વિષય પસંદ કરવાનો હોય છે, જેના બે પેપર હોય છે અને તે કુલ મળીને 500 ગુણના હોય છે. આ જ કારણ છે કે ઓપ્શનલ વિષય તમારી રેન્ક નક્કી કરવામાં મોટું યોગદાન આપે છે. જો તમે તમારું ગ્રેજ્યુએશન તે જ વિષયમાં કર્યું છે, તો તમને બેઝિક્સ પહેલાથી આવડે છે, કોન્સેપ્ટ ક્લિયર હોય છે અને તમારે નવી શરૂઆત કરવી પડતી નથી. આનાથી તમારી તૈયારીનો સમય બચે છે અને તમે વધુ ફોકસ સાથે ભણતર કરી શકો છો.
1. આર્ટ્સ સ્ટ્રીમ (Humanities)
12માં પછી જો તમે આર્ટ્સ સ્ટ્રીમથી ગ્રેજ્યુએશન કરો છો, તો તે UPSCની તૈયારી માટે સૌથી ફાયદાકારક માનવામાં આવે છે. આર્ટ્સમાં ભણાવવામાં આવતા વિષયો જેવા કે ઇતિહાસ, ભૂગોળ, રાજ્યશાસ્ત્ર અને સમાજશાસ્ત્ર સીધા જ UPSCના સિલેબસનો ભાગ હોય છે. આનો સૌથી મોટો ફાયદો એ છે કે તમારે અલગ-અલગ તૈયારી કરવાની જરૂર પડતી નથી, પરંતુ એક જ અભ્યાસથી તમારું ગ્રેજ્યુએશન અને UPSC બંનેની તૈયારી થઈ જાય છે. આ સિવાય આ વિષયોને સમજવા સરળ હોય છે અને તેમાં ઉત્તર લખવાની ક્ષમતા પણ જલ્દી વિકસિત થઈ જાય છે, જે મેન્સ પરીક્ષામાં ખૂબ કામ આવે છે.
2. પોલિટિકલ સાયન્સ (Political Science)
પોલિટિકલ સાયન્સ તે વિદ્યાર્થીઓ માટે એક શ્રેષ્ઠ વિષય છે, જેઓ IAS બનવાનું સપનું જુએ છે. આ વિષયમાં ભારતીય બંધારણ, રાજનીતિ, શાસન વ્યવસ્થા અને આંતરરાષ્ટ્રીય સંબંધો જેવા મહત્વના ટોપિક્સ ભણાવવામાં આવે છે. આ તમામ વિષયો UPSCના General Studies પેપરમાં પણ સામેલ હોય છે, જેનાથી તમારી તૈયારી વધુ મજબૂત બની જાય છે. આ સિવાય પોલિટિકલ સાયન્સનો સિલેબસ પણ ઘણો વ્યવસ્થિત અને સમજવામાં સરળ હોય છે, જેનાથી વિદ્યાર્થીઓ ઓછા સમયમાં સારી પકડ બનાવી શકે છે. આ જ કારણ છે કે આ વિષય UPSC ઓપ્શનલ તરીકે સૌથી વધુ પસંદ કરવામાં આવે છે.
3. ઇતિહાસ (History)
જો તમને વાર્તાઓના રૂપમાં અભ્યાસ કરવો ગમે છે, તો ઇતિહાસ તમારા માટે એક શાનદાર વિકલ્પ હોઈ શકે છે. આમાં પ્રાચીન, મધ્યકાલીન અને આધુનિક ભારતની સાથે-સાથે વિશ્વ ઇતિહાસ પણ ભણાવવામાં આવે છે. UPSCમાં ઇતિહાસનો ઘણો મોટો ભાગ આવે છે, તેથી આ વિષયમાં ગ્રેજ્યુએશન કરવાથી તમારી તૈયારી ઘણી સરળ થઈ જાય છે. ઇતિહાસનો સૌથી મોટો ફાયદો એ છે કે તેને સમજવો સરળ હોય છે અને એકવાર ભણી લીધા પછી લાંબા સમય સુધી યાદ રહે છે. સાથે જ તેમાં સારા ગુણ લાવવાની પણ ઘણી શક્યતા રહે છે.
4. ભૂગોળ (Geography)
ભૂગોળ એક એવો વિષય છે, જેમાં સાયન્સ અને આર્ટ્સ બંનેનો મેળ હોય છે. આમાં પૃથ્વી, આબોહવા, પર્યાવરણ, પ્રાકૃતિક સંસાધનો અને મેપ (નકશા) થી જોડાયેલા ટોપિક્સ ભણાવવામાં આવે છે. UPSCમાં ભૂગોળને લગતા સવાલો દર વર્ષે પૂછવામાં આવે છે, તેથી આ એક સુરક્ષિત અને સ્કોરિંગ ઓપ્શનલ માનવામાં આવે છે. જો તમારી વિઝ્યુઅલ લર્નિંગ સારી છે અને તમને મેપ્સ સાથે કામ કરવું ગમે છે, તો આ વિષય તમારા માટે ઘણો સરળ હોઈ શકે છે. આ સિવાય આ વિષય GS પેપરમાં પણ ઘણી મદદ કરે છે.
5. સમાજશાસ્ત્ર (Sociology)
સામાજિક મુદ્દાઓ અને સમાજની સંરચનાને સમજવા માટે Sociology એક શ્રેષ્ઠ વિષય છે. આનો સિલેબસ નાનો હોય છે અને તેમાં વધુ અઘરા ટેકનિકલ શબ્દો હોતા નથી, જેનાથી તેને ઓછા સમયમાં તૈયાર કરી શકાય છે. પરીક્ષામાં પણ આ વિષયના સવાલો સીધા અને સ્પષ્ટ હોય છે, જેનાથી ઉત્તર લખવો સરળ બની જાય છે. આ સિવાય સમાજશાસ્ત્ર તમને સમાજને સમજવામાં મદદ કરે છે, જે ઇન્ટરવ્યુમાં પણ કામ આવે છે.
6. પબ્લિક એડમિનિસ્ટ્રેશન (Public Administration)
પબ્લિક એડમિનિસ્ટ્રેશન એક એવો વિષય છે, જે સીધો જ પ્રશાસન અને સરકારી કામકાજ સાથે જોડાયેલો હોય છે. આમાં સરકારી નીતિઓ, વહીવટી વ્યવસ્થા અને ગવર્નન્સથી જોડાયેલા ટોપિક્સ ભણાવવામાં આવે છે. આ વિષય IAS બનવાની તૈયારી કરી રહેલા વિદ્યાર્થીઓ માટે ઘણો ઉપયોગી હોય છે, કારણ કે તેમાં તે જ વસ્તુઓ શીખવવામાં આવે છે જે એક અધિકારીના કામમાં આવે છે. આનો સિલેબસ પણ બહુ મોટો નથી હોતો અને તેને સમજવો સરળ હોય છે, તેથી આ એક સારો ઓપ્શનલ વિકલ્પ બની શકે છે.
કેવી રીતે પસંદ કરવો સાચો ઓપ્શનલ?
ઓપ્શનલ વિષયની પસંદગી ખૂબ વિચારી-સમજીને કરવી જોઈએ. માત્ર એટલા માટે કોઈ વિષય ના પસંદ કરવો જોઈએ કે તે વધુ લોકપ્રિય છે. સૌથી પહેલા તમારી રુચિને સમજો, કારણ કે જે વિષયમાં તમારી રુચિ હશે, તેને ભણવો સરળ લાગશે. આ સિવાય સિલેબસને ધ્યાનથી જુઓ, પાછલા વર્ષના પ્રશ્નપત્રોનું એનાલિસિસ કરો અને એ પણ જુઓ કે તમારા ગ્રેજ્યુએશનનો વિષય શું છે. જો આ બધી વસ્તુઓ યોગ્ય રીતે મેચ થઈ જાય છે, તો તમારી સફળતાની શક્યતા વધી જાય છે.
