કેમ દૂધના ભાવમાં વધારો થયો? શું આગામી દિવસોમાં કોઈ રાહતની અપેક્ષા છે?
દૂધના ભાવમાં વધારો: ડેરી કંપનીઓ અને સહકારી સંસ્થાઓ દલીલ કરે છે કે દૂધનું ઉત્પાદન અને દૂધના વ્યવસાયની કામગીરી વધુને વધુ ખર્ચાળ બની રહી છે. છેલ્લા કેટલાક મહિનામાં પશુઓના ચારાના ભાવમાં ભારે વધારો થયો છે. છેલ્લા એક વર્ષમાં મકાઈ, ઘઉં અને સોયાબીનના ભાવમાં 20 ટકા સુધીનો વધારો થયો છે.
દેશમાં દૂધના ભાવ વધી રહ્યા છે. વિશ્વના સૌથી વધુ દૂધ વપરાશકાર દેશમાં દૂધના ભાવમાં વધારાને કારણે સામાન્ય લોકોના ઘરનું બજેટ બગડે તે સ્વાભાવિક છે. દૂધનું ઉત્પાદન અને વેચાણ કરતી કંપનીઓએ હવે તેમની કિંમતનો બોજ ગ્રાહકો પર નાખવાનું શરૂ કર્યું છે. આ અઠવાડિયે, અમૂલ અને મધર ડેરી બંનેએ દૂધના ભાવમાં પ્રતિ લિટર રૂ. 2નો વધારો કર્યો છે. આ વર્ષે દૂધના ભાવમાં બે ગણો વધારો થયો છે. આ પહેલા વર્ષ 2019માં દૂધના ભાવમાં વધારો થયો હતો. ચાલો સમજીએ કે દેશમાં દૂધની કિંમત કેમ વધી રહી છે. આવનારા દિવસોમાં લોકોને કોઈ રાહત મળશે કે નહીં?
દૂધ કેમ મોંઘુ થઈ રહ્યું છે?
ડેરી કંપનીઓ અને સહકારી મંડળીઓ દલીલ કરે છે કે દૂધ ઉત્પાદન અને દૂધના વ્યવસાયની કામગીરી વધુને વધુ ખર્ચાળ બની રહી છે. છેલ્લા કેટલાક મહિનામાં પશુઓના ચારાના ભાવમાં ભારે વધારો થયો છે. છેલ્લા એક વર્ષમાં મકાઈ, ઘઉં અને સોયાબીનના ભાવમાં 20 ટકા સુધીનો વધારો થયો છે. મોંઘવારીનો સામનો કરવા માટે, દૂધ ઉત્પાદકો પાસે ભારતમાં તેમના વધેલા ખર્ચને ગ્રાહકો સુધી પહોંચાડવા સિવાય કોઈ વિકલ્પ બચ્યો નથી. આ અંગે મિલ્ક માર્કેટિંગ કંપની અમૂલનું કહેવું છે કે ઈનપુટ કોસ્ટમાં વધારાને કારણે તેઓ જે સહકારી સંસ્થાઓ પાસેથી દૂધ લઈ રહ્યા છે તે ખેડૂતોના દૂધના ભાવમાં દર વર્ષે આઠથી નવ ટકાના દરે વધારો કરે છે. બીજી તરફ મધર ડેરીનું કહેવું છે કે કાચા દૂધના ભાવમાં છેલ્લા ચાર-પાંચ મહિનામાં 10 થી 11 ટકાનો વધારો થયો છે.
શું દૂધની માંગમાં વધારો પણ ભાવને અસર કરી રહ્યો છે?
દેશમાં કોરોના રસીકરણની સફળતા પછી, ઓફિસો, શાળાઓ અને અન્ય સંસ્થાઓ મોટા પાયે ફરી ખુલી છે. પ્રતિબંધો ઘટવાને કારણે હોટલ અને રેસ્ટોરન્ટમાં પણ દૂધની માંગ વધી છે, કારણ કે હવે લોકો ઘરની બહાર આવીને કોરોના કાળ પહેલાની જેમ ખાવા-પીવા લાગ્યા છે. છેલ્લા બે-ત્રણ ક્વાર્ટરમાં દૂધની માંગમાં ભારે વધારો થયો છે. તેની અસર દૂધના ભાવ પર પણ પડી છે. જાણકારોના મતે વૈશ્વિક બજારોમાં દૂધના ભાવની અસર સ્થાનિક બજાર પર પણ પડી રહી છે. લોકો દૂધ અને તેની બનાવટોની નિકાસમાં રસ લેવા લાગ્યા છે. આ સંજોગોના કારણે દૂધના ભાવ પર દબાણ વધ્યું છે.
શું જથ્થાબંધ મોંઘવારી ઘટાડાની અસર દૂધ પર નથી પડી?
જુલાઈ મહિનામાં જથ્થાબંધ મોંઘવારી દર ઘટીને 13.93% પર આવી ગયો છે. હકીકતમાં, જો આપણે દૂધ અને તેના ઉત્પાદનો વિશે વાત કરીએ, તો આ કિસ્સામાં જુલાઈ મહિનામાં જથ્થાબંધ મોંઘવારી દર 5.45% હતો, જે જૂન મહિનામાં 6.35% હતો. પરંતુ તે હજુ પણ ફેબ્રુઆરી મહિના કરતા ઘણો વધારે છે. બીજી તરફ, ભારતમાં પણ કંપનીઓએ તેમની કિંમત ગ્રાહકોને આપવાનું શરૂ કરી દીધું છે. માંગમાં વધારો પણ દૂધના ભાવ વધવાનું કારણ છે. તે જ સમયે, દૂધ માર્કેટિંગ કંપની અમૂલનું કહેવું છે કે દૂધના ભાવમાં વધારો હજુ ચાર ટકાથી ઓછો છે, જ્યારે ખાદ્ય ચીજવસ્તુઓનો મોંઘવારી દર આઠથી નવ ટકાની આસપાસ છે.
દૂધના વધેલા ભાવમાં રાહત ક્યારે મળશે?
સપ્ટેમ્બરથી ફેબ્રુઆરી દરમિયાન દૂધનું ઉત્પાદન વધે છે. આને ફ્લશ સીઝન કહેવામાં આવે છે. આ મહિના દરમિયાન દૂધનું ઉત્પાદન સૌથી વધુ છે. આ મહિનાઓમાં પ્રાણીઓ માટે લીલો ખોરાક અને પાણી પુષ્કળ પ્રમાણમાં ઉપલબ્ધ હોય છે. દૂધના ઉત્પાદન પર તેની સકારાત્મક અસર પડે છે. જો સપ્ટેમ્બર અને ફેબ્રુઆરી વચ્ચે દૂધ ઉત્પાદકો માટે બધુ બરાબર રહેશે તો ગ્રાહકોને દૂધના ભાવમાં થોડી રાહત મળી શકે છે.
મોંઘા દૂધની ગ્રાહકો પર શું અસર થશે?
પહેલાથી જ મોંઘવારી સામે ઝઝૂમી રહેલા સામાન્ય લોકો માટે દૂધના ભાવમાં વધારો એ એક નવી સમસ્યા છે. સ્વાભાવિક છે કે હવે તેઓએ પહેલા કરતાં દૂધ પર વધુ ખર્ચ કરવો પડશે. ભારત દૂધનો સૌથી મોટો ગ્રાહક છે અને જુલાઈથી અત્યાર સુધીમાં દૂધ ઉત્પાદકો અને માર્કેટિંગ કંપનીઓએ દૂધના ભાવમાં 5% થી 8% સુધીનો વધારો કર્યો છે. અમૂલે કહ્યું છે કે ભાવ વધારાના શરૂઆતના થોડા દિવસોમાં દૂધના વપરાશ પર તેની અસર ચોક્કસપણે જોવા મળી હતી, પરંતુ હવે ધીમે ધીમે વસ્તુઓ સામાન્ય થઈ રહી છે. જણાવી દઈએ કે દૂધના ભાવમાં વધારાની અસર દૂધ આધારિત ઉત્પાદનો બનાવતી કંપનીઓના કામકાજ પર પડી રહી છે. દેખીતી રીતે તેમની કિંમત વધી છે. આવી સ્થિતિમાં પનીર, દહીં, મીઠાઈઓ, બેકરી ઉત્પાદનો વગેરે સંબંધિત ઉત્પાદનોની કિંમતો પણ વધી શકે છે.
