DNT Reservation Census Demand: ગુજરાત સહિત સમગ્ર દેશમાં વિચરતી અને વિમુક્ત જાતિઓ (DNT) આજે પણ ગરીબી અને અજ્ઞાનતાના અંધકારમાં જીવી રહી છે. છારા અને મદારી જેવા સમુદાયોના કિસ્સાઓ દર્શાવે છે કે યોગ્ય માહિતી અને માર્ગદર્શનના અભાવે આ લોકો સુધી સરકારી યોજનાઓના લાભ પહોંચતા નથી. નિષ્ણાતોના મતે, આ જાતિઓ માટે કોઈ ચોક્કસ સરકારી નીતિ ન હોવાનું મુખ્ય કારણ તેમના આંકડાકીય ડેટાનો અભાવ છે. જ્યાં સુધી સરકાર પાસે આ સમુદાયની સાચી સંખ્યા અને તેમની ભૌગોલિક સ્થિતિની માહિતી ન હોય, ત્યાં સુધી તેમના વિકાસ માટે કોઈ અસરકારક યોજના બનાવવી મુશ્કેલ છે.
વસ્તીગણતરીમાં અલગ કૉલમની માંગ અને સુપ્રીમ કોર્ટનો અભિગમ
વિચરતી અને વિમુક્ત જનજાતિના આગેવાનો અને કર્મશીલો લાંબા સમયથી વસ્તીગણતરીમાં આ જાતિઓ માટે અલગ કૉલમ રાખવાની માંગ કરી રહ્યા છે. તેમનું માનવું છે કે SC અને STની જેમ જો તેમની ગણતરી પણ અલગ રીતે થાય, તો જ તેમની સાચી વસ્તીનો અંદાજ આવી શકે. આ મુદ્દે સુપ્રીમ કોર્ટમાં પિટિશન પણ કરવામાં આવી હતી, જેમાં કોર્ટે સ્પષ્ટ કર્યું છે કે વસ્તીગણતરીમાં વર્ગીકરણ કરવું એ સરકારના પૉલિસી ડોમેનનો વિષય છે. હાલમાં દેશમાં આશરે ૧૦ થી ૧૨ કરોડ લોકો આ સમુદાયના હોવાનો અંદાજ છે, પરંતુ સત્તાવાર આંકડાના અભાવે તેઓ મુખ્ય ધારાથી કપાયેલા છે.
ઐતિહાસિક અન્યાય અને ‘ક્રિમિનલ ટ્રાઇબ્સ એક્ટ’નો કાળો પડછાયો
આ જાતિઓની સમસ્યાઓના મૂળ ૧૮૭૧ના અંગ્રેજ શાસનકાળના ‘ધ ક્રિમિનલ ટ્રાઇબ્સ એક્ટ’માં રહેલા છે. આ કાયદા હેઠળ અનેક જાતિઓને જન્મજાત ગુનેગાર માનીને જેલમાં પૂરવામાં આવતી હતી. જોકે ૧૯૫૨માં આ કાયદો રદ કરવામાં આવ્યો, પરંતુ સમાજમાં તેમની છબી હજુ પણ સંપૂર્ણપણે સુધરી નથી. ૧૯૩૧ પછી આ જાતિઓની ક્યારેય પદ્ધતિસરની ગણતરી કરવામાં આવી નથી. રેનકે કમિશન અને ઇદાતે કમિશન જેવી સમિતિઓએ પણ ભલામણ કરી છે કે આ સમુદાયના ઉત્થાન માટે તેમનું સર્વેક્ષણ અને અલગ ગણતરી થવી અનિવાર્ય છે.
સામાજિક સુરક્ષા અને આવાસના પ્રશ્નોનું નિરાકરણ જરૂરી
ગુજરાતમાં વણઝારા અને સલાટ જેવા સમુદાયોના આગેવાનોનું કહેવું છે કે તેમની સૌથી મોટી સમસ્યા આવાસ અને કાયમી વસવાટની છે. ડિમોલિશન જેવી કામગીરીમાં સૌથી વધુ અસર આ ગરીબ પરિવારોને થાય છે. તેઓ માગે છે કે કાં તો તેમને અનુસૂચિત જનજાતિ (ST)માં સમાવવામાં આવે અથવા તેમના માટે અલગ અનામતની વ્યવસ્થા કરવામાં આવે, જેથી તેમને શિક્ષણ, રોજગારી અને મકાન મેળવવામાં પ્રાથમિકતા મળે. ડૉ. ગણેશ દેવી જેવા નિષ્ણાતો માને છે કે જો આ વખતે પણ સેન્સસમાં તેમની અવગણના થશે, તો આ સમુદાયને મુખ્ય ધારામાં લાવવાનું કાર્ય વધુ જટિલ બની જશે.
