Jamnagar Refinery Pollution: જામનગર રિફાઈનરી – દુનિયાની સૌથી મોટી, પણ ગુજરાત માટે ઝેર?
1. કેસ શું છે?
જામનગરમાં રિલાયન્સની દુનિયાની સૌથી મોટી ઓઈલ રિફાઈનરી છે. 1999થી ચાલે છે.
આરોપ: રિફાઈનરીમાંથી નીકળતો પેટકોક, સલ્ફર, ફ્લાય એશ આસપાસના 40 ગામના ખેતરોમાં ફેલાય છે.
અસર:
– જમીન કાળી થઈ ગઈ, પાક નિષ્ફળ જાય
– ભૂગર્ભ પાણી પ્રદૂષિત – TDS 5000ને પાર
– કેન્સર, સ્કિન ડિસીઝ, શ્વાસના રોગ 3 ગણા વધ્યા – મોટી ખાવડી, પડાણા, સિક્કા ગામમાં
– દરિયાઈ મીઠું પણ ખરાબ થયું, અગરિયા બેરોજગાર
2. NGT અને હાઈકોર્ટમાં કેસ
2014: નેશનલ ગ્રીન ટ્રિબ્યુનલ – NGTમાં કેસ થયો. રિલાયન્સને 25 કરોડનો દંડ ફટકાર્યો.
NGTનો આદેશ: “રિફાઈનરીની આસપાસના ગામોમાં હેલ્થ સર્વે કરાવો, પીવાના પાણીની વ્યવસ્થા કરો, ખેડૂતોને વળતર આપો.”
ગુજરાત હાઈકોર્ટ: 2018માં જાહેર હિતની અરજી થઈ. કોર્ટે GPCBને કહ્યું – “રિલાયન્સ મોનિટરિંગ રિપોર્ટ દર મહિને આપો.”
3. રિલાયન્સનો જવાબ
1. “અમે વર્લ્ડ ક્લાસ ટેકનોલોજી વાપરીએ છીએ.”
2. “પ્રદૂષણ નિયમોની અંદર જ છે.”
3. CSR હેઠળ હોસ્પિટલ, સ્કૂલ, પાણીની ટાંકી બનાવી છે.
પણ ગામ લોકો કહે – “હોસ્પિટલ તો બનાવી, પણ બીમારી તમે જ આપી.”
4. લેટેસ્ટ અપડેટ – 2026
મે 2026: મોટી ખાવડીના ખેડૂતોએ ફરી હાઈકોર્ટમાં અરજી કરી. દલીલ – “25 કરોડનો દંડ ભર્યો પણ પ્રદૂષણ ચાલુ છે. અમારા ખેતર હજુ કાળા છે.”
કોર્ટની ટકોર: GPCBને કહ્યું – “રિલાયન્સના સ્ટેક મોનિટરિંગ ડેટા જાહેર કરો. છુપાવો નહીં.”
ટાટા vs અદાણી vs અંબાણી – પર્યાવરણનો ત્રિભેટે વિનાશ
| કંપની | સ્થળ | પર્યાવરણીય નુકસાન | કોર્ટનું વલણ / આદેશ |
| ટાટા કેમિકલ્સ | મિઠાપુર | પ્રદૂષણથી મરીન સેન્ચ્યુરી અને દરિયો કાળો થયો | ૩ મહિનામાં નુકસાનનું આંકલન કરી વળતર વસૂલવાનો અને પ્લાન્ટ બંધ કરાવવા સુધીની ચીમકીનો આદેશ |
| અદાણી પોર્ટ | મુંદ્રા | ૨૭૬ એકર ગૌચર જમીન અને મેંગ્રુવ્સને નુકસાન | ૧૦૮ હેક્ટર જમીન પરત લેવાનો આદેશ |
| રિલાયન્સ | જામનગર | ૪૦ ગામના ખેતરો અને ભૂગર્ભ જળ પ્રદૂષિત | ૨૫ કરોડનો દંડ, હેલ્થ સર્વે અને ડેટા જાહેર કરવાની ટકોર |
ત્રણેય કેસ સાચા છે, કોર્ટના કાગળ પર નોંધાયેલા છે. ગપ્પા નથી.
નિષ્કર્ષ: ગુજરાત મોડેલમાં “વિકાસ” એટલે ટાટા દરિયો ખાય, અદાણી ગૌચર ખાય, અંબાણી ખેતર ખાય. બાકી વધ્યું એ GPCB ખાય.
