Color Blindness Symptoms: શું તમને ક્યારેય લાલ રંગ નારંગી જેવો અથવા લીલો રંગ બીજા કોઈ શેડ જેવો દેખાય છે? જો અલગ-અલગ રંગો વચ્ચેનો તફાવત સમજવામાં મુશ્કેલી પડતી હોય, તો તેનું કારણ કલર બ્લાઇન્ડનેસ (Color Blindness) એટલે કે કલર વિઝન ડેફિશિયન્સી હોઈ શકે છે. સામાન્ય માન્યતાથી વિપરીત, કલર બ્લાઇન્ડનેસનો અર્થ એ નથી કે વ્યક્તિને દુનિયાના બધા રંગો દેખાવાનું બંધ થઈ જાય છે. મોટાભાગના કિસ્સાઓમાં અમુક ચોક્કસ રંગો અથવા તેમના શેડ્સ ઓળખવામાં મુશ્કેલી પડે છે, ખાસ કરીને લાલ અને લીલા રંગ વચ્ચેનો તફાવત સમજવામાં આ સમસ્યા જોવા મળે છે. ઘણા લોકોમાં આ સમસ્યા જન્મથી હોય છે અને તેનો સંબંધ જીન્સ સાથે હોઈ શકે છે. જ્યારે કેટલાક કિસ્સાઓમાં તે આંખો સાથે સંબંધિત હોઈ શકે છે.
કલર બ્લાઇન્ડનેસ શું છે?
અમેરિકન એકેડેમી ઑફ ઑપ્થેલ્મોલોજી અનુસાર, કલર બ્લાઇન્ડનેસનું તબીબી નામ કલર વિઝન ડેફિશિયન્સી (CVD) છે. આ સ્થિતિમાં વ્યક્તિની આંખો અને મગજ અમુક રંગો અથવા રંગો વચ્ચેનો તફાવત સામાન્ય રીતે ઓળખી શકતાં નથી. આંખના રેટિનામાં રહેલા કોન સેલ્સ (cone cells) રંગોને ઓળખવામાં મહત્ત્વપૂર્ણ ભૂમિકા ભજવે છે. સામાન્ય કલર વિઝનમાં અલગ-અલગ કોન સેલ્સ પ્રકાશની અલગ-અલગ તરંગલંબાઈ પ્રત્યે સંવેદનશીલ હોય છે. આ સેલ્સમાંથી મળતી માહિતી ઑપ્ટિક નર્વ દ્વારા મગજ સુધી પહોંચે છે, જ્યાં રંગોને ઓળખવાની અને તેમનો અર્થ સમજવાની પ્રક્રિયા પૂર્ણ થાય છે. આ પ્રક્રિયાના કોઈપણ ભાગમાં સમસ્યા થવાથી કલર વિઝન પ્રભાવિત થઈ શકે છે. આ જ કારણ છે કે કલર બ્લાઇન્ડનેસ માત્ર આંખોની સમસ્યા નથી. કેટલાક કિસ્સાઓમાં રેટિના, ઑપ્ટિક નર્વ અથવા મગજની બીમારી પણ તેનું કારણ બની શકે છે.
કલર બ્લાઇન્ડનેસનાં કારણો શું હોઈ શકે છે?
આનુવંશિક કારણો
NIH અનુસાર, કલર બ્લાઇન્ડનેસનું સૌથી સામાન્ય કારણ આનુવંશિક ફેરફાર છે. આ સમસ્યા માતા-પિતા પાસેથી બાળકોમાં જીન્સ દ્વારા આવી શકે છે. ખાસ કરીને લાલ-લીલા રંગો ઓળખવામાં થતી મુશ્કેલી ઘણીવાર X ક્રોમોઝોમ સાથે સંકળાયેલી આનુવંશિક પદ્ધતિને કારણે હોય છે. આ જ કારણથી આ સમસ્યા સ્ત્રીઓની સરખામણીમાં પુરુષોમાં વધુ જોવા મળે છે. આનુવંશિક કલર વિઝન ડેફિશિયન્સી સામાન્ય રીતે બાળપણથી જ હોય છે અને મોટાભાગના કિસ્સાઓમાં સમય જતાં વધતી નથી. ઘણીવાર વ્યક્તિને પોતાને પણ આ સમસ્યાની જાણ હોતી નથી, જ્યાં સુધી તેને રંગો ઓળખવાની જરૂર પડે તેવી કોઈ પરિસ્થિતિનો સામનો ન કરવો પડે.
રેટિના સંબંધિત સમસ્યાઓ
ક્લીવલેન્ડ ક્લિનિક અનુસાર, આંખના પાછળના ભાગમાં આવેલી રેટિનામાં કોન સેલ્સ (cone cells) હોય છે, જે રંગોને ઓળખવામાં મહત્ત્વપૂર્ણ ભૂમિકા ભજવે છે. જો રેટિના કોઈ બીમારી અથવા ઈજાથી પ્રભાવિત થાય, તો કલર વિઝનમાં પણ ફેરફાર થઈ શકે છે.
ઉંમર સાથે સંબંધિત મેક્યુલર ડિજનરેશન (AMD), ગ્લુકોમા અને રેટિનલ ડિટેચમેન્ટ જેવી આંખોની કેટલીક સમસ્યાઓ એક્વાયર્ડ કલર વિઝન ડેફિશિયન્સી સાથે સંકળાયેલી હોઈ શકે છે. તેથી જો કોઈ વ્યક્તિને ઉંમર વધવાની સાથે રંગો પહેલાંની સરખામણીમાં ઝાંખા અથવા અલગ દેખાવા લાગે, તો આંખોની તપાસ કરાવવી જરૂરી બની શકે છે.
ઑપ્ટિક નર્વને નુકસાન
NCBI અનુસાર, રેટિનામાંથી મગજ સુધી દૃશ્ય સંકેતો પહોંચાડવાનું કામ ઑપ્ટિક નર્વ કરે છે. તેમાં સોજો, ઈજા અથવા કોઈ બીમારીને કારણે નુકસાન થાય, તો રંગોને ઓળખવાની ક્ષમતા પ્રભાવિત થઈ શકે છે. કેટલાક લોકોમાં ઑપ્ટિક નર્વની સમસ્યા દરમિયાન રંગોની ચમક ઓછી લાગવી અથવા એક આંખથી રંગો અલગ દેખાવા એ શરૂઆતનાં લક્ષણોમાં સામેલ હોઈ શકે છે. ઑપ્ટિક ન્યુરાઇટિસ અને ઑપ્ટિક ન્યુરોપથીના કેટલાક પ્રકારો કલર વિઝનને પ્રભાવિત કરી શકે છે.
મગજ અથવા ન્યુરોલોજિકલ સ્થિતિ
રંગો જોવાની પ્રક્રિયા માત્ર આંખો સુધી મર્યાદિત નથી. આંખોમાંથી મળતા દૃશ્ય સંકેતોનું મગજ વિશ્લેષણ કરે છે. તેથી મગજ અથવા નર્વસ સિસ્ટમની કેટલીક સમસ્યાઓ પણ રંગોને સમજવાની ક્ષમતાને પ્રભાવિત કરી શકે છે.
નેશનલ આઇ ઇન્સ્ટિટ્યૂટ અનુસાર, મલ્ટિપલ સ્ક્લેરોસિસ અને અલ્ઝાઇમર રોગ જેવી કેટલીક ન્યુરોલોજિકલ સ્થિતિઓ કલર વિઝન ડેફિશિયન્સી સાથે સંકળાયેલી હોઈ શકે છે. આ ઉપરાંત, મગજની ઈજા અથવા દૃશ્ય સંકેતોના માર્ગને પ્રભાવિત કરતી કેટલીક અન્ય સ્થિતિઓ પણ રંગો ઓળખવાની ક્ષમતામાં ફેરફાર કરી શકે છે. જોકે, રંગોમાં અચાનક ફેરફાર થવાનો અર્થ એ નથી કે ન્યુરોલોજિકલ બીમારી ચોક્કસપણે હાજર છે. તેની પાછળ અન્ય ઘણાં કારણો પણ હોઈ શકે છે.
કેટલીક દવાઓ અને વધતી ઉંમર
ક્લીવલેન્ડ ક્લિનિક અનુસાર, કેટલીક દવાઓના ઉપયોગથી પણ કલર વિઝન પ્રભાવિત થઈ શકે છે. કેટલીક દવાઓ રેટિના અથવા ઑપ્ટિક નર્વ પર અસર કરીને રંગો જોવાની ક્ષમતામાં ફેરફાર લાવી શકે છે. તેથી કોઈ નવી દવા શરૂ કર્યા પછી રંગો ઓળખવામાં અચાનક મુશ્કેલી અનુભવાય, તો ડૉક્ટરને તેની જાણ કરો. આ ઉપરાંત, ઉંમર વધવાની સાથે મોતિયો અને આંખોમાં થતા અન્ય ફેરફારો પણ રંગોને સમજવાની ક્ષમતાને પ્રભાવિત કરી શકે છે. ઘણીવાર મોતિયાને કારણે રંગો પહેલાંની સરખામણીમાં ઓછા ચમકદાર અથવા થોડા અલગ દેખાઈ શકે છે.
કલર બ્લાઇન્ડનેસનો અર્થ એ નથી કે વ્યક્તિને બધા રંગો દેખાવાનું બંધ થઈ જાય છે. મોટાભાગના કિસ્સાઓમાં અમુક ચોક્કસ રંગો અથવા શેડ્સ વચ્ચેનો તફાવત ઓળખવામાં મુશ્કેલી પડે છે. લાલ-લીલા રંગો ઓળખવામાં થતી મુશ્કેલી તેનો સૌથી સામાન્ય પ્રકાર છે, જ્યારે સંપૂર્ણપણે રંગો ન જોઈ શકવાની સ્થિતિ અત્યંત દુર્લભ છે. સૌથી મહત્ત્વની વાત એ છે કે જન્મથી રહેલી અને અચાનક વિકસેલી કલર વિઝનની સમસ્યાને એકસરખી સમજવી જોઈએ નહીં. જો રંગો ઓળખવાની ક્ષમતામાં નવો ફેરફાર આવ્યો હોય, તો તેનું કારણ જાણવા નેત્ર નિષ્ણાત પાસે તપાસ કરાવવી જરૂરી છે.
