Drug Interaction Risks: એકસાથે અનેક દવાઓ લેવી હંમેશાં ખોટું નથી. ડાયાબિટીસ, હાઈ બ્લડ પ્રેશર, હૃદયરોગ અથવા સંધિવા જેવી સમસ્યાઓમાં ડૉક્ટર એકથી વધુ દવાઓ લખી શકે છે. પરંતુ સલાહ વિના બીજી દવા, પેઇનકિલર, શરદીની દવા અથવા સપ્લિમેન્ટ્સ લેવાથી સાઇડ ઇફેક્ટ્સ અને ડ્રગ ઇન્ટરેક્શનનું જોખમ વધી શકે છે. ખાસ કરીને વૃદ્ધોમાં દવાઓની યોગ્ય માત્રા, સમય અને તેમની એકબીજા પર થતી અસરનું ધ્યાન રાખવું જરૂરી છે. હાલમાં ડૉક્ટરો પણ એકસાથે અનેક દવાઓ આપતી વખતે તેમને યોગ્ય રીતે લેવાની સલાહ આપે છે.
એક દિવસમાં અનેક દવાઓ લેવાથી ડ્રગ ઇન્ટરેક્શનનું જોખમ કેમ વધી શકે છે?
ડ્રગ ઇન્ટરેક્શનનો અર્થ છે કે એક દવાની અસર બીજી દવા, ખોરાક, દારૂ અથવા કોઈ સપ્લિમેન્ટને કારણે બદલાઈ જાય. તેનાથી કોઈ દવાની અસર અપેક્ષા કરતાં ઓછી થઈ શકે છે, તેની અસર વધી શકે છે અથવા નવી સાઇડ ઇફેક્ટ્સ સામે આવી શકે છે. કેટલાક ઇન્ટરેક્શન ગંભીર પણ હોઈ શકે છે.
ઉદાહરણ તરીકે, કેટલીક દવાઓ એકસાથે લેવાથી વધુ પડતી ઊંઘ અથવા ચક્કર આવી શકે છે, જ્યારે કેટલીક દવાઓના મિશ્રણથી બ્લીડિંગ અથવા બ્લડ પ્રેશર ખૂબ ઓછું થવાનું જોખમ વધી શકે છે. જોકે, દરેક દવાઓનું મિશ્રણ નુકસાનકારક હોતું નથી. ઘણી વખત ડૉક્ટર બીમારીને વધુ સારી રીતે નિયંત્રિત કરવા માટે સમજી-વિચારીને દવાઓનું મિશ્રણ નક્કી કરે છે.
FDA અનુસાર, દવાઓ વચ્ચેનું ઇન્ટરેક્શન તેમની અસરકારકતા ઘટાડી શકે છે અથવા અનિચ્છનીય સાઇડ ઇફેક્ટ્સ વધારી શકે છે. તેથી કોઈપણ બીમારીની દવા લેતાં પહેલાં ડૉક્ટરને પોતાની તમામ પ્રિસ્ક્રિપ્શન મેડિસિન, પ્રિસ્ક્રિપ્શન વિના મળતી દવાઓ, વિટામિન્સ અને હર્બલ સપ્લિમેન્ટ્સ વિશે જાણ કરવી જરૂરી છે.
પોલીફાર્મસી શું છે અને વૃદ્ધોમાં તે ચિંતાનો વિષય કેમ બને છે?
Cleveland Clinic અનુસાર, પોલીફાર્મસી (Polypharmacy)નો અર્થ છે એક વ્યક્તિ દ્વારા એકસાથે અનેક દવાઓ લેવી. સામાન્ય રીતે પાંચ અથવા તેનાથી વધુ દવાઓ લેવાની સ્થિતિને પોલીફાર્મસી તરીકે ઓળખવામાં આવે છે, જોકે તેની કોઈ એક નિશ્ચિત વ્યાખ્યા નથી. માત્ર દવાઓની સંખ્યાથી સારવાર ખોટી છે કે નહીં તે નક્કી થતું નથી. વાસ્તવિક ચિંતા ત્યારે ઊભી થાય છે, જ્યારે દવાઓ બિનજરૂરી હોય, તેમનું મિશ્રણ નુકસાન પહોંચાડતું હોય અથવા તેમને યોગ્ય રીતે લેવાનું મુશ્કેલ બની જાય.
વૃદ્ધોમાં ડાયાબિટીસ, હાઈ BP, સંધિવા, હૃદયરોગ અને અન્ય લાંબા સમયથી ચાલતી બીમારીઓ એકસાથે હોઈ શકે છે. આવી સ્થિતિમાં અનેક દવાઓની જરૂર પડવી સામાન્ય છે. પરંતુ ઉંમર વધવાની સાથે કિડની અને લિવરની કાર્યક્ષમતામાં ફેરફાર થઈ શકે છે, જેના કારણે કેટલીક દવાઓ શરીરમાંથી ધીમે ધીમે બહાર નીકળે છે. તેની અસર દવાની માત્રા, સાઇડ ઇફેક્ટ્સ અને ડ્રગ ઇન્ટરેક્શનના જોખમ પર પડી શકે છે.
NCBI અનુસાર, વૃદ્ધોમાં અનેક દવાઓ લેવાથી જોડાયેલા જોખમો અને દરેક દવા હજુ પણ જરૂરી છે કે નહીં તેની તપાસ કરવાની જરૂરિયાત પર ભાર મૂકવામાં આવ્યો છે. અનેક દવાઓ લેવાથી દવાનો ડોઝ ભૂલી જવો, એક જ દવા બે વખત લઈ લેવી, ચક્કર આવવા અને પડી જવા જેવી સમસ્યાઓની શક્યતા પણ વધી શકે છે. તેથી સમયાંતરે ડૉક્ટર પાસે દવાઓની સમીક્ષા કરાવવી ઉપયોગી છે.
બ્લડ પ્રેશર અને ડાયાબિટીસની દવાઓ સાથે બીજી દવાઓની અસર કેવી રીતે બદલાઈ શકે છે?
હાઈ બ્લડ પ્રેશર અને ડાયાબિટીસની દવાઓ નિયમિત રીતે લેવી ઘણા દર્દીઓ માટે જરૂરી હોય છે. પરંતુ આ દવાઓની સાથે કોઈ નવી દવા શરૂ કરતાં પહેલાં તેના સંભવિત ઇન્ટરેક્શનને સમજવું જોઈએ.
– બ્લડ પ્રેશરની દવાઓ: કેટલીક પેઇનકિલર્સ કેટલાક લોકોમાં બ્લડ પ્રેશરના નિયંત્રણને અસર કરી શકે છે અને કિડની પર પણ અસર કરી શકે છે. બીજી કેટલીક દવાઓ અથવા તેમનાં મિશ્રણથી બ્લડ પ્રેશર ખૂબ ઓછું થઈ શકે છે, જેના કારણે ચક્કર અથવા નબળાઈ અનુભવાઈ શકે છે.
– ડાયાબિટીસની દવાઓ: કેટલીક દવાઓ બ્લડ શુગરનું સ્તર વધારી અથવા ઘટાડી શકે છે. ઉદાહરણ તરીકે, કેટલાક સ્ટેરોઇડ્સ બ્લડ ગ્લુકોઝ વધારી શકે છે. બીજી તરફ, ડાયાબિટીસની કેટલીક દવાઓ સાથે ખાવા-પીવામાં ફેરફાર, બીમારી અથવા અન્ય દવાઓની અસર ભેગી થવાથી હાઇપોગ્લાયસીમિયા એટલે કે બ્લડ શુગર ખૂબ ઓછું થવાનું જોખમ વધી શકે છે. આ જોખમ દરેક દવામાં સરખું હોતું નથી.
MedlinePlus અનુસાર, જો ડૉક્ટર કોઈ નવી દવા લખી આપે તો તેમને જણાવો કે તમે હાઈ BP અથવા ડાયાબિટીસની કઈ દવાઓ લો છો. નવી દવા શરૂ કર્યા પછી બ્લડ પ્રેશર અથવા શુગરની દેખરેખ કેટલી વખત રાખવી તે પણ પૂછો. પોતાની નિયમિત દવાનો ડોઝ જાતે બદલશો નહીં.
એક દિવસમાં અનેક દવાઓ લેવી જરૂરી પણ હોઈ શકે છે, પરંતુ તેમનું યોગ્ય મિશ્રણ, માત્રા અને સમય સમજવો એટલો જ મહત્ત્વનો છે. ખાસ કરીને વૃદ્ધો અને લાંબા સમયથી કોઈ બીમારીની સારવાર કરાવી રહેલા લોકોએ સમયાંતરે પોતાની દવાઓની સમીક્ષા કરાવવી જોઈએ. કોઈ નવી દવા, પેઇનકિલર, શરદીની દવા અથવા સપ્લિમેન્ટ્સ પોતાની દિનચર્યામાં સામેલ કરતાં પહેલાં ડૉક્ટર અથવા ફાર્માસિસ્ટની સલાહ લો. દવાઓની સંખ્યા કરતાં વધુ મહત્ત્વનું એ છે કે દરેક દવા જરૂરી હોય અને તેને સુરક્ષિત રીતે લેવામાં આવે.
