Energy Drink Health Risks: આજકાલ મોડે સુધી કામ કરવા, અભ્યાસ કરવા, જિમમાં સારું પ્રદર્શન કરવા અથવા તરત તાજગી અનુભવવા માટે ઘણા લોકો દરરોજ Energy Drink પીવા લાગ્યા છે. પરંતુ શું આ ડ્રિંક ખરેખર સુરક્ષિત છે? નિષ્ણાતોના અનુસાર, એનર્જી ડ્રિંક્સમાં રહેલું કેફીન, ખાંડ અને અન્ય ઉત્તેજક તત્વો શરીરને થોડા સમય માટે સક્રિય તો બનાવે છે, પરંતુ તેનું નિયમિત અને વધુ સેવન હાર્ટ, બ્લડ પ્રેશર અને કિડની સહિત અનેક અંગો પર અસર કરી શકે છે. તેથી તેને દરરોજ પીવાની આદત બનાવવી યોગ્ય માનવામાં આવતી નથી.
એનર્જી ડ્રિંક્સ શરીરને કેવી રીતે અસર કરે છે?
ક્લીવલેન્ડ ક્લિનિક અનુસાર એનર્જી ડ્રિંક્સમાં મુખ્યત્વે કેફીન, શુગર, ટૌરિન, ગુઆરાના, જિનસેંગ અને B-વિટામિન જેવા તત્વો જોવા મળે છે. કેફીન સેન્ટ્રલ નર્વસ સિસ્ટમ (Central Nervous System)ને ઉત્તેજિત કરે છે, જેના કારણે થોડા સમય માટે જાગૃતિ અને ઊર્જાનો અનુભવ થાય છે. જોકે, વધુ પ્રમાણમાં આ જ કેફીન બેચેની, ગભરાટ, ધ્રુજારી, ઊંઘની સમસ્યા અને બ્લડ પ્રેશર વધવાનું કારણ બની શકે છે. જો ડ્રિંકમાં શુગરનું પ્રમાણ વધારે હોય, તો વારંવાર સેવનથી વજન વધવા અને મેટાબોલિક સમસ્યાઓનું જોખમ પણ વધી શકે છે.
એનર્જી ડ્રિંક્સ શું કરે છે?
ડોક્ટરો જણાવે છે કે આ ડ્રિંક્સ મગજ અને હાર્ટને ઉત્તેજિત કરે છે અને શુગર (સુક્રોઝ, ગ્લુકોઝ)થી તરત ઊર્જા આપે છે. શુગરનું અચાનક વધવું શરીરને નુકસાન પહોંચાડે છે કારણ કે તે ઇન્સ્યુલિન/શુગર મેટાબોલિઝમને બગાડે છે.
ગુઆરાનામાં કેફીન વધુ હોય છે – તે કેફીનની ખૂબ વધારે માત્રા આપે છે, જે જોખમી બની શકે છે. ટૌરિનની હાર્ટબીટની રિધમને બગાડનારી (એરિથમોજેનિક) અસર હોય છે.
કેફીન, ટૌરિન, શુગર, કાર્નિટાઇન અને જિનસેંગથી મગજ પણ ઉત્તેજિત થાય છે. આ બધા મળીને ઊંઘ ન આવવી, બેચેની અને મૂંઝવણ પેદા કરી શકે છે.
તેની સૌથી ખરાબ અસર હાર્ટ પર પડે છે: હાર્ટબીટ ઝડપી થઈ જાય છે, બ્લડ પ્રેશર વધી જાય છે અને હાર્ટબીટની લય બગડવાનું જોખમ વધી જાય છે. આ ક્યારેક જીવલેણ પણ બની શકે છે. L-કાર્નિટાઇન ક્યારેક ધમનીઓમાં લોહીના ગઠ્ઠા જામવાનું (થ્રોમ્બોટિક ક્ષમતા) જોખમ વધારી શકે છે અને જીવલેણ સાબિત થઈ શકે છે.
શું વધુ કેફીન હાર્ટબીટ વધારી શકે છે?
NCBI અનુસાર વધુ કેફીન કેટલાક લોકોમાં હાર્ટબીટ ઝડપી થવાની, બ્લડ પ્રેશર વધવાની અને અનિયમિત હાર્ટ રિધમની સંભાવના વધારી શકે છે. ખાસ કરીને જો કોઈ વ્યક્તિ ઓછા સમયમાં અનેક એનર્જી ડ્રિંક્સ પી લે અથવા તેને કોફી, પ્રી-વર્કઆઉટ સપ્લિમેન્ટ અથવા અન્ય કેફીનયુક્ત ડ્રિંક્સ સાથે લે, તો ટોટલ કેફીનની માત્રા ઘણી વધી શકે છે. પહેલેથી હાર્ટ ડિસીઝ, હાઇ બ્લડ પ્રેશર અથવા હાર્ટ રિધમની સમસ્યા ધરાવતા લોકોમાં આ જોખમ વધારે હોઈ શકે છે.
એનર્જી ડ્રિંક્સથી કિડની હેલ્થ પર શું અસર થઈ શકે છે?
NCBI અનુસાર એનર્જી ડ્રિંક્સ દરેક વ્યક્તિની કિડનીને નુકસાન પહોંચાડે છે, એવું કહેવું યોગ્ય નહીં હોય. પરંતુ તેમાં રહેલું વધુ કેફીન અને શુગર કેટલીક પરિસ્થિતિઓમાં સમસ્યા વધારી શકે છે. વધુ કેફીન વારંવાર પેશાબ આવવાનું અને કેટલાક લોકોમાં ડિહાઇડ્રેશનનું જોખમ વધારી શકે છે, ખાસ કરીને જો પૂરતું પાણી ન પીવામાં આવે. બીજી તરફ, વધુ શુગરનું લાંબા સમય સુધી સેવન મોટાપો અને ટાઇપ-2 ડાયાબિટીસનું જોખમ વધારી શકે છે, જે આગળ જઈને કિડની રોગનું એક મુખ્ય કારણ છે. જે લોકોને પહેલેથી ક્રોનિક કિડની ડિસીઝ (CKD) છે, તેમણે આવા ડ્રિંક્સનું સેવન કરતા પહેલાં ડોક્ટરની સલાહ લેવી જોઈએ.
દરરોજ એનર્જી ડ્રિંક્સ પીવાથી બીજી કઈ સમસ્યાઓ થઈ શકે છે?
ક્લીવલેન્ડ ક્લિનિક અનુસાર દરરોજ એનર્જી ડ્રિંક પીવાની આદત સાથે અન્ય અનેક સ્વાસ્થ્ય સમસ્યાઓ પણ જોડાયેલી હોઈ શકે છે, જેમ કે-
ઊંઘની ગુણવત્તા ખરાબ થવી
ચિંતા અને ગભરાટ વધવો
માથાનો દુખાવો
ચીડિયાપણું
દાંતમાં સડો (વધુ ખાંડવાળા પીણાં)
વજન વધવું
ઇન્સ્યુલિન રેઝિસ્ટન્સનું જોખમ વધવું
ઊંઘ પૂરી ન થવા પર ઘણા લોકો ફરીથી થાક દૂર કરવા માટે એનર્જી ડ્રિંક પીવે છે, જેના કારણે એક અસ્વસ્થ ચક્ર બની શકે છે.
કયા લોકોએ એનર્જી ડ્રિંક્સથી બચવું જોઈએ?
નિષ્ણાતો અને યુનિવર્સિટી ઓફ રોચેસ્ટર મેડિસિન અનુસાર આગળ જણાવેલા કેટલાક લોકોએ એનર્જી ડ્રિંક્સથી બચવું જોઈએ અથવા ડોક્ટરની સલાહ વિના તેનું સેવન ન કરવું જોઈએ.
બાળકો અને કિશોરો
ગર્ભવતી અને સ્તનપાન કરાવતી મહિલાઓ
હાઇ બ્લડ પ્રેશરના દર્દીઓ
હાર્ટ ડિસીઝ અથવા એરિથમિયા ધરાવતા લોકો
ક્રોનિક કિડની ડિસીઝના દર્દીઓ
કેફીન પ્રત્યે સંવેદનશીલ લોકો
ચિંતા અથવા અનિદ્રાથી પરેશાન લોકો વગેરે.
એનર્જી ડ્રિંક્સ તરત ઊર્જાનો અનુભવ કરાવી શકે છે, પરંતુ તેને દરરોજ અને વધુ પ્રમાણમાં પીવાથી સ્વાસ્થ્ય માટે જોખમ વધી શકે છે. વધુ કેફીન કેટલાક લોકોમાં હાર્ટબીટ ઝડપી કરી શકે છે, બ્લડ પ્રેશર વધારી શકે છે અને પહેલેથી હાર્ટ ડિસીઝ અથવા કિડની ડિસીઝ ધરાવતા લોકોમાં વધારાની સાવચેતી જરૂરી છે. જો તમને વારંવાર થાક લાગતો હોય, તો માત્ર એનર્જી ડ્રિંક પર નિર્ભર રહેવાને બદલે તેના મૂળ કારણની જાણકારી મેળવવી અને સ્વસ્થ જીવનશૈલી અપનાવવી વધુ સુરક્ષિત અને અસરકારક રીત છે.
