Thyroid and PCOS: થાઇરોઇડ અને PCOS બંને છે? પીરિયડ્સથી લઈને ફર્ટિલિટી સુધી શરીર પર શું થઈ શકે છે અસર

Arati Parmar
5 Min Read

Thyroid and PCOS: થાઇરોઇડ અને PCOS બંને હોર્મોનલ સ્થિતિઓ છે, જેમનાં કેટલાંક લક્ષણો એકસરખાં હોઈ શકે છે. અનિયમિત પીરિયડ્સ, વજન વધવું, થાક લાગવો અને વાળ ખરવા આમાં સામેલ છે. હાઇપોથાઇરોઇડિઝમ માસિક ધર્મ અને ઓવ્યુલેશનને અસર કરી શકે છે, જ્યારે PCOSમાં ઇન્સ્યુલિન રેઝિસ્ટન્સ અને એન્ડ્રોજન હોર્મોનનું અસંતુલન મહત્ત્વની ભૂમિકા ભજવી શકે છે. બંને સમસ્યાઓ એકસાથે હોય ત્યારે પ્રજનન અને મેટાબોલિક સ્વાસ્થ્યની તપાસ જરૂરી બની શકે છે.

થાઇરોઇડ અને PCOSમાં કયા જોખમો હોય છે?

- Advertisement -

થાઇરોઇડની સમસ્યા અને PCOS મહિલાઓમાં જોવા મળતી બે અલગ-અલગ હોર્મોનલ સ્થિતિઓ છે. પરંતુ તેમનાં કેટલાંક લક્ષણો એકસરખાં હોઈ શકે છે, જેમ કે અનિયમિત પીરિયડ્સ, વજન વધવું, થાક લાગવો અને વાળ ખરવા. તેથી ઘણી વખત એ સમજવું મુશ્કેલ બને છે કે સમસ્યાનું કારણ થાઇરોઇડ છે, PCOS છે કે બંને સ્થિતિઓ એકસાથે છે.

PCOSથી પીડિત કેટલીક મહિલાઓમાં થાઇરોઇડની ગડબડ પણ જોવા મળે છે. જોકે, બંને વચ્ચે સંબંધ હોવાનો અર્થ એ નથી કે એક બીમારી સીધી બીજી બીમારીનું કારણ બને છે. યોગ્ય ઓળખ માટે લક્ષણોની સાથે જરૂરી બ્લડ ટેસ્ટ અને ડૉક્ટરની તપાસ મહત્ત્વપૂર્ણ છે.

- Advertisement -

 થાઇરોઇડ ડિસઓર્ડર અને PCOSનાં લક્ષણો એકસરખાં કેમ લાગી શકે છે?

NCBI અનુસાર થાઇરોઇડ ગળાના આગળના ભાગમાં આવેલી એક નાની ગ્રંથિ છે, જે શરીરના મેટાબોલિઝમ, ઊર્જાના ઉપયોગ અને અનેક શારીરિક પ્રક્રિયાઓને નિયંત્રિત કરતા હોર્મોન્સ બનાવે છે. જ્યારે આ ગ્રંથિ પૂરતા હોર્મોન્સ બનાવતી નથી, ત્યારે તેને હાઇપોથાઇરોઇડિઝમ કહેવામાં આવે છે. તેના કારણે થાક લાગવો, વજન વધવું, વધુ ઠંડી લાગવી, કબજિયાત, ત્વચા શુષ્ક થવી અને વાળ ખરવા જેવી સમસ્યાઓ થઈ શકે છે.

- Advertisement -

બીજી તરફ, PCOS એક હોર્મોનલ અને મેટાબોલિક સ્થિતિ છે, જેમાં ઓવ્યુલેશન પ્રભાવિત થઈ શકે છે અને શરીરમાં એન્ડ્રોજન હોર્મોનનું સ્તર વધી શકે છે. તેનાં લક્ષણોમાં અનિયમિત પીરિયડ્સ, ચહેરા પર અનિચ્છનીય વાળ, ખીલ અને માથાના વાળ પાતળા થવા સામેલ છે. કેટલીક મહિલાઓને વજન નિયંત્રિત કરવામાં પણ મુશ્કેલી પડે છે.

આથી થાક લાગવો, વજન વધવું અને વાળ ખરવા જેવા લક્ષણો બંને સ્થિતિઓમાં જોવા મળી શકે છે. માત્ર લક્ષણો જોઈને કોઈ એક બીમારીની પુષ્ટિ કરી શકાતી નથી.

શું હાઇપોથાઇરોઇડિઝમ પણ પીરિયડ્સ અનિયમિત કરી શકે છે?

NCBI અનુસાર હાઇપોથાઇરોઇડિઝમમાં થાઇરોઇડ હોર્મોનની ઉણપ માસિક ધર્મના ચક્રને અસર કરી શકે છે. કેટલીક મહિલાઓમાં પીરિયડ્સ મોડા આવે છે, ચક્ર અનિયમિત બને છે અથવા રક્તસ્રાવ સામાન્ય કરતાં વધારે થઈ શકે છે. ગંભીર અથવા લાંબા સમય સુધી અનિયંત્રિત થાઇરોઇડની સમસ્યા ઓવ્યુલેશનને પણ અસર કરી શકે છે.

PCOSમાં પણ પીરિયડ્સ અનિયમિત થવાનું મુખ્ય કારણ ઓવ્યુલેશન નિયમિત રીતે ન થવું હોઈ શકે છે. આવી સ્થિતિમાં જો કોઈ મહિલાને પહેલેથી PCOS હોય અને તેના પીરિયડ્સમાં ફેરફાર થવા લાગે, તો દરેક ફેરફારને માત્ર PCOSની અસર માનવી યોગ્ય નથી. થાઇરોઇડની ગડબડ પણ તેનું કારણ હોઈ શકે છે.

ડૉક્ટર જરૂરિયાત મુજબ TSH અને ફ્રી T4 જેવા બ્લડ ટેસ્ટની સલાહ આપી શકે છે. TSH ટેસ્ટ થાઇરોઇડને નિયંત્રિત કરતા હોર્મોનનું સ્તર માપે છે, જ્યારે ફ્રી T4થી થાઇરોઇડ હોર્મોનની સ્થિતિ સમજવામાં મદદ મળે છે. તપાસનાં પરિણામોનું લક્ષણો અને મેડિકલ હિસ્ટ્રી સાથે મૂલ્યાંકન કર્યા પછી જ નિદાન કરવામાં આવે છે.

શું થાઇરોઇડ અને PCOS બંને હોવાથી ઓવ્યુલેશન અને ફર્ટિલિટી પ્રભાવિત થઈ શકે છે?

થાઇરોઇડ અને PCOSમાં કયા જોખમો હોય છે?

NCBI અનુસાર થાઇરોઇડ અને PCOS બંને સ્થિતિઓ પ્રજનન ક્ષમતાને અસર કરી શકે છે, પરંતુ તેનો અર્થ એ નથી કે મહિલા ગર્ભધારણ કરી શકતી નથી.

PCOSમાં ઓવ્યુલેશન દરમિયાન એગ્સ નિયમિત રીતે બહાર આવી શકતાં નથી. જો ઓવ્યુલેશન ઓછું થાય અથવા લાંબા સમય સુધી ન થાય, તો ગર્ભધારણની શક્યતા પ્રભાવિત થઈ શકે છે. PCOSને ઓવ્યુલેશન સંબંધિત ફર્ટિલિટીની સમસ્યાઓનાં મુખ્ય કારણોમાં ગણવામાં આવે છે.

બીજી તરફ, અનિયંત્રિત હાઇપોથાઇરોઇડિઝમ પણ પીરિયડ્સ અને ઓવ્યુલેશનને અસર કરી શકે છે. ગર્ભધારણનું આયોજન કરતી વખતે થાઇરોઇડની સ્થિતિનું મૂલ્યાંકન અને જરૂર પડે ત્યારે તેની સારવાર મહત્ત્વપૂર્ણ છે. PCOS અને થાઇરોઇડની સમસ્યા બંને હોય ત્યારે ડૉક્ટર એ સમજવાનો પ્રયાસ કરે છે કે ઓવ્યુલેશનમાં મુશ્કેલી કઈ સ્થિતિ સાથે કેટલી જોડાયેલી છે.

થાઇરોઇડ અને PCOS એકસાથે હોય ત્યારે પીરિયડ્સ અનિયમિત થવા, વજન વધવા, થાક લાગવો અને વાળ ખરવા જેવા લક્ષણો જોવા મળી શકે છે. બંને સ્થિતિઓ ઓવ્યુલેશન અને પ્રજનન સ્વાસ્થ્યને અસર કરી શકે છે, પરંતુ યોગ્ય તપાસ અને સારવારથી તેને નિયંત્રિત કરી શકાય છે. જો તમને આવાં લક્ષણો સતત અનુભવાઈ રહ્યાં હોય, તો માત્ર લક્ષણોના આધારે જાતે નિદાન ન કરો. ડૉક્ટરની સલાહ લઈને જરૂરી તપાસ કરાવો, જેથી થાઇરોઇડની ગડબડ, PCOS અથવા અન્ય કોઈ કારણની યોગ્ય ઓળખ થઈ શકે.

Share This Article