Chenab Bridge GK Facts: ભારતમાં રેલવે માત્ર મુસાફરોને એક સ્થળેથી બીજા સ્થળે પહોંચાડવાનું માધ્યમ નથી, પરંતુ તે દેશની ઇજનેરી ક્ષમતા અને મુશ્કેલ ભૌગોલિક પરિસ્થિતિઓમાં વિકાસની ગાથા પણ દર્શાવે છે. જમ્મુ-કાશ્મીરમાં ચિનાબ નદી પર બનેલો ચિનાબ રેલવે પુલ તેનું જીવંત ઉદાહરણ છે. નદીના તળિયાથી 359 મીટરની ઊંચાઈ પર બનેલો આ પુલ વિશ્વના સૌથી ઊંચા રેલવે આર્ચ પુલ તરીકે ઓળખાય છે.
તેની ઊંચાઈ પેરિસના પ્રસિદ્ધ એફિલ ટાવર કરતાં પણ વધારે છે. રેલવે સહિત અન્ય સ્પર્ધાત્મક પરીક્ષાઓની તૈયારી અને ઇન્ટરવ્યૂ માટે આ પુલ સંબંધિત માહિતી અને GK તથ્યો મહત્ત્વપૂર્ણ છે, કારણ કે આ પુલ ઉધમપુર-શ્રીનગર-બારામુલ્લા રેલ લિંકનો મહત્ત્વપૂર્ણ ભાગ છે. ચાલો, આ પુલ વિશે વિગતવાર જાણીએ.
ભારતમાં ચિનાબ નદી પર વિશ્વનો સૌથી ઊંચો રેલવે પુલ
જમ્મુ-કાશ્મીરના રિયાસી જિલ્લામાં ચિનાબ નદી પર બનેલો ચિનાબ રેલવે પુલ ભારતીય રેલવેની ઇજનેરી ક્ષમતાનું વિશિષ્ટ ઉદાહરણ છે. PIB અને રેલવેની સત્તાવાર વેબસાઇટ konkanrailway.com અનુસાર, નદીના તળિયાથી 359 મીટરની ઊંચાઈ પર બનેલો આ પુલ વિશ્વનો સૌથી ઊંચો રેલવે આર્ચ પુલ છે. આ પુલ ઉધમપુર-શ્રીનગર-બારામુલ્લા રેલ લિંક (USBRL)નો મહત્ત્વપૂર્ણ ભાગ છે અને જમ્મુ-કાશ્મીરની રેલવે કનેક્ટિવિટી મજબૂત કરવામાં મહત્ત્વપૂર્ણ ભૂમિકા ભજવે છે.
પુલ પેરિસના એફિલ ટાવર કરતાં પણ ઊંચો, લંબાઈ 1,315 મીટર
આ પુલની ઊંચાઈ પેરિસના એફિલ ટાવર કરતાં પણ 35 મીટર વધારે છે. ચિનાબ રેલવે પુલની લંબાઈ 1,315 મીટર છે. આ સ્ટીલ આર્ચ માળખું છે, જે ચિનાબ નદીની ઊંડી ખીણ અને મુશ્કેલ પહાડી પરિસ્થિતિઓને ધ્યાનમાં રાખીને તૈયાર કરવામાં આવ્યું છે. પુલનું નિર્માણ બક્કલ અને કૌડી વચ્ચે કરવામાં આવ્યું છે. આ પરિયોજના ભારતીય રેલવે માટેનાં અત્યંત પડકારજનક ઇજનેરી કાર્યોમાં સામેલ રહી છે.
તેજ પવન અને ભૂકંપનો સામનો કરવા માટે વિશિષ્ટ રચના
આટલી ઊંચાઈ અને પડકારજનક ભૌગોલિક પરિસ્થિતિને કારણે પુલની સુરક્ષા પર વિશેષ ધ્યાન આપવામાં આવ્યું છે. તેને 266 કિલોમીટર પ્રતિ કલાકની ઝડપે ફૂંકાતા પવનનો સામનો કરવા માટે તૈયાર કરવામાં આવ્યો છે. આ વિસ્તાર Seismic Zone-Vમાં આવે છે, તેથી પુલની રચના ઊંચી તીવ્રતાની ભૂકંપીય અસરોને ધ્યાનમાં રાખીને કરવામાં આવી છે. સપ્ટેમ્બર 2026ની PIBની માહિતી અનુસાર, પુલનું નિર્ધારિત આયુષ્ય 120 વર્ષ છે.
ચિનાબ નદી રેલવે પુલના GK તથ્યો
- પુલનું સ્થાન: રિયાસી જિલ્લો, જમ્મુ-કાશ્મીર.
- કઈ નદી પર બનેલો છે: ચિનાબ નદી.
- પુલની ઊંચાઈ: નદીના તળિયાથી 359 મીટર.
- પુલની લંબાઈ: 1,315 મીટર.
- પુલનો પ્રકાર: સ્ટીલ આર્ચ રેલવે પુલ.
- મુખ્ય આર્ચનો ગાળો: 467 મીટર.
- એફિલ ટાવર સાથે સરખામણી: ચિનાબ રેલવે પુલ એફિલ ટાવર કરતાં 35 મીટર ઊંચો છે.
- પુલનું ઉદ્ઘાટન: 6 જૂન 2025ના રોજ ચિનાબ રેલવે પુલનું ઉદ્ઘાટન કરવામાં આવ્યું હતું.
USBRLનો મહત્ત્વપૂર્ણ ભાગ છે ચિનાબ રેલવે પુલ
ચિનાબ રેલવે પુલને અલગથી જોવાને બદલે USBRL પરિયોજનાના ભાગરૂપે સમજવો જરૂરી છે. આ રેલવે પરિયોજનાનો હેતુ કાશ્મીર ખીણને દેશના વ્યાપક રેલવે નેટવર્ક સાથે જોડવાનો છે. જૂન 2025માં ચિનાબ પુલના ઉદ્ઘાટન સાથે USBRL પરિયોજનાએ જમ્મુ-કાશ્મીરમાં રેલવે કનેક્ટિવિટીની દૃષ્ટિએ મહત્ત્વપૂર્ણ સિદ્ધિ હાંસલ કરી હતી. 272 કિલોમીટર લાંબી USBRL પરિયોજનામાં અનેક સુરંગો અને પુલોનું નિર્માણ સામેલ છે.
