Child Nutrition India: ઉદ્યોગપતિ પોતાના હાથીઓ માટે ન્યુટ્રિશન ટીમ રાખે છે… તો સરકાર દેશના 67% બાળકોના પોષણ માટે ક્યારે વિચારશે?
જામનગરનું વંતારા પ્રાણીઓની સંભાળ માટે એક અલગ જ ઉદાહરણ બની ગયું છે.
અહીં હાથીઓને માત્ર ખોરાક આપી દેવામાં આવતો નથી.
તેમની ઉંમર, શારીરિક જરૂરિયાતો અને આરોગ્યને ધ્યાનમાં રાખીને વિશેષ પોષણ વ્યવસ્થા કરવામાં આવે છે.
વંતારામાં હાથીઓના ખોરાક માટે જ 14,000 ચોરસ ફૂટનું ખાસ કિચન છે.
હાથીઓના પોષણ માટે જર્મનીના જાણીતા નિષ્ણાત પ્રોફેસર ડૉ. પેટ્રા વોલ્ફ જોડાયેલા છે અને તેઓ ભારતમાં પાંચ ન્યુટ્રિશનિસ્ટની ટીમનું નેતૃત્વ કરે છે. દરેક હાથીની જરૂરીયાત પ્રમાણે ખોરાક તૈયાર કરવામાં આવે છે.
અને હાથીઓનો ખોરાક પણ સામાન્ય નથી.
એક હાથી દિવસમાં આશરે 130 કિલો સુધી ખોરાક ખાઈ શકે છે. વંતારાના એક હાથીના દૈનિક મેનુમાં રાગીનો લાડુ, ખીચડી, રોટલી, પેલેટ્સ, લીલો ચારો, ફળો, શાકભાજી અને સૂકો ચારો જેવા ખોરાકનો સમાવેશ થાય છે.
જરૂર પડે ત્યારે હાથીઓ માટે ખાસ ઔષધીય લાડુ પણ બનાવવામાં આવે છે. અહેવાલ મુજબ દરરોજ આશરે 250 હાથી લાડુ બનાવવામાં આવે છે, જેમાં દવા અને જરૂરી ઘટકો સરળતાથી ખવડાવી શકાય તે માટે તેનો ઉપયોગ થાય છે.
પ્રાણીઓની સારવાર માટે વંતારામાં 25,000 ચોરસ ફૂટનું Elephant Hospital પણ છે, જેમાં અત્યાધુનિક સારવારની સુવિધાઓ છે.
આ બધું જોઈને એક વાત માટે ખરેખર આનંદ થાય છે—
પ્રાણીઓ માટે આટલી કાળજી અને વૈજ્ઞાનિક વ્યવસ્થા કરવામાં આવી રહી છે.
પરંતુ અહીંથી એક સવાલ પણ ઊભો થાય છે…
જે એક ઉદ્યોગપતિ પોતાના હાથીઓના પોષણ માટે ન્યુટ્રિશનિસ્ટની ટીમ, ખાસ કિચન અને વ્યક્તિગત ડાયેટની વ્યવસ્થા કરી શકે છે…
તો આપણા દેશના બાળકો માટે આવી પોષણ વ્યવસ્થા દરેક બાળક સુધી પહોંચાડવાની જવાબદારી સરકાર ક્યારે સંપૂર્ણ રીતે નિભાવશે?
આ સવાલ અનંત અંબાણી કે વંતારા વિરુદ્ધ નથી.
પ્રાણીઓની સેવા કરવી સારી બાબત છે.
પરંતુ એ જ સમયે આપણા દેશના બાળકોના પોષણની સ્થિતિ વિશે પણ વિચારવું જરૂરી છે.
UNICEFના 2025ના અહેવાલ મુજબ ભારતમાં પાંચ વર્ષથી નાનાં બાળકોમાં લગભગ 70% બાળકો એનિમિયાથી પીડાય છે.
અને માત્ર 11% બાળકોને Minimum Acceptable Diet મળે છે. એટલે કે બાળકનું પેટ ભરાઈ જાય એટલું પૂરતું નથી; તેને વિવિધ અને પોષક તત્ત્વોથી ભરપૂર આહાર મળવો પણ જરૂરી છે.
આપણા દેશમાં સરકાર તરફથી POSHAN 2.0 સહિત અનેક પોષણ કાર્યક્રમો ચાલી રહ્યા છે, એટલે એવું કહેવું યોગ્ય નહીં બને કે સરકાર બાળકોના પોષણ માટે કંઈ કરતી જ નથી. પરંતુ આંકડા બતાવે છે કે હજુ ઘણું કામ બાકી છે.
અને એટલે જ સવાલ વધુ મોટો બને છે—
હાથી માટે કયો ખોરાક યોગ્ય છે, કેટલો ખોરાક જોઈએ, કયા પોષક તત્ત્વોની જરૂર છે—તેના માટે નિષ્ણાતોની ટીમ હોઈ શકે છે…
તો પછી,
દેશના બાળકને કયો પોષણક્ષમ આહાર જોઈએ, તે દરેક બાળક સુધી પૂરતા પ્રમાણમાં પહોંચે અને કોઈ બાળક પોષણના અભાવે પાછળ ન રહી જાય—એ માટેની વ્યવસ્થા વધુ મજબૂત કેમ ન બની શકે?
હાથીનું સ્વાસ્થ્ય મહત્વનું છે.
પ્રાણીઓની સારવાર પણ જરૂરી છે.
પરંતુ…
બાળકનું સ્વાસ્થ્ય તો દેશનું ભવિષ્ય છે.
એક ઉદ્યોગપતિ પોતાના સંસાધનો વડે પ્રાણીઓ માટે ઉત્તમ પોષણ અને સારવારની વ્યવસ્થા ઊભી કરી શકે છે…
તો સરકાર પાસે આખા દેશની જવાબદારી છે.
પ્રાણીઓને ઉત્તમ ખોરાક મળે એ સારી વાત છે.
પરંતુ દેશનું કોઈ બાળક પોષણના અભાવે નબળું ન પડે—એથી મોટી પ્રાથમિકતા બીજી કઈ હોઈ શકે?
સવાલ વંતારાનો નથી…
સવાલ આપણા દેશના ભવિષ્યનો છે.
હાથી માટે ન્યુટ્રિશન ટીમ છે…
તો દરેક બાળક માટે પૂરતું પોષણ ક્યારે હશે?
References:
— The Indian Express: Vantaraની nutrition team, 14,000 sq. ft. kitchen અને elephant hospital.
— Business Standard: હાથીઓનો દૈનિક આહાર અને 130 કિલો સુધી ખોરાક.
— Hindustan Times: ઔષધીય હાથી લાડુ અને nutritionists અંગેની માહિતી.
— UNICEF India: બાળકોમાં એનિમિયા અને Minimum Acceptable Dietના આંકડા.
