Crude Oil Price Inflation: ઈરાન અને અમેરિકાની લડાઈ શું ભારતે શરૂ કરાવી? યુદ્ધથી કાચું તેલ (ક્રૂડ ઓઇલ) ઉછળી ગયું. દુનિયાભરની સરખામણીએ આપણે ત્યાં તો પેટ્રોલ-ડીઝલના ભાવ ઓછા જ વધ્યા છે. જનતા પર બોજો ન વધે, એટલા માટે સરકારે એક્સાઇઝ ડ્યુટી ઘટાડીને મહેસૂલ છોડી દીધું છે, જે આખા વર્ષમાં ૧ લાખ કરોડ રૂપિયાથી વધુ હોઈ શકે છે. આ મુશ્કેલ સમય છે, બધાએ સમજવું જોઈએ. મોટે ભાગે આવી જ વાતો સરકારી અધિકારીઓથી લઈને ભાજપ (BJP) નેતાઓ સુધી, બધા કહી રહ્યા છે. પરંતુ, વિપક્ષ પાસે પોતાની દલીલો છે.
૨૮ ફેબ્રુઆરીએ યુદ્ધ શરૂ થતાં પહેલા જે કાચું તેલ ૬૦-૭૦ ડોલર પ્રતિ બેરલ હતું, તે ૫૦% ઉછળી ચૂક્યું છે. સરકારી કંપનીઓ માટે વિદેશી કાચા તેલની સરેરાશ ખરીદ કિંમત ફેબ્રુઆરીમાં આશરે ૬૯ ડોલર પ્રતિ બેરલ હતી. માર્ચમાં આ ૧૧૭.૦૯ ડોલર પ્રતિ બેરલ થઈ ગઈ. એપ્રિલમાં ૧૧૪.૪૮ ડોલર/બેરલ રહ્યા પછી મે મહિનામાં અત્યાર સુધી આની સરેરાશ ૧૦૭.8૪ ડોલર/બેરલ પર છે. એલએનજી (LNG) ની આંતરરાષ્ટ્રીય કિંમત ૫૦% થી વધુ ઉછળી છે અને એલપીજી (LPG) નો ભાવ બમણાથી વધુ થઈ ચૂક્યો છે.
કેવી રીતે થશે કામ
સરકારી તેલ કંપનીઓએ ૧૫ મે પછી ૪ વખતમાં પેટ્રોલ-ડીઝલના ભાવ કુલ ૭.૫૦ રૂપિયા પ્રતિ લીટર વધાર્યા છે. ભાવ ન વધારવાથી સરકારી કંપનીઓને દરરોજ ૧૦૦૦ કરોડ રૂપિયાનું નુકસાન થઈ રહ્યું હતું અને અત્યારે પણ લગભગ ૬૦૦ કરોડ રૂપિયા રોજનું નુકસાન છે. સરકાર કહી રહી છે કે પરિસ્થિતિ આવી જ રહી તો ૩ મહિનામાં જ સરકારી તેલ કંપનીઓનો આખા વર્ષનો નફો ખતમ થઈ જશે. આ પોતાના નફાનો એક હિસ્સો સરકારને આપે છે, જેનાથી તે કેટલાય કામ કરે છે. નફાનો કેટલોક હિસ્સો તેલ-ગેસના કુવાઓની શોધ અને ઉત્પાદનથી લઈને પેટ્રોલ-ડીઝલ તથા બીજી વસ્તુઓ બનાવવાની ક્ષમતા વધારવામાં રોકાણ કરવામાં આવે છે. નફો જ નહીં રહે, તો આ બધું કેવી રીતે થશે?
બોજો જનતા પર કેમ
પરંતુ, વિપક્ષ કહી રહ્યો છે કે ભાવ વધારવા માટે ૫ રાજ્યોમાં ચૂંટણીઓ પૂરી થવાની રાહ જોવાઈ રહી હતી. જ્યારે ગયા વર્ષે એપ્રિલથી ફેબ્રુઆરી સુધી કાચું તેલ ૬૦-૭૦ ડોલર પ્રતિ બેરલ હતું, ત્યારે પેટ્રોલ-ડીઝલ સસ્તું કેમ ન કર્યું? ક્રૂડ સસ્તું હતું, તો નફો કંપનીઓએ લીધો. નાણાકીય વર્ષ ૨૦૨૫-૨૬ માં સરકારી તેલ કંપનીઓનો નફો આના અગાઉના વર્ષ કરતા ૧૩૦% વધીને ૭૭,૨૮0 કરોડ રૂપિયા રહ્યો. કેન્દ્ર સરકારે તેલ-ગેસ ક્ષેત્રમાંથી ૨૦૨૪-૨૫ માં ૪,૨૪,૩૯૮ કરોડ રૂપિયા કમાયા. ૨૦૨૫-2૬ માં પણ ડિસેમ્બર સુધી ૩,૨૪,૩૮૮ કરોડ રૂપિયા તેને મળ્યા. હવે કાચું તેલ મોંઘું થયું છે, તો તેનો બોજો જનતા પર કેમ? વિપક્ષ કહી રહ્યો છે કે રૂપિયો પહેલાથી જ ગગડી રહ્યો હતો, વિદેશી રોકાણકારોનો ભરોસો ડગમગી ગયો હતો, વિદેશી હૂંડિયામણ ભંડાર પહેલાથી જ ઘટી રહ્યો હતો અને હવે સરકાર હાથ ધોઈ નાખીને યુદ્ધથી ઊભી થયેલી પરિસ્થિતિનો આશરો લઈ રહી છે.
વધશે મોંઘવારીનો માર
આ દરમિયાન, પશ્ચિમ એશિયામાં ટૂંક સમયમાં શાંતિ ન થઈ તો ક્રૂડમાં ગરમી વધી શકે છે કારણ કે ચીનમાં વધુ ભાવ વચ્ચે વપરાશ ઘટવાથી સરકારી કંપનીઓએ આયાત ઘટાડી હતી, પરંતુ હવે ત્યાં ક્રૂડ ભંડાર ઓછો થવાની સાથે તેઓ આયાત વધારી શકે છે. એવું થયું તો ભારતમાં મોંઘવારી વધુ વધશે. હજી પરિવહન ભાડાથી લઈને કંપનીઓના ઉત્પાદન ખર્ચ સુધીમાં ઇંધણની ઊંચી કિંમતની પૂરેપૂરી અસર આવવાની બાકી છે. વધુ ભાવ વચ્ચે ખાતરોની અછત પણ થઈ, તો પાક પ્રભાવિત થશે. આવી સ્થિતિમાં રિઝર્વ બેંકે લોન મોંઘી કરવી પડી શકે છે. આના માટે કોને જવાબદાર માનવામાં આવે, જનહિતમાં જનતાને આ જ સમજાવવાની જંગ સરકાર અને વિપક્ષ વચ્ચે ચાલી રહી છે.
