QUAD Fuel Security Forum: ભારતની કૂટનીતિ અત્યંત જબરદસ્ત છે, જેની આખી દુનિયા પ્રશંસક છે. તેણે એક સાથે નવી દિલ્હીમાં બે આયોજન કર્યા. પહેલું તો એ કે અમેરિકાના વિદેશ મંત્રી માર્કો રુબિયોને ભારત બોલાવી લીધા. બરાબર તે જ સમયે તેણે ચાર દેશોના સમૂહ ક્વાડ (QUAD) નું પણ આયોજન કરી લીધું. આ બંને આયોજનોથી બે વાતો નક્કી કરી લીધી. એક તો ક્વાડ દેશોનું ફ્યુઅલ સિક્યોરિટી ફોરમ (ઇંધણ સુરક્ષા મંચ) બનાવી લીધું, વળી બીજી તરફ રેર અર્થ (દુર્લભ પૃથ્વી ધાતુઓ) અને ક્રિટિકલ મિનરલ્સ (મહત્વપૂર્ણ ખનિજો) ના પુરવઠા પર ચીનના દબદબાને તોડતા અમેરિકા સાથે હાથ પણ મિલાવી લીધા. બુધવારની મોટી ખબરમાં આને સમજીએ.
ક્વાડનું ફ્યુઅલ સિક્યોરિટી ફોરમ બનાવડાવ્યું
અમેરિકા, જાપાન, ઓસ્ટ્રેલિયા અને ભારતથી મળીને બનેલા વ્યૂહાત્મક સમૂહ ક્વાડે (QUAD) હિંદ-પ્રશાંત ઊર્જા સુરક્ષા પહેલ આયોજિત કરવાનો પોતાનો ઈરાદો જાહેર કરી દીધો. આ અંતર્ગત વ્યૂહાત્મક કાચા તેલનો સંગ્રહ કરવા અને કટોકટીની પરિસ્થિતિઓમાં કાચા તેલનો પુરવઠો જાળવી રાખવા પર સહમતિ બની. આ પહેલ એવા સમયે બની, જ્યારે ભારત સહિત ક્વાડના કેટલાક સભ્ય દેશો તેમજ આખી દુનિયા પશ્ચિમ એશિયાના યુદ્ધના કારણે ઊર્જા પુરવઠામાં અવરોધનો સામનો કરી રહી છે. સાથે જ ભારત-અમેરિકાએ મહત્વપૂર્ણ ખનિજો પર ચીનના દબદબાનો તોડ પણ શોધી કાઢ્યો છે.
એક અહેવાલ અનુસાર, ક્વાડે પરસ્પર ચર્ચાઓના તાલમેલ અને સહયોગને સરળ બનાવવા માટે એક ઇંધણ સુરક્ષા મંચ (QUAD Fuel Security Forum) બનાવવાનો નિર્ણય લીધો છે.
ક્વાડ દેશોના વિદેશ મંત્રીઓની બેઠક પછી મંગળવારે જાહેર કરાયેલા ઊર્જા સુરક્ષા પહેલ પરના એક નિવેદન અનુસાર, ભારત, ઓસ્ટ્રેલિયા, જાપાન અને અમેરિકા એક મુક્ત અને ખુલ્લા હિંદ-પ્રશાંત ક્ષેત્રના સહિયારા દ્રષ્ટિકોણથી એકજૂથ છે, જે મજબૂત આર્થિક અને ઊર્જા પ્રણાલીઓ પર આધારિત છે.
ક્વાડ: તેલ-ગેસનો પુરવઠો સુરક્ષિત રહેશે
આ નિવેદન અનુસાર, ‘વૈશ્વિક ઊર્જા પરિદ્રશ્યમાં પરિવર્તન અને વધતી જતી ભૌગોલિક-રાજકીય જટિલતાઓને જોતા આપણે ઊર્જા સ્થિરતા અને સુરક્ષા સુનિશ્ચિત કરવા માટે સહયોગને પ્રોત્સાહન આપી રહ્યા છીએ. આપણે માનીએ છીએ કે વૈશ્વિક બજારોમાં ખાસ કરીને તેલ, ગેસ અને પેટ્રોકેમિકલ ઉત્પાદનોની સાથે-સાથે આવશ્યક વસ્તુઓ અને ખાતરો જેવા મહત્વપૂર્ણ ઉત્પાદનો સાથે જોડાયેલા અવરોધોની હિંદ-પ્રશાંત ક્ષેત્ર પર ઊંડી અસર પડે છે. આપણા નેતાઓએ ઊર્જા સુરક્ષા અને લવચીકતા પર સહયોગ કરવાનો સ્પષ્ટ સામૂહિક ઈરાદો વ્યક્ત કર્યો છે.’
વિદેશ મંત્રાલયમાં અધિક સચિવ (અમેરિકા) નાગરાજ નાયડુએ કહ્યું, ‘ક્વાડનો પ્રયાસ ક્વાડના ભાગીદારો દ્વારા પૂરા પાડવામાં આવતા અજોડ સંસાધનોનો લાભ ઉઠાવવાના હેતુથી કરવામાં આવ્યો છે.’
બે દરિયાઈ પહેલો પર પણ કામ કરશે ક્વાડ
બીજી તરફ, અમેરિકાના વિદેશ મંત્રી માર્કો રુબિયોએ કહ્યું કે ક્વાડ બે દરિયાઈ પહેલો પર કામ કરશે. એક દેખરેખ ક્ષમતાઓને એકીકૃત કરવાવાળી અને બીજી સમુદ્રમાં વ્યાપારી વાહનોની અવરજવરને અદ્યતન વાસ્તવિક સમયની (રિયલ ટાઇમ) માહિતી પૂરી પાડવાવાળી. ક્વાડ સભ્યોએ ફિજીમાં સંયુક્ત રીતે એક બંદર બનાવવાની મંજૂરી આપી દીધી છે.
ચીનના રેર અર્થ મિનરલ્સના દબદબાનો મળ્યો તોડ
ભારત અને અમેરિકાએ મંગળવારે મહત્વપૂર્ણ ખનિજો અને રેર અર્થ મિનરલ્સની શ્રેણી પર દ્વિપક્ષીય સહયોગ માટે એક માળખાકીય કરાર (રૂપરેખા) પર હસ્તાક્ષર કર્યા, જેનો ઉદ્દેશ્ય ચીન દ્વારા પુરવઠા શૃંખલાઓને (સપ્લાય ચેનને) હથિયાર બનાવવાની પૃષ્ઠભૂમિમાં સુરક્ષિત અને સ્થિર પુરવઠો સુનિશ્ચિત કરવાનો છે.
મહત્વપૂર્ણ ખનિજો અને દુર્લભ-પૃથ્વી ખનિજોના ઉત્ખનન (માઇનિંગ) અને પ્રોસેસિંગમાં પુરવઠો સુનિશ્ચિત કરવા સંબંધિત આ માળખાકીય કરાર પર વિદેશ મંત્રી એસ. જયશંકર અને અમેરિકાના વિદેશ મંત્રી માર્કો રુબિયોએ પોતાની ચાર દિવસની યાત્રાના અંતિમ દિવસે હસ્તાક્ષર કર્યા.
આ દરમિયાન, ક્વાડના વિદેશ મંત્રીઓએ અહીં મુલાકાત કરી અને મહત્વપૂર્ણ ખનિજોથી સંબંધિત એક પહેલની રૂપરેખા પર સહમતિ વ્યક્ત કરી, જેમાં સમૂહના ભાગીદારો વચ્ચે મહત્વપૂર્ણ ખનિજોની પુરવઠા શૃંખલાઓ પર સહયોગના મુખ્ય ક્ષેત્રો નક્કી કરવામાં આવ્યા છે, જેમાં દરેક ભાગીદારની સ્થાનિક નીતિઓ અને પ્રાથમિકતાઓનું યોગ્ય ધ્યાન રાખવામાં આવ્યું છે.
ક્રિટિકલ મિનરલ્સ પર ભારત-અમેરિકા વચ્ચે જોડાણ
ક્વાડ ભાગીદારો ઉત્ખનન (માઇનિંગ), પ્રોસેસિંગ અને રિસાયક્લિંગ સહિત ક્રિટિકલ મિનરલ્સના પુરવઠાને મજબૂત કરવા માટે નવા અને વર્તમાન પ્રયાસોના માધ્યમથી સરકાર અને ખાનગી ક્ષેત્રમાંથી ૨૦ અબજ ડોલર સુધીનું સમર્થન એકત્રિત કરવાનો ઈરાદો ધરાવે છે. અન્ય ક્ષેત્રોમાં નિયમનકારી સુમેળ અને એકંદર પર્યાવરણ તેમજ ક્રિટિકલ મિનરલ્સનું માઇનિંગ, પ્રોસેસિંગ અને રિસાયક્લિંગ સામેલ છે.
એક અધિકારીએ જણાવ્યું કે ભારત-અમેરિકાના આ કરારનો ઉદ્દેશ્ય ઉત્ખનન, પ્રોસેસિંગ, રિસાયક્લિંગ અને સંબંધિત રોકાણો સહિત મહત્વપૂર્ણ ખનિજો અને દુર્લભ પૃથ્વી ધાતુઓની પુરવઠા શૃંખલામાં સહયોગને ઊંડો બનાવવાનો છે. વિદેશ મંત્રાલયના એક નિવેદન અનુસાર, ‘આ કરાર પર હસ્તાક્ષર વડાપ્રધાન નરેન્દ્ર મોદી અને રાષ્ટ્રપ્રમુખ ડોનાલ્ડ ટ્રમ્પ દ્વારા ફેબ્રુઆરી ૨૦૨૫ માં વોશિંગ્ટન ડીસીની મુલાકાત દરમિયાન વ્યક્ત કરાયેલા દ્રષ્ટિકોણને આગળ વધારવામાં એક મહત્વપૂર્ણ સીમાચિહ્નરૂપ છે.’
