Delhi ECC Fund: માહિતીના અધિકાર (RTI) હેઠળ મળેલા જવાબથી જાણવા મળ્યું છે કે દિલ્હી સરકારને પર્યાવરણ વળતર શુલ્ક (Environment Compensation Charge-ECC) તરીકે 1,935.44 કરોડ રૂપિયા મળ્યા છે, પરંતુ તેનો લગભગ 60 ટકા હિસ્સો હજુ સુધી ખર્ચવામાં આવ્યો નથી.
RTIના જવાબ મુજબ, 1,935.44 કરોડ રૂપિયામાંથી માત્ર 781.51 કરોડ રૂપિયા જ ખર્ચવામાં આવ્યા છે, જ્યારે 1,153.93 કરોડ રૂપિયા ખર્ચાયા વગર જ રહ્યા છે.
પર્યાવરણ વળતર શુલ્ક સુપ્રીમ કોર્ટે 2015માં લાગુ કર્યું હતું અને તેને દિલ્હી મ્યુનિસિપલ કોર્પોરેશન (MCD) દ્વારા વસૂલવામાં આવે છે. હવાના પ્રદૂષણને ઘટાડવાના હેતુથી દિલ્હીમાં પ્રવેશતા વ્યાવસાયિક વાહનો પર આ શુલ્ક લાદવામાં આવે છે. ત્યારબાદ આ શુલ્કમાંથી મળેલી રકમ દિલ્હી સરકારના ખાતામાં જમા કરવામાં આવે છે.
RTIના જવાબ અનુસાર, અત્યાર સુધી ખર્ચવામાં આવેલી મોટાભાગની રકમ મોટી પરિવહન માળખાકીય યોજનાઓ પર ખર્ચવામાં આવી છે. તેમાં સૌથી મોટી રકમ 500 કરોડ રૂપિયા હતી, જેને મે 2023માં દિલ્હી-મેરઠ રિજનલ રેપિડ ટ્રાન્ઝિટ સિસ્ટમ (RRТS) કોરિડોરના અમલીકરણ માટે નેશનલ કેપિટલ રિજન ટ્રાન્સપોર્ટ કોર્પોરેશન (NCRTC)ને મંજૂર કરવામાં આવી હતી.
માર્ચ 2019માં આ જ યોજના માટે NCRTCને વધુ 265 કરોડ રૂપિયા પણ આપવામાં આવ્યા હતા.
RTI કાર્યકર્તા અમિત ગુપ્તા, જેમણે આ અરજી દાખલ કરી હતી, તેમણે અખબારને જણાવ્યું હતું કે, ‘કોર્ટના આદેશો અને નિષ્ણાતો દ્વારા ગંભીર પગલાં લેવાના સૂચનો છતાં પ્રદૂષણ ઘટાડવા પર સીધી અસર કરતી મોટી યોજનાઓ માટે ભંડોળનો યોગ્ય રીતે ઉપયોગ કરવામાં આવી રહ્યો નથી.’
આ પહેલાં સુપ્રીમ કોર્ટે દિલ્હી સરકારને નિર્દેશ આપ્યો હતો કે તે ‘એર ક્વોલિટી મેનેજમેન્ટ કમિશન’ (CAQM)ની વચગાળાની ભલામણો સાથે બાકી રહેલી રકમનો લાંબા ગાળાના ઉપાયો માટે ઉપયોગ કરવાની યોજના રજૂ કરે. સુપ્રીમ કોર્ટે પોતાના દ્વારા જણાવાયેલા ઉપાયો માટે ભંડોળનો સંપૂર્ણ ઉપયોગ કરવાની જરૂરિયાત પર ભાર મૂક્યો હતો.
જોકે, વાહનોના કારણે થતા હવાના પ્રદૂષણને ઘટાડવાના હેતુથી શરૂ કરવામાં આવેલા ECC માટે ફાળવવામાં આવેલા ભંડોળનો સંપૂર્ણ ઉપયોગ થઈ શક્યો નથી.
દિલ્હીસ્થિત ‘સેન્ટર ફોર સાયન્સ એન્ડ એન્વાયરમેન્ટ’ના ગયા વર્ષના એક વિશ્લેષણમાં જાણવા મળ્યું હતું કે ખેતરોમાં પરાળી સળગાવવાની ઘટનાઓમાં ઘટાડો થયો હોવા છતાં ઓક્ટોબર અને નવેમ્બરમાં દિલ્હીમાં હવાના પ્રદૂષણનું સ્તર ઊંચું રહ્યું હતું, જેનું મુખ્ય કારણ વાહનોમાંથી થતું પ્રદૂષણ હતું.
વિશ્લેષણ અનુસાર, વાસ્તવિક સમયના હવા પ્રદૂષણના આંકડાઓથી જાણવા મળ્યું હતું કે ટોચના વાહનવ્યવહારના સમય દરમિયાન સૂક્ષ્મ કણોનું દ્રવ્યમાન (અથવા PM2.5, જે હવામાં રહેલું મુખ્ય પ્રદૂષક છે)નું સ્તર, નાઇટ્રોજન ડાયોક્સાઇડ અને કાર્બન મોનોક્સાઇડ બંનેના સ્તરમાં થતા દૈનિક ઉતાર-ચઢાવ જેવું જ હતું. આ બંને પ્રદૂષકો વાહનોમાંથી ઉત્સર્જિત થાય છે.
ગયા ઓગસ્ટ મહિનામાં દિલ્હી વિધાનસભામાં રજૂ કરવામાં આવેલી નિયંત્રક અને મહાલેખા પરીક્ષક (CAG)ની કામગીરી ઓડિટ અહેવાલમાં ખુલાસો થયો હતો કે દિલ્હીમાં પર્યાવરણ વળતર શુલ્કની વસૂલાત સાથે સંબંધિત 280 દિવસના રેકોર્ડ ગુમ હતા, જ્યારે આ માથા હેઠળ જમા કરવામાં આવેલા 843.12 કરોડ રૂપિયા અત્યાર સુધી ખર્ચવામાં આવ્યા નથી.
સરકાર માટે સવાલ એ છે કે જ્યારે દિલ્હીના હવાના પ્રદૂષણને ઘટાડવા માટે ECCની રકમ એકત્રિત કરવામાં આવી છે, ત્યારે આટલી મોટી રકમ હજુ સુધી ખર્ચાયા વગર કેમ પડી છે અને પ્રદૂષણ ઘટાડવાના સીધા ઉપાયો માટે તેનો સંપૂર્ણ ઉપયોગ ક્યારે કરવામાં આવશે?
