Dindori Coral Fossil: ડિંડોરીના જંગલમાં અનોખી શોધ, બૈગા આદિવાસીઓ જેની પૂજા કરતા હતા તે પથ્થર નીકળ્યો કરોડો વર્ષ જૂનો જીવાશ્મ
Dindori Coral Fossil: બૈગા જનજાતિના લોકો સદીઓથી એક પથ્થરનું સંરક્ષણ કરતા આવ્યા હતા, કારણ કે તેઓ તેને પવિત્ર માનતા હતા. જંગલમાં આવેલા એક મંદિર જેવા સ્થળે સુરક્ષિત રાખવામાં આવેલા આ પથ્થરમાં 6.5 કરોડ વર્ષ જૂનું રહસ્ય છુપાયેલું હતું. તે એવી દુનિયાનું નિશાન છે, જે હવે અસ્તિત્વમાં નથી, જ્યારે ઉત્તર અમેરિકામાં T-Rexનું શાસન હતું અને ભારતના જ્વાળામુખીય મેદાનોમાં રાજાસોરસ નર્મદાએન્સિસ ફરતા હતા.
તાજેતરમાં થઈ આ સ્થળની ઓળખ
મધ્ય પ્રદેશના પુરાતત્વ, અભિલેખાગાર અને સંગ્રહાલય નિર્દેશાલયે તાજેતરમાં ડિંડોરી જિલ્લાના ગાઢ જંગલોમાં મંદિર જેવી દેખાતી એક અનોખી રચનાની ઓળખ કરી છે. આ ડાયનાસોર યુગના અંતિમ સમયની એક દુર્લભ કોરલ જીવાશ્મ રચના હોવાનું સામે આવ્યું છે.
પથ્થર પર જોવા મળી અનોખી રચના
ડિંડોરીની ઓછી શોધાયેલી ભૂ-વૈજ્ઞાનિક સંપદાનું દસ્તાવેજીકરણ કરતી એક ટીમે સૌથી પહેલા બૈગા આદિવાસીઓ દ્વારા પૂજાતી આ અનોખી રચનાના ફોટા જોયા હતા. તેની પડદાર અને કોરલ જેવી રચનાએ અનેક સવાલો ઊભા કર્યા. ત્યારબાદ સ્થળ પર જઈ તપાસ કરવામાં આવી અને અનેક પરીક્ષણો કરવામાં આવ્યા. પરંતુ આ માત્ર એક પથ્થરની કહાનીનો અડધો ભાગ છે.
પુરાતત્વવિદ્ મનોજ કુમાર કુર્મીએ જણાવ્યું, “આ પથ્થરવાળા મંદિર સાથે જોડાયેલી પરંપરા 8000થી 10000 વર્ષ જૂની હોઈ શકે છે.”
માનવોની હાજરી ખૂબ જૂની છે
જોકે આ વિસ્તારમાં માનવોની હાજરી ખૂબ જૂની હોવાનું માનવામાં આવે છે. પુરાતત્વવિદ્ ડૉ. મનોજ કુમાર કુર્મીએ જણાવ્યું કે તે પ્રારંભિક સમયમાં સ્થાપત્યની દૃષ્ટિએ કોઈ મંદિર નહોતાં. લોકો પ્રકૃતિની પૂજા કરતા હતા, જેમ કે કોઈ પથ્થર, વૃક્ષ, પર્વત અથવા અન્ય કોઈ એવી વસ્તુ જેને તેઓ પવિત્ર માનતા હતા અને બાદમાં કદાચ તેને મંદિરનું સ્વરૂપ આપવામાં આવ્યું હશે.
ડાયનાસોરનો યુગ સમાપ્ત થઈ ગયો
તેમણે જણાવ્યું કે જો આપણે 6.5 કરોડ વર્ષ પાછળ જઈએ તો પૃથ્વી સંપૂર્ણપણે અલગ હતી. અંદાજે 10 કિલોમીટર પહોળો એક ક્ષુદ્રગ્રહ મેક્સિકોના યુકાતાન પ્રાયદ્વીપ સાથે અથડાયો હતો. ભારતના દક્કન ટ્રેપ્સમાં થયેલી પ્રચંડ જ્વાળામુખી પ્રવૃત્તિ સાથે મળીને તેણે સમગ્ર વિશ્વમાં ન્યુક્લિયર વિન્ટર જેવી સ્થિતિ ઊભી કરી હતી, જેના કારણે આશરે 75 ટકા જીવસૃષ્ટિ નાશ પામી હતી અને ડાયનાસોરનો યુગ સમાપ્ત થઈ ગયો હતો. સાથે જ નાના સસ્તન પ્રાણીઓના વિકાસ માટેનો માર્ગ ખુલ્યો હતો.
આદિવાસીઓ પાસે વૈજ્ઞાનિક સાધનો નહોતા
પુરાતત્વ આયુક્ત મદન કુમાર નાગરોગજેએ, જેમણે ડિંડોરીની ભૂ-વૈજ્ઞાનિક સંપદાના દસ્તાવેજીકરણના પ્રયાસોનું નેતૃત્વ કર્યું હતું, જણાવ્યું કે આદિવાસીઓ પાસે કદાચ પથ્થરની ઉંમર અથવા તેની રચના જાણી શકાય તેવા વૈજ્ઞાનિક સાધનો નહોતા, પરંતુ તેમને એટલી સમજ હતી કે તેમની પાસે કોઈ કિંમતી વસ્તુ છે અને તેઓ તેનું સંરક્ષણ કરી રહ્યા હતા.
બૈગા આદિવાસીઓના જીવનમાં જંગલોનું વિશેષ મહત્વ
બૈગા લોકો ડિંડોરી સહિતના જંગલ વિસ્તારોમાં રહે છે, જે ઐતિહાસિક રીતે બૈગાચક તરીકે ઓળખાતા પ્રદેશના હજારો ગામો અને વસાહતોમાં ફેલાયેલા છે. બૈગા લોકોના જીવનમાં જંગલોનું વિશેષ મહત્વ છે. જંગલો તેમને ખોરાક, ઔષધિ અને રોજગાર આપે છે. સાથે જ પેઢીઓથી ચાલતી પરંપરાગત જાણકારીનું પણ સંરક્ષણ કરે છે.
માનવવિજ્ઞાનનો ખજાનો છે ડિંડોરી
ગાયનેકોલોજિસ્ટ પ્રિયંકા ઘોષાએ જણાવ્યું કે ડિંડોરી માનવવિજ્ઞાનનો એક ખજાનો છે. તે એક છુપાયેલો ભંડાર છે, જેને સમજવાની જરૂર છે. ડિંડોરીમાંથી મળેલી કેટલીક પસંદગીની વસ્તુઓ ટૂંક સમયમાં ભોપાલના સ્ટેટ મ્યુઝિયમની નવી ગેલેરીમાં પ્રદર્શિત કરવામાં આવશે.
