Electoral trust donations: સુપ્રીમ કોર્ટે ચૂંટણી બોન્ડ યોજના રદ કર્યાના એક વર્ષ પછી, એક આશ્ચર્યજનક ચિત્ર સામે આવ્યું છે. કોર્પોરેટ-સમર્થિત ટ્રસ્ટોએ રાજકીય પક્ષોને ભારે દાન આપ્યું છે. સુપ્રીમ કોર્ટ દ્વારા ચૂંટણી બોન્ડ યોજના રદ કર્યા પછીના પ્રથમ નાણાકીય વર્ષમાં, રાજકીય પક્ષોને ભંડોળનો નોંધપાત્ર પ્રવાહ મળ્યો છે. રાજકીય દાનમાં ત્રણ ગણો વધારો નોંધવામાં આવ્યો છે. 2024-25 નાણાકીય વર્ષમાં, નવ ચૂંટણી ટ્રસ્ટોએ વિવિધ રાજકીય પક્ષોને કુલ ₹3,811 કરોડનું દાન આપ્યું હતું. ભાજપ સૌથી વધુ લાભાર્થી હતો. કોંગ્રેસ પક્ષને પણ કરોડોના દાન મળ્યા હતા.
સુપ્રીમ કોર્ટ દ્વારા ચૂંટણી બોન્ડ યોજના રદ કર્યા પછી, કોર્પોરેટ-સમર્થિત ચૂંટણી ટ્રસ્ટો તરફથી રાજકીય પક્ષોને દાનમાં નોંધપાત્ર વધારો થયો છે. નાણાકીય વર્ષ 2024-25 માં, નવ ચૂંટણી ટ્રસ્ટોએ રાજકીય પક્ષોને કુલ ₹3,811 કરોડનું દાન આપ્યું હતું, જે અગાઉના નાણાકીય વર્ષ 2023-24 માં દાનમાં આપેલા ₹1,218 કરોડ કરતાં ત્રણ ગણું વધારે છે. ઈન્ડિયન એક્સપ્રેસના અહેવાલ મુજબ, ચૂંટણી પંચને સુપરત કરાયેલી યોગદાનની વિગતો અનુસાર, શાસક ભારતીય જનતા પાર્ટી (ભાજપ) ને આ રકમનો સૌથી મોટો હિસ્સો મળ્યો. ભાજપને ₹3,112 કરોડ મળ્યા, જે કુલ દાનના આશરે 82 ટકા છે. દરમિયાન, કોંગ્રેસને આશરે ₹299 કરોડ મળ્યા, જે કુલ દાનના આશરે 8 ટકા છે. અન્ય તમામ રાજકીય પક્ષોને મળીને ₹400 કરોડ મળ્યા, જે કુલ દાનના આશરે 10 ટકા છે.
દેશમાં કેટલા ચૂંટણી બોન્ડ નોંધાયેલા છે?
રિપોર્ટમાં જણાવાયું છે કે હાલમાં દેશમાં 19 ચૂંટણી ટ્રસ્ટ નોંધાયેલા છે, પરંતુ 20 ડિસેમ્બર સુધીમાં, ચૂંટણી પંચની વેબસાઇટ પર ફક્ત 13 ટ્રસ્ટ માટે યોગદાનની વિગતો ઉપલબ્ધ હતી. આમાંથી, નવ ટ્રસ્ટોએ દાનની જાણ કરી હતી, જ્યારે ચાર ટ્રસ્ટ (જનહિત, પરિવર્તન, જય હિંદ અને જય ભારત) એ 2024-25 નાણાકીય વર્ષમાં કોઈ દાન આપ્યું ન હતું. પ્રુડન્ટ ઈલેક્ટોરલ ટ્રસ્ટ આ વર્ષે ભાજપનો સૌથી મોટો દાતા બન્યો, જેણે ભાજપને ₹2,180.07 કરોડનું દાન આપ્યું. પ્રુડન્ટ ટ્રસ્ટને જિંદાલ સ્ટીલ એન્ડ પાવર, મેઘા એન્જિનિયરિંગ, ભારતી એરટેલ, અરબિંદો ફાર્મા અને ટોરેન્ટ ફાર્માસ્યુટિકલ્સ જેવી મોટી કંપનીઓ તરફથી દાન મળ્યું હતું. જોકે ટ્રસ્ટે કોંગ્રેસ, તૃણમૂલ કોંગ્રેસ, આમ આદમી પાર્ટી અને તેલુગુ દેશમ પાર્ટીને પણ દાન આપ્યું હતું, પરંતુ લગભગ 82 ટકા દાન ભાજપને ગયું હતું.
20 મત
2024-25 ના નાણાકીય વર્ષ દરમિયાન નવ ચૂંટણી ટ્રસ્ટોએ રાજકીય પક્ષોને કેટલા કરોડ રૂપિયાનું દાન આપ્યું?
A3100
B4200
C3811
D2500
કોણે કોને કેટલું દાન આપ્યું?
પ્રોગ્રેસિવ ઇલેક્ટોરલ ટ્રસ્ટે 2024-25 માં ₹917 કરોડ એકત્ર કર્યા અને આ રકમમાંથી ₹914.97 કરોડ રાજકીય પક્ષોને દાન કર્યા. આમાંથી 80.82 ટકા ભાજપને ગયા. ટ્રસ્ટના મુખ્ય દાતાઓ ટાટા ગ્રુપની કંપનીઓ હતી, જેમાં ટાટા સન્સ, ટાટા કન્સલ્ટન્સી સર્વિસીસ, ટાટા સ્ટીલ, ટાટા મોટર્સ અને ટાટા પાવરનો સમાવેશ થાય છે. અન્ય ટ્રસ્ટોમાં, જનપ્રગતિ ઇલેક્ટોરલ ટ્રસ્ટને KEC ઇન્ટરનેશનલ લિમિટેડ તરફથી ₹1.02 કરોડ મળ્યા, જેમાંથી ₹1 કરોડ શિવસેના (UBT) ને આપવામાં આવ્યા. હાર્મની ઇલેક્ટોરલ ટ્રસ્ટને ₹35.65 કરોડનું દાન મળ્યું અને ભાજપને ₹30.15 કરોડ આપ્યા. ન્યૂ ડેમોક્રેટિક ઇલેક્ટોરલ ટ્રસ્ટને મહિન્દ્રા ગ્રુપની કંપનીઓ તરફથી ₹160 કરોડ મળ્યા, જેમાંથી ₹150 કરોડ ભાજપને આપવામાં આવ્યા. કુલ ₹25 કરોડમાંથી ટ્રાયમ્ફ ઇલેક્ટોરલ ટ્રસ્ટે ભાજપને ₹21 કરોડનું દાન આપ્યું.
સુપ્રીમ કોર્ટનો નિર્ણય
નોંધનીય છે કે સુપ્રીમ કોર્ટે 2024 માં ઇલેક્ટોરલ બોન્ડ યોજનાને ગેરબંધારણીય જાહેર કરીને નાબૂદ કરી હતી. આ પછી, કંપનીઓ અને વ્યક્તિઓ હવે ચેક, ડિમાન્ડ ડ્રાફ્ટ, UPI અથવા બેંક ટ્રાન્સફર દ્વારા રાજકીય પક્ષોને દાન આપી શકે છે, જેમાં પક્ષોએ ચૂંટણી પંચને આની જાણ કરવી જરૂરી છે. ઇલેક્ટોરલ ટ્રસ્ટ દ્વારા દાન રાજકીય ભંડોળના મુખ્ય અને પારદર્શક માધ્યમ તરીકે ઉભરી આવ્યું છે.
