FCRA License Cancellation: ગૃહ મંત્રાલય દ્વારા તાજેતરમાં જ જારી કરવામાં આવેલા આંકડાઓ મુજબ, ફોરેન કોન્ટ્રિબ્યુશન (રેગ્યુલેશન) એક્ટ, ૨૦૧૦ હેઠળ ભારતમાં રજિસ્ટર થયેલી ગેર-સરકારી સંસ્થાઓ (NGO) અને એસોસિએશનોમાં હવે માત્ર ૨૭.૭ ટકા જ એક્ટિવ છે. મંત્રાલયે જણાવ્યું કે બાકી બચેલી ૭૨.૩% સંસ્થાઓના લાયસન્સ કાં તો રદ કરવામાં આવ્યા છે અથવા તેમની સમયમર્યાદા સમાપ્ત થઈ ચૂકી છે.
ગૃહ મંત્રાલયે વર્ષ ૨૦૧૨ થી FCRA હેઠળ માન્ય રજિસ્ટ્રેશન ધરાવતી સંસ્થાઓનો રેકોર્ડ રાખવાનું શરૂ કર્યું હતું. ત્યારથી અત્યાર સુધી ૫૨,૧૫૯ NGO અને એસોસિએશનોને વિદેશી દાન પ્રાપ્ત કરવાનું લાયસન્સ મળ્યું. તેમાંથી હાલમાં માત્ર ૧૪,૪૫૫ સંસ્થાઓ પાસે એક્ટિવ FCRA લાયસન્સ છે અને તે જ વિદેશી ફંડ પ્રાપ્ત કરવા માટે પાત્ર છે.
૩૭ હજાર NGO પર થઈ કાર્યવાહી
આંકડાઓ મુજબ, ૨૨,૪૯૮ NGO ના લાયસન્સ રદ કરવામાં આવ્યા છે. તેમાંથી મોટાભાગની કાર્યવાહી ૨૦૧૫ પછી થઈ, જ્યારે ૧૦,૦૦૦ થી વધુ સંસ્થાઓનું FCRA રજિસ્ટ્રેશન સમાપ્ત કરી દેવામાં આવ્યું હતું. આ સિવાય ૧૫,૨૦૬ સંસ્થાઓના લાયસન્સ ‘ડિમડ એક્સપાયર્ડ’ માનવામાં આવ્યા છે. આવું એટલા માટે થયું કારણ કે તેમણે પાંચ વર્ષની અવધિ પૂરી થયા પછી લાયસન્સનું રિન્યુઅલ કરાવ્યું નહોતું. અથવા તો સરકાર દ્વારા લાગુ કરવામાં આવેલા કડક લેણ-દેણની પારદર્શિતા અને જવાબદારી સંબંધી નિયમોનું પાલન કર્યું નહોતું.
તમિલનાડુમાં સૌથી વધુ સક્રિય NGO
રાજ્યવાર આંકડાઓમાં તમિલનાડુ સૌથી આગળ છે. અહીં ૨,૧૦૪ NGO પાસે એક્ટિવ FCRA લાયસન્સ છે. જ્યારે ૨,૮૬૫ સંસ્થાઓના લાયસન્સ રદ કરવામાં આવ્યા છે અને ૧,૭૭૪ સંસ્થાઓના લાયસન્સ સમાપ્ત માનવામાં આવ્યા છે.
તમિલનાડુમાં મોટી સંખ્યામાં NGO સક્રિય રહ્યા છે. તેમાંથી કેટલીક સંસ્થાઓ કુડનકુલમ પરમાણુ ઉર્જા પ્રોજેક્ટના વિરોધ પ્રદર્શનોમાં પણ સામેલ હતી. તે સમયે તૈયાર કરવામાં આવેલી એક ગુપ્ત રિપોર્ટમાં આરોપ લગાવવામાં આવ્યો હતો કે કેટલાક NGO નો સંબંધ વિદેશી ગેર-લાભકારી સંસ્થાઓ સાથે હતો અને તેઓ વિકાસ પ્રોજેક્ટ્સને પ્રભાવિત કરવાનો પ્રયાસ કરી રહ્યા હતા. બાદમાં FCRA નિયમોના ઉલ્લંઘનના આરોપમાં ઘણી સંસ્થાઓના લાયસન્સ રદ કરવામાં આવ્યા હતા.
મહારાષ્ટ્ર બીજા સ્થાને
મહારાષ્ટ્ર એક્ટિવ FCRA રજિસ્ટર્ડ સંસ્થાઓની સંખ્યાના મામલે બીજા સ્થાને છે. રાજ્યમાં કુલ ૫,૪૪૦ FCRA રજિસ્ટર્ડ NGO છે, જેમાંથી માત્ર ૧,૫૮૩ જ સક્રિય છે. જ્યારે સરકારે ૨,૨૧૧ ના લાયસન્સ રદ કરી દીધા છે અને ૧,૬૪૬ ના લાયસન્સ સમાપ્ત માનવામાં આવ્યા છે.
આ રાજ્યોમાં સૌથી વધુ લાયસન્સ સમાપ્ત
રદ અને સમાપ્ત લાયસન્સ વાળા NGO ના ટકાવારીના આધારે બિહાર સૌથી ઉપર છે, જ્યાં ૮૫.૨% સંસ્થાઓ આ બંને કેટેગરીમાં છે. ત્યારબાદ ઉત્તર પ્રદેશ (૮૩.૭%), નાગાલેન્ડ (૮૩.૩%), ત્રિપુરા (૮૦%), મહારાષ્ટ્ર (૭૮.૯%), મણિપુર (૭૮.૬%) અને પશ્ચિમ બંગાળ (૭૮.૨%) નું સ્થાન છે.
પૂર્વોત્તર રાજ્યોમાં પણ અસર
ગૃહ મંત્રાલયના આંકડાઓ મુજબ, પૂર્વોત્તરના લગભગ તમામ રાજ્યોમાં રદ અથવા સમાપ્ત લાયસન્સ વાળી સંસ્થાઓનું પ્રમાણ રાષ્ટ્રીય સરેરાશ કરતા વધુ છે. જોકે મંત્રાલયના ઉપલબ્ધ આંકડાઓમાં NGO ની ધાર્મિક પૃષ્ઠભૂમિની વિગત આપવામાં આવી નથી. પરંતુ નાગાલેન્ડ, મિઝોરમ અને મણિપુર જેવા રાજ્યોમાં મોટી સંખ્યામાં ખ્રિસ્તી સમુદાય સાથે જોડાયેલી સંસ્થાઓ કાર્યરત છે, જેમાં ઘણી વિદેશી સહાય પ્રાપ્ત NGO પણ સામેલ છે.
કેમ કડક થયા FCRA નિયમો?
સરકારે તાજેતરના વર્ષોમાં FCRA નિયમોને વધુ કડક બનાવ્યા છે જેથી વિદેશી ફંડના ઉપયોગમાં નાણાકીય પારદર્શિતા અને રાષ્ટ્રીય હિતોની વિરુદ્ધની ગતિવિધિઓ પર રોક સુનિશ્ચિત કરી શકાય. નિયમોનું પાલન નહીં કરનારી સંસ્થાઓના લાયસન્સ રદ અથવા સમાપ્ત માનવામાં આવ્યા છે.
