કેન્દ્ર સરકારે યુનિફાઈડ પેન્શન સ્કીમ (યુપીએસ)ને મંજૂરી આપી છે, જેના દ્વારા સરકારી કર્મચારીઓને નિવૃત્તિ પછી પેન્શન મળશે. આ યોજના 1 એપ્રિલ, 2025થી અમલમાં આવશે. આ સ્કીમની સરખામણી જૂની પેન્શન સ્કીમ એટલે કે OPS સાથે કરવામાં આવી રહી છે ત્યારે કેટલાક લોકોએ કહ્યું છે કે આનાથી સરકારી તિજોરી પર બોજ વધશે. બીજી તરફ યુપીએસને લઈને વિરોધના અવાજો પણ ઉઠવા લાગ્યા છે. કોંગ્રેસે કહ્યું છે કે જો તેમની સરકાર બનશે તો તે UPS નાબૂદ કરશે અને OPS લાવશે.
કોંગ્રેસ લાંબા સમયથી OPS લાગુ કરવાની માંગ કરી રહી છે. પાર્ટીના વરિષ્ઠ નેતા પ્રમોદ તિવારીએ કહ્યું, “જૂની પેન્શન યોજનામાં શું ખોટું હતું? કર્મચારીઓ જૂની પેન્શન યોજનાની માંગ કરી રહ્યા છે. તેઓ (ભાજપ) નવી પેન્શન યોજના લાવ્યા, પરંતુ કોઈએ તેને સ્વીકાર્યું નહીં. હવે, તેઓ એકીકૃત પેન્શન યોજનાની માંગ કરી રહ્યા છે. ભાજપ નામ બદલવામાં નિષ્ણાત છે અમે જૂની પેન્શન સ્કીમ પાછી લાવવા માંગીએ છીએ. યુપીએસને લઈને કેટલીક અન્ય પાર્ટીઓએ પણ આવું જ કહ્યું છે.
જો કે, હવે એ સમજવું અગત્યનું બની જાય છે કે યુપીએસ શું છે અને જે લોકોએ નેશનલ પેન્શન સ્કીમ (NPS) હેઠળ લાભ લીધો છે તેઓ હવે આ યોજનાનો લાભ મેળવી શકે છે? શું કોઈ NPS થી UPS માં શિફ્ટ થઈ શકે છે? યુપીએસના ફાયદા શું છે? આવો જાણીએ આ બધા સવાલોના જવાબ.
યુપીએસમાં શું સમાવવામાં આવેલ છે?
23 લાખ સરકારી કર્મચારીઓને યુપીએસનો લાભ મળવા જઈ રહ્યો છે. આ યોજના દ્વારા, નિવૃત્તિ પછી નિશ્ચિત પેન્શન આપવામાં આવશે, જે NPSમાં ન હતું. આ કારણસર એનપીએસને લઈને વિરોધ થયો હતો. સરકારના મતે યુપીએસમાં પાંચ મુખ્ય બાબતો છે, જે તેને સરકારી કર્મચારીઓ માટે ફાયદાકારક બનાવે છે.
એશ્યોર્ડ પેન્શનઃ આ સ્કીમ હેઠળ, 25 વર્ષ સુધી સેવા આપ્યા પછી નિવૃત્તિ પર, નિવૃત્તિ પહેલાંના છેલ્લા 12 મહિનામાં મળેલા સરેરાશ મૂળ પગારના 50 ટકા પેન્શન તરીકે આપવામાં આવશે. જો સેવાનો સમયગાળો ઓછો હશે તો નિવૃત્તિ પછી મળતા નાણાં પણ ઓછા થશે. પરંતુ ઓછામાં ઓછી 10 વર્ષની સેવા જરૂરી રહેશે, તો જ આ યોજના લાભદાયી રહેશે.
ખાતરીપૂર્વકનું લઘુત્તમ પેન્શન: ઓછામાં ઓછા 10 વર્ષની સેવા પછી નિવૃત્તિના કિસ્સામાં, યુપીએસ દ્વારા દર મહિને 10,000 રૂપિયાનું નિશ્ચિત લઘુત્તમ પેન્શન આપવામાં આવશે. મતલબ કે, જો તમે 10 વર્ષ સુધી સેવા આપી હોય, તો સરકાર એ સુનિશ્ચિત કરશે કે તમને ઓછામાં ઓછું 10,000 રૂપિયાનું પેન્શન મળે.
ખાતરીપૂર્વકનું કુટુંબ પેન્શનઃ જો નિવૃત્તિ માટે જઈ રહેલા કર્મચારીઓ મૃત્યુ પામે છે, તો તેમના પરિવારને છેલ્લી પેન્શનની 60 ટકા રકમ તરત જ આપવામાં આવશે. આ રીતે કર્મચારીના મૃત્યુ પછી પણ પરિવારને પેન્શન મળતું રહેશે.
મોંઘવારી સૂચકાંક: ઉપર જણાવેલ ત્રણ પ્રકારના પેન્શન પર મોંઘવારી ભથ્થું (DA) ઉપલબ્ધ થશે. તેની ગણતરી ઔદ્યોગિક કામદારો માટેના ‘ઓલ ઈન્ડિયા કન્ઝ્યુમર પ્રાઈસ ઈન્ડેક્સ’ પર આધારિત હશે. તેના આધારે જ હાલમાં સરકારી કર્મચારીઓને ડીએ આપવામાં આવે છે. સરળ ભાષામાં કહીએ તો મોંઘવારી વધશે તો પેન્શનની રકમ પણ વધશે.
નિવૃત્તિ પર એકમ રકમની ચુકવણી: યુપીએસમાં બે રીતે એકમ રકમ આપવાની જોગવાઈ છે. સૌપ્રથમ, નિવૃત્તિ પછી જ ગ્રેચ્યુઈટી તરીકે એક સામટી રકમ પ્રાપ્ત થશે. આ પછી, કર્મચારીને દર 6 મહિનાની સેવા માટે 10 ટકા પગાર મળશે.
NPS શું છે અને તે ક્યારે રજૂ કરવામાં આવ્યું હતું?
દેશની પેન્શન નીતિઓમાં સુધારાના ભાગરૂપે, 1 જાન્યુઆરી, 2004ના રોજ NPS દાખલ કરવામાં આવ્યું હતું, જેણે OPSનું સ્થાન લીધું હતું. જેઓ આ તારીખ પછી સરકારી નોકરીમાં જોડાયા હતા તેમને NPS હેઠળ મૂકવામાં આવ્યા હતા. OPS હેઠળ, કેન્દ્ર અને રાજ્ય બંનેમાં સરકારી કર્મચારીઓ માટે પેન્શનની રકમ નક્કી કરવામાં આવી હતી, જે છેલ્લા મૂળભૂત પગારના 50 ટકા હતી. UPS માં પણ એવું જ છે. મોંઘવારી વધવાની સાથે પેન્શનની રકમ પણ વધી. NPS અટલ બિહારી વાજપેયીની સરકાર દ્વારા લાવવામાં આવી હતી.
UPS થી NPS માં કેવી રીતે શિફ્ટ થવું?
1 એપ્રિલ, 2025 થી, તમામ કેન્દ્રીય સરકારી કર્મચારીઓ, જેઓ 31 માર્ચ, 2025 ના રોજ અથવા તે પહેલાં બાકી રકમ સાથે નિવૃત્ત થાય છે, તેઓ UPS માટે પાત્ર બનશે. બીજી તરફ, NPS હેઠળ જે કર્મચારીઓની નિમણૂક કરવામાં આવી હતી એટલે કે તેઓ 1 એપ્રિલ, 2004 પછી સરકારી સેવામાં જોડાયા હતા. તેમની પાસે NPS અથવા UPS યોજના પસંદ કરવાનો વિકલ્પ છે. NPS થી UPS માં શિફ્ટ થવા માટે, તેના અમલીકરણ પહેલા કર્મચારીઓએ તેમના વિભાગને જાણ કરવી પડશે.
એકવાર કર્મચારી UPS હેઠળ લાભ મેળવવાનું નક્કી કરે, તે NPS પર પાછા જઈ શકશે નહીં. સરકારનું કહેવું છે કે 99 ટકા કર્મચારીઓને UPSનો લાભ મળશે. તે જ સમયે, તે નિવૃત્ત લોકો માટે જેઓ પહેલાથી જ NPS હેઠળ નિવૃત્તિ લઈ ચૂક્યા છે. UPS જોગવાઈઓ તેમના પર પૂર્વનિર્ધારિત રીતે લાગુ થશે. તેમને પબ્લિક પ્રોવિડન્ટ ફંડ (PPF) દરો પર વ્યાજ સાથે બાકી નાણાં આપવામાં આવશે.
