India census 2027: જનગણના 2027ના વસ્તી ગણતરી તબક્કા માટે તૈયાર કરવામાં આવેલી પ્રશ્નાવલીમાં ધર્મ, જન્મતારીખ અને જન્મસ્થળ સાથે જોડાયેલા સવાલો સામેલ કરવામાં આવ્યા છે.
અહેવાલ મુજબ, તેમાં વ્યક્તિના માતા-પિતાની જન્મતારીખ અને જન્મસ્થળની માહિતી ગામ સ્તર સુધી માંગવામાં આવી છે. આ માહિતી લદ્દાખ અને અન્ય ત્રણ રાજ્યોના બરફીલા વિસ્તારોમાં જાહેર કરવામાં આવેલી પ્રશ્નાવલીમાં સામેલ છે.
પ્રશ્નાવલીમાં માતા-પિતાના ધર્મ અને જન્મસ્થળની માહિતી માંગવામાં આવતા આ અંગે ચિંતા વ્યક્ત કરવામાં આવી છે કે આ ડેટાનો ઉપયોગ લઘુમતી ધાર્મિક સમૂહો અને સ્થળાંતર કરનારાઓની ઓળખ કરવા માટે થઈ શકે છે.
આ ચિંતા એવા સમયે વધી છે જ્યારે સત્તાધારી સરકાર પર ‘ગેરકાયદેસર સ્થળાંતર કરનારાઓ’ને દૂર કરવાના નામે મતદાર યાદીના વિશેષ સઘન પુનરીક્ષણ (SIR)માં ભેદભાવપૂર્ણ અને સાંપ્રદાયિક વલણ અપનાવવાના આરોપો લાગ્યા છે.
પ્રશ્નાવલીમાં કુલ 40 સવાલો છે, જે 2011ની જનગણનામાં પૂછાયેલા સવાલો કરતાં 13 વધારે છે. તેમાંના મોટા ભાગના નવા સવાલો વ્યક્તિ અને તેના પરિવાર સાથે જોડાયેલી માહિતી માંગે છે. તેમાં ઉત્તરદાતાના માતા-પિતાના નામ અને વિગતો, રાષ્ટ્રીયતા, કાયમી નિવાસનું સરનામું અને ડિજિટલ સાક્ષરતા જેવી માહિતી સામેલ છે.
આ પહેલીવાર છે જ્યારે જનગણના દરમિયાન જાતિની પણ ગણતરી કરવામાં આવશે. અનુસૂચિત જાતિ (એસસી) અને અનુસૂચિત જનજાતિ (એસટી) સમુદાય સાથે જોડાયેલા લોકોએ અગાઉથી નક્કી કરાયેલી યાદીમાંથી પોતાની જાતિ પસંદ કરવાની રહેશે, જ્યારે અન્ય લોકો પોતાની જાતિની વિગતો પોતે દાખલ કરી શકશે. પ્રશ્નાવલીમાં લોકોને ‘જાતિ જાહેર કરવા માંગતા નથી’ અને ‘કોઈ જાતિ નથી’ જેવા વિકલ્પો પસંદ કરવાની પણ મંજૂરી આપવામાં આવી છે.
2011ની સામાજિક-આર્થિક અને જાતિ જનગણના (એસઈસીસી)માં ઉપયોગમાં લેવાયેલી ખુલ્લા વિકલ્પવાળી પદ્ધતિની ડેટામાં અસંગતતાની આશંકાને લઈને ટીકા થઈ હતી. 2011માં જાતિઓની કોઈ પ્રમાણિત યાદી ન હોવાથી 46 લાખથી વધુ અલગ-અલગ જાતિના નામ નોંધાયા હતા. બાદમાં અનેક સ્ત્રોતોએ આ ડેટાને અવિશ્વસનીય ગણાવ્યો હતો.
કયા નવા સવાલો ઉમેરવામાં આવ્યા છે?
દેશના બાકીના વિસ્તારો કરતાં પહેલાં બરફીલા વિસ્તારોમાં જાહેર કરવામાં આવેલી જનગણના 2027ની પ્રશ્નાવલીમાં ઉત્તરદાતાના પતિ અથવા પત્ની, કોવિડ-19 રસીકરણ, બેંક ખાતાઓની સંખ્યા, કાયમી સરનામું, પાસપોર્ટ અને ડ્રાઇવિંગ લાઇસન્સ, મોબાઇલ નંબર, વોટર આઈડી કાર્ડ અને આધાર સાથે જોડાયેલી માહિતી માંગવામાં આવી છે. ઉત્તરદાતાઓને એ પણ પૂછવામાં આવશે કે તેમણે કોવિડ-19ની રસી ભારતમાં લીધી હતી કે વિદેશમાં.
અહેવાલ મુજબ, આમાંથી કેટલાક સવાલો 2019માં રાષ્ટ્રીય વસ્તી રજિસ્ટર (એનપીઆર) માટે કરવામાં આવેલી પ્રક્રિયામાં માંગવામાં આવેલી માહિતી સાથે મળતા આવે છે. એનપીઆરને છેલ્લે 2015માં અપડેટ કરવામાં આવ્યું હતું. ત્યારબાદ તેને જનગણના સાથે અપડેટ કરવામાં આવ્યું નથી. વિપક્ષે આશંકા વ્યક્ત કરી હતી કે એનપીઆરનો ઉપયોગ આગળ જઈને રાષ્ટ્રીય નાગરિક રજિસ્ટર (NRC) તૈયાર કરવા માટે થઈ શકે છે.
પ્રશ્નાવલીમાં હિન્દુ ધર્મ, ઇસ્લામ, ખ્રિસ્તી ધર્મ, શીખ ધર્મ, બૌદ્ધ ધર્મ અને જૈન ધર્મ ઉપરાંત અન્ય ધર્મોની નોંધણી માટે ‘અન્ય ધર્મ’ નામનો અલગ વિકલ્પ પણ આપવામાં આવ્યો છે. ધ હિન્દુના જણાવ્યા મુજબ, ભારતની બહાર જન્મેલા લોકોના કિસ્સામાં તેમના માતા-પિતાનું જન્મસ્થળ પણ નોંધવામાં આવી શકશે.
અલગ-અલગ તબક્કામાં થશે ગણતરી
જનગણનાના બીજા તબક્કા માટે સ્વ-ગણતરીની પ્રક્રિયા લદ્દાખ અને જમ્મુ-કાશ્મીર, ઉત્તરાખંડ તથા હિમાચલ પ્રદેશના કેટલાક વિસ્તારોમાં શરૂ થઈ ચૂકી છે. જોકે, ઘરે-ઘરે જઈને ગણતરી 1 સપ્ટેમ્બરથી 30 સપ્ટેમ્બર, 2026 દરમિયાન કરવામાં આવશે. દેશના બાકીના વિસ્તારોમાં બીજો તબક્કો ફેબ્રુઆરી 2027માં થશે.
આ પહેલીવાર છે જ્યારે વસ્તી જનગણના હેઠળ જાતિની ગણતરીની સાથે મોટી સંખ્યામાં વસ્તી વિષયક, પારિવારિક અને ઓળખ સાથે જોડાયેલી માહિતી પણ એકત્ર કરવામાં આવશે.
વિપક્ષે ઉઠાવ્યા સવાલ
કોંગ્રેસ નેતા જયરામ રમેશે જનગણના 2027માં જાતિ સાથે જોડાયેલા સવાલો માટે ખુલ્લા વિકલ્પવાળી પદ્ધતિના ઉપયોગની ટીકા કરી છે. તેમણે 2021માં સુપ્રીમ કોર્ટમાં દાખલ કરાયેલા એક સોગંદનામાનો ઉલ્લેખ કર્યો, જેમાં ડેટા વધુ સચોટ રીતે એકત્ર કરવા માટે ડ્રોપ-ડાઉન યાદીના ઉપયોગની ભલામણ કરવામાં આવી હતી.
તેમણે એક્સ પર લખ્યું, ‘હવે સવાલ એ છે કે જનગણના 2027માં તે ડ્રોપ-ડાઉન મેનુ કેમ નથી, જેની ભલામણ મોદી સરકારે સપ્ટેમ્બર 2021માં સુપ્રીમ કોર્ટમાં દાખલ કરેલા પોતાના સોગંદનામામાં કરી હતી? બિહાર અને તેલંગાણામાં જાતિ સર્વેક્ષણ પહેલાં આવી યાદી તૈયાર પણ કરવામાં આવી હતી. કોંગ્રેસ અધ્યક્ષે 5 મે, 2025ના રોજ વડાપ્રધાનને લખેલા પોતાના પત્રમાં પણ આવી યાદીનું સૂચન કર્યું હતું.’
તેમણે આગળ કહ્યું, ‘નિષ્કર્ષ સ્પષ્ટ છે: મોદી સરકાર જાતિ જનગણનાને માત્ર નિષ્ફળ બનાવવા માંગે છે. વડાપ્રધાને 30 એપ્રિલ, 2025ના રોજ સંપૂર્ણપણે યુ-ટર્ન લઈને જાહેરાત કરી હતી કે જાતિ જનગણના થશે, જ્યારે અગાઉ તેઓ તેને ‘અર્બન નક્સલ’ વિચાર ગણાવતા હતા. હવે તેમણે પોતાના પહેલા યુ-ટર્ન પર પણ વધુ એક યુ-ટર્ન લઈ લીધો છે અને એવું કહ્યા વિના જાતિ જનગણનાના વિચારને દફનાવી દીધો છે. તેઓ યુ-ટર્નના ઉસ્તાદ છે.’
બુધવાર (19 ઓગસ્ટ)ના રોજ અન્ય એક પોસ્ટમાં રમેશે આરોપ લગાવ્યો કે જનગણના 2027માં જાતિ સાથે જોડાયેલા સવાલો પૂછવાની પ્રક્રિયા ‘જાણીજોઈને ખામીયુક્ત’ રાખવામાં આવી છે. તેમણે કહ્યું કે માતા-પિતાની જન્મતારીખ અને જન્મસ્થળ સાથે જોડાયેલા સવાલો અગાઉ ક્યારેય પૂછવામાં આવ્યા નથી.
રમેશે કહ્યું, ‘જનગણના ગોપનીય હોય છે. સ્પષ્ટ છે કે જનગણના 2027નો કોઈ અન્ય ઊંડો અને અશુભ હેતુ છે.’
