Hardeep Puri Epstein Emails: ભારતીય જનતા પાર્ટી (ભાજપ) ના નેતા અને કેન્દ્રીય મંત્રી હરદીપ પુરી અને અમેરિકી જાતીય અપરાધી જેફ્રી એપ્સ્ટીન વચ્ચે તાજેતરમાં જાહેર થયેલા ઈમેલ સંવાદ ભાજપના તે દાવા પર સવાલ ઉભા કરે છે, જેમાં કહેવામાં આવ્યું હતું કે એપ્સ્ટીનના એક સંદેશમાં પુરીનું નામ આવવું માત્ર ઔપચારિક ‘નેમ-ડ્રોપિંગ’ હતું. જોકે આ સંવાદ વ્યાવસાયિક નેટવર્કિંગ અને રોકાણ સાથે જોડાયેલી વાતચીત સુધી મર્યાદિત છે.
આ ઈમેલ અમેરિકી ન્યાય વિભાગે ૩૦ જાન્યુઆરીએ તે હજારો દસ્તાવેજો સાથે જાહેર કર્યા, જે દોષિત ઠેરવવામાં આવેલા અમેરિકી જાતીય અપરાધી જેફ્રી એપ્સ્ટીન સાથે જોડાયેલા છે. આ રેકોર્ડ જૂન ૨૦૧૪ થી જૂન ૨૦૧૭ સુધીના લગભગ ત્રણ વર્ષના ગાળાના છે. દસ્તાવેજો પરથી એ પણ જાણવા મળે છે કે ન્યૂયોર્ક સ્થિત એપ્સ્ટીનના ઘરે ઓછામાં ઓછી ત્રણ વખત બંનેની મુલાકાત થઈ અને એપ્સ્ટીને પુરીને સિલિકોન વેલીના રોકાણકારો સાથે જોડવાના પ્રયાસો કર્યા.
તે સમયે હરદીપ પુરી કોઈ જાહેર પદ પર નહોતા. તેઓ ભારતીય વિદેશ સેવા (IFS) ના પૂર્વ રાજદ્વારી હતા અને નિવૃત્તિ પછી ન્યૂયોર્કમાં ઇન્ટરનેશનલ પીસ ઇન્સ્ટિટ્યૂટ (IPI) નામના થિંક-ટેન્કમાં કામ કરી રહ્યા હતા. પુરી ૨૦૧૪ માં ભાજપમાં જોડાયા અને સપ્ટેમ્બર ૨૦૧૭ માં નરેન્દ્ર મોદી સરકારમાં મંત્રી બન્યા. હાલમાં તેમની પાસે પેટ્રોલિયમ અને કુદરતી ગેસ મંત્રાલયનો હવાલો છે.
જાહેર કરવામાં આવેલા દસ્તાવેજોમાં બેઠકો નક્કી કરવા સંબંધિત ઈમેલ, મુલાકાતોની પુષ્ટિ અને ભારતની ઈન્ટરનેટ અર્થવ્યવસ્થામાં વ્યાવસાયિક તકો પર વિગતવાર ચર્ચા સામેલ છે. આનો સંબંધ એપ્સ્ટીનની કોઈ ગુનાહિત પ્રવૃત્તિ સાથે જોડવામાં આવ્યો નથી. જોકે એપ્સ્ટીનના ગુનાઓની સંપૂર્ણ વિગતો વર્ષ ૨૦૧૮ ની આસપાસ સામે આવી હતી, પરંતુ તે પહેલા પણ તેઓ એક દોષિત અને નોંધાયેલા જાતીય અપરાધી હતા. ૨૦૦૮ માં તેમણે ફ્લોરિડામાં એક સગીરા સાથે દેહવ્યાપાર માટે સંપર્ક કરવાના આરોપોમાં વિવાદાસ્પદ સમજૂતી હેઠળ ગુનો કબૂલ્યો હતો. આમ છતાં, તેઓ અમેરિકામાં શ્રીમંત અને પ્રભાવશાળી લોકો વચ્ચે પાવર બ્રોકર તરીકે સક્રિય રહ્યા, જેમાંથી ઘણાએ પાછળથી તેમની સાથે જોડાયેલા રહેવા બદલ પસ્તાવો વ્યક્ત કર્યો હતો.
વિદેશ મંત્રાલયે પણ શનિવારે ૨૦૦૮ ના સજાના આદેશના સંદર્ભમાં એ રેખાંકિત કર્યું કે એપ્સ્ટીન એક ‘દોષિત અપરાધી’ હતા. જુલાઈ ૨૦૧૯ માં તેમની સગીરોની જાતીય હેરાફેરીના આરોપોમાં ફરી ધરપકડ કરવામાં આવી હતી, પરંતુ એક મહિના પછી કસ્ટડીમાં તેમણે આત્મહત્યા કરી લીધી. પુરીએ એપ્સ્ટીન સાથે મુલાકાતની વાત સ્વીકારી, પરંતુ કહ્યું કે આ મર્યાદિત મુલાકાતો કામ સંબંધિત હતી. પુરીએ કહ્યું, ‘આઠ વર્ષમાં (ન્યૂયોર્કમાં) ત્રણ મુલાકાતો.’ તેમણે ઉમેર્યું કે આ તમામ મુલાકાતો IPI માં તેમના કાર્યકાળ દરમિયાન થઈ હતી. પુરીએ એમ પણ કહ્યું કે તે સમયે તેમને એપ્સ્ટીનના ગુનાહિત ઇતિહાસની જાણ નહોતી.
‘ખોખલી નેમ-ડ્રોપિંગ’
નવા દસ્તાવેજોમાં પુરી અને એપ્સ્ટીનના સંબંધોની ઘણી વધારે વિગતો મળે છે, જે સપ્ટેમ્બર ૨૦૧૪ ના તે એક ઈમેલ કરતા વધુ છે જે પાછલા નવેમ્બરમાં અમેરિકી હાઉસ ઓવરસાઈટ કમિટી દ્વારા જાહેર કરવામાં આવ્યો હતો. તે ઈમેલમાં એપ્સ્ટીને સંયુક્ત રાષ્ટ્ર મહાસભા દરમિયાન યોજાનારા કાર્યક્રમોમાં આમંત્રિત આંતરરાષ્ટ્રીય હસ્તીઓની યાદીમાં હરદીપ પુરી (ઈન્ડિયા) નો ઉલ્લેખ કર્યો હતો.
તે સમયે ભાજપના રાષ્ટ્રીય સૂચના અને ટેકનોલોજી વિભાગના પ્રભારી અમિત માલવિયાએ તેને ‘ખોખલી નેમ-ડ્રોપિંગ’ કહીને ફગાવી દીધું હતું. તેમનું કહેવું હતું કે ‘મોટી કોન્ફરન્સમાં ‘અંબાણી, અદાણી, બિરલા, સુલતાન બધા દિલ્હી આવી રહ્યા છે’ તેનો અર્થ એ નથી કે તેઓ ખરેખર તેમને મળ્યા.’ ભાજપના રાષ્ટ્રીય પ્રવક્તા પ્રદીપ ભંડારીએ તેને ‘આધાર વગરનો ખોટો દાવો’ ગણાવ્યો હતો. પાર્ટીએ એ વાત પર પણ ભાર મૂક્યો હતો કે એપ્સ્ટીને પુરીનું નામ ખોટું લખ્યું છે અને તેનાથી કોઈ વાસ્તવિક સંબંધનો સંકેત મળતો નથી. ભંડારીએ કોંગ્રેસ નેતાઓના સવાલો પર પ્રતિક્રિયા આપતા કહ્યું હતું કે, ‘કદાચ માત્ર એટલા માટે કારણ કે પુરી ૨૦૧૩ સુધી સંયુક્ત રાષ્ટ્રમાં ભારતના કાયમી પ્રતિનિધિ રહ્યા હતા અને એપ્સ્ટીને તેમનું નામ સાંભળ્યું હોય.’
એપ્સ્ટીને પુરીને લિન્ક્ડઈનના સહ-સ્થાપક સાથે જોડ્યા
નવા ખુલાસા મુજબ, ઈમેલ સંવાદ જૂન ૨૦૧૪ માં શરૂ થયો, જ્યારે એપ્સ્ટીને પુરીને લખ્યું કે લિન્ક્ડઈનના સહ-સ્થાપક રીડ હોફમેન ભારત આવવા માટે તૈયાર છે. ૨૩ જૂન ૨૦૧૪ ના રોજ પુરીએ જવાબ આપ્યો, ‘જેફ્રી, દિલ્હી પરત ફર્યા પછી હમણાં જ તમારો સંદેશ જોયો. રીડ હોફમેનની ભારત મુલાકાતમાં મદદ/સમન્વય કરવામાં ખુશી થશે.’ ૨૪ સપ્ટેમ્બર ૨૦૧૪ ના રોજ એપ્સ્ટીને રીડ હોફમેનને એક પરિચયાત્મક ઈમેલ મોકલ્યો, જેમાં લખ્યું હતું, ‘રીડ-હરદીપ. હરદીપ-રીડ.. રીડ હરદીપ ઈઝ યોર મેન ઈન ઈન્ડિયા.’
ત્યારબાદ હોફમેન અને પુરી વચ્ચે સિલિકોન વેલીમાં મળવાની તૈયારીઓને લઈને અનેક સંદેશાઓની આપ-લે થઈ. હોફમેને હકારાત્મક પ્રતિસાદ આપતા પુરીને કહ્યું કે ‘જેફ્રીની લોકોને પારખવાની સમજ ઉત્તમ છે’ અને કેલિફોર્નિયા કે બાદમાં ભારતમાં મળવાનો પ્રસ્તાવ મૂક્યો. અંતે ઓક્ટોબર ૨૦૧૪ ની શરૂઆતમાં સિલિકોન વેલીમાં મુલાકાત નક્કી થઈ.
મુલાકાત પછી ૧૩ નવેમ્બર ૨૦૧૪ ના રોજ પુરીએ એપ્સ્ટીન અને હોફમેન બંનેને એક વિગતવાર ઈમેલ મોકલ્યો, જેમાં ભારતના વધતા ઈન્ટરનેટ સેક્ટરમાં રોકાણની તકોનો ઉલ્લેખ હતો. તેમણે ૩ ઓક્ટોબરે સિલિકોન વેલીમાં હોફમેન સાથે થયેલી વાતચીતનો હવાલો આપ્યો અને લખ્યું કે એપ્સ્ટીનનું માનવું છે કે હોફમેને ‘મોડું કરવાને બદલે વહેલા’ ભારત આવવું જોઈએ. ઈમેલમાં પુરીએ જણાવ્યું કે ભારતમાં ૨૦ કરોડ ઈન્ટરનેટ યુઝર્સ છે, જે દર મહિને ૫૦ લાખના દરે વધી રહ્યા છે અને ૨૦૧૮ સુધીમાં આ સંખ્યા ૫૦ કરોડ સુધી પહોંચી શકે છે. તેમણે વડાપ્રધાન નરેન્દ્ર મોદીની ‘ડિજિટલ ઈન્ડિયા’ પહેલનો ઉલ્લેખ કર્યો અને લિન્ક્ડઈનના ૨.૮ કરોડ ભારતીય રિઝ્યુમેની સરખામણી સ્થાનિક પ્લેટફોર્મ નૌકરી ડોટ કોમના ૩.૮ કરોડ રિઝ્યુમે સાથે કરી.
પુરીએ લખ્યું, ‘જેફ/રીડ, મેં ઉપર મારા નિષ્કર્ષ આ હેતુથી આપ્યા છે કે જેફના આ વિચારને સમર્થન આપી શકાય કે ભારત મુલાકાત વહેલી થવી જોઈએ.’ તેમણે એપ્સ્ટીનના સૂચનને પોતાના કામનું ન ગણાવતા કહ્યું કે તેઓ ઈન્ટરનેટ સંબંધિત વ્યાવસાયિક સૂચનો સાથે જોડાયેલા હતા, તેમ છતાં તેમણે ઈમેલના અંતમાં ‘હું તૈયાર છું’ લખ્યું.
આ વાતચીતોના ઉદ્દેશ્ય વિશે પૂછવામાં આવતા પુરીએ કહ્યું કે તેઓ ભારતીય વ્યાવસાયિક તકોની પેરવી કરી રહ્યા હતા. તેમણે કહ્યું, ‘૨૦૧૪ માં હું કહી રહ્યો હતો કે આ સરકાર ઇનોવેશન (નવીનતા) પર ધ્યાન આપશે, ‘મેક ઇન ઇન્ડિયા’ પર કામ કરશે.. પ્રાદેશિક ભાષાઓનો ઉલ્લેખ કર્યો, જેમાં સંભાવનાઓ હતી.’ તેમણે નવેમ્બર ૨૦૧૪ ના ઈમેલને મોદી સરકારની મહત્વાકાંક્ષી મેક ઇન ઇન્ડિયા યોજના પર સંભવિત ફોકસ અંગેનું તેમનું ‘વ્યક્તિગત વિશ્લેષણ’ ગણાવ્યું.
દસ્તાવેજો દર્શાવે છે કે પુરી ઓછામાં ઓછી ત્રણ વખત મેનહટન સ્થિત એપ્સ્ટીનના ટાઉનહાઉસમાં તેમને મળ્યા હતા. આ મુલાકાતો ૪ ફેબ્રુઆરી ૨૦૧૫, ૬ જાન્યુઆરી ૨૦૧૬ અને ૧૯ મે ૨૦૧૭ ના રોજ થઈ હતી. તમામ બેઠકો એપ્સ્ટીનની મદદનીશ લેસ્લી ગ્રોફના માધ્યમથી નક્કી થઈ હતી અને ૯ ઈસ્ટ ૭૧ સ્ટ્રીટ સ્થિત તેના નિવાસસ્થાને થઈ હતી. ૯ જાન્યુઆરી ૨૦૧૫ ની એક નિર્ધારિત બેઠક એપ્સ્ટીન ન્યૂયોર્કમાં ન હોવાને કારણે રદ કરવામાં આવી હતી.
‘કૃપા કરીને જણાવશો કે તમે ‘એક્ઝોટિક’ આઈલેન્ડથી ક્યારે પરત ફરી રહ્યા છો’
ડિસેમ્બર ૨૦૧૪ માં પુરીએ એપ્સ્ટીનને લખીને પૂછ્યું હતું કે તેઓ તેમના ‘એક્ઝોટિક આઈલેન્ડ’ (વિદેશી ટાપુ) થી ક્યારે પરત ફરશે, અને ઉમેર્યું કે તેઓ ‘કેટલાક પુસ્તકો આપવા અને ભારતમાં રસ જગાડવા માટે’ મળવા માંગે છે અને વાત કરવા માંગે છે. આ સંદર્ભમાં પુરીએ કહ્યું કે તેઓ માત્ર એપ્સ્ટીનના ટાપુનો ઉલ્લેખ કરી રહ્યા હતા, એવો સંકેત નહોતા આપી રહ્યા કે તેઓ ત્યાં ગયા હોય. તેમણે કહ્યું કે ‘એક્ઝોટિક’ શબ્દ કદાચ એપ્સ્ટીનના સ્ટાફ દ્વારા વાપરવામાં આવતો હોવાથી તેમણે પણ લખી દીધો હશે.
નોંધનીય છે કે યુએસ વર્જિન આઈલેન્ડ્સ સ્થિત ‘લિટલ સેન્ટ જેમ્સ’ ટાપુને અવારનવાર એપ્સ્ટીન સાથે જોડવામાં આવે છે અને તેમની વિરુદ્ધના અનેક આરોપોનો સંબંધ ત્યાંની પ્રવૃત્તિઓ સાથે જણાવવામાં આવ્યો છે. પુરી અને એપ્સ્ટીન વચ્ચે છેલ્લો નોંધાયેલ સંવાદ જૂન ૨૦૧૭ માં થયો હતો, જ્યારે પુરીએ લખ્યું હતું, ‘જેફ, જો તમે શહેરમાં હોવ તો હું વાતચીત માટે આવવા માંગીશ. હું ૧૦ તારીખ સુધી અહીં છું.’ એપ્સ્ટીને જવાબ આપ્યો, ‘કાલે ફોન કરું? હું ૧૫ એ પાછો આવીશ.’
પુરીએ ભારપૂર્વક કહ્યું કે આ તમામ મુલાકાતો તેમના મોદી સરકારમાં સામેલ થયા પહેલાની હતી. એ પૂછવામાં આવતા કે તેમણે એપ્સ્ટીનને મળવાનું કેમ બંધ કરી દીધું, પુરીએ કહ્યું, ‘જ્યારે તમને ખબર પડે કે કોઈ વ્યક્તિ ખરેખર કેવી છે, તો તેની સાથે સંપર્ક કેમ રાખશો? ઉપરથી, મારા અને તેમનામાં કંઈપણ કોમન નહોતું.’ તેમણે એમ પણ કહ્યું કે શરૂઆતની વાતચીત પછી તેમણે હોફમેન સાથે પણ સંપર્ક તોડી નાખ્યો હતો. પુરીએ જણાવ્યું કે એપ્સ્ટીન સાથે તેમનો સંપર્ક IPI સાથેના જોડાણને કારણે થયો હતો.
૨૦૨૦ માં નોર્વેજીયન રાજદ્વારી ટેર્જે રોડ-લાર્સને એપ્સ્ટીન સાથેના સંબંધો સામે આવ્યા બાદ IPI ના વડા પદેથી રાજીનામું આપ્યું હતું. વર્ષ ૨૦૧૧ થી ૨૦૧૯ ની વચ્ચે એપ્સ્ટીનના ફાઉન્ડેશનો પાસેથી IPI ને ૬.૫ લાખ ડોલરનું દાન મળ્યું હતું, જેને બાદમાં બોર્ડે માનવ તસ્કરી અને જાતીય સતામણીના પીડિતોના સમર્થન વાળા કાર્યક્રમોમાં દાન આપવાનો નિર્ણય કર્યો હતો.
ટ્રમ્પના નિશાના પર હોફમેન
રીડ હોફમેન પહેલા પણ સ્વીકારી ચૂક્યા છે કે તેમની એપ્સ્ટીન સાથે મુલાકાત થઈ હતી, પરંતુ તેમણે આ જોડાણ બદલ પસ્તાવો વ્યક્ત કર્યો હતો. વર્ષ ૨૦૧૯ માં હોફમેને કહ્યું હતું કે ૨૦૧૫ માં તેમની એપ્સ્ટીન સાથે મુલાકાત MIT અને અન્ય સંપર્કો દ્વારા થઈ હતી અને તેઓ MIT માટે ફંડ એકઠું કરવાના સિલસિલામાં એકવાર એપ્સ્ટીનના ખાનગી ટાપુ પર ગયા હતા.
નવેમ્બર ૨૦૨૫ માં અમેરિકી રાષ્ટ્રપતિ ડોનાલ્ડ ટ્રમ્પે એપ્સ્ટીન ફાઈલોમાં જે ડેમોક્રેટ્સના નામ આવ્યા હતા તેમની તપાસના આદેશ આપ્યા હતા અને વિશેષ રૂપે હોફમેનનું નામ લીધું હતું. ટ્રમ્પે કહ્યું હતું, ‘મારા મતે હોફમેનની તપાસ થવી જોઈએ,’ અને તેમને ‘ઘટિયા વ્યક્તિ’ કહ્યા હતા. જોકે, એપ્સ્ટીનના કોઈ પણ પીડિતે હોફમેન વિરુદ્ધ જાહેરમાં કોઈ આરોપ લગાવ્યો નથી. ટ્રમ્પની તપાસની માંગ પર હોફમેને સોશિયલ મીડિયા પર લખ્યું હતું, ‘હું ક્યારેય એપ્સ્ટીનનો ક્લાયન્ટ રહ્યો નથી અને MIT માટે ફંડ એકઠું કરવા સિવાય મારો તેમની સાથે કોઈ સંબંધ નહોતો.’
ન્યાય વિભાગ દ્વારા જારી કરાયેલા દસ્તાવેજોમાં એપ્સ્ટીનના વર્ષ ૨૦૧૯ માં કસ્ટડીમાં મૃત્યુ પહેલાની પ્રવૃત્તિઓ સાથે જોડાયેલા લાખો પાના સામેલ છે. ઈમેલ્સમાં બ્રિટનના પૂર્વ વડાપ્રધાન ગોર્ડન બ્રાઉન, પૂર્વ CIA નિર્દેશક બિલ બર્ન્સ, અમેરિકાના પૂર્વ ટ્રેઝરી સેક્રેટરી લેરી સમર્સ અને કાઉન્સિલ ઓફ યુરોપના મહાસચિવ થોરબોર્ન યાગલેન્ડ જેવા અનેક અગ્રણી લોકોનો પણ ઉલ્લેખ છે. હરદીપ પુરી ૨૦૦૯ થી ૨૦૧૩ સુધી સંયુક્ત રાષ્ટ્રમાં ભારતના કાયમી પ્રતિનિધિ રહ્યા છે. ૨૦૧૧-૧૨ દરમિયાન ભારત સંયુક્ત રાષ્ટ્ર સુરક્ષા પરિષદનું અસ્થાયી સભ્ય પણ હતું.
