India China Border Tension: ભારત-તિબેટ સરહદ પોલીસ (ITBP)ના મહાનિર્દેશક શત્રુજીત કપૂરે જણાવ્યું છે કે અરુણાચલ પ્રદેશની સરહદે એકથી વધુ સ્થળોએ ભારતીય અને ચીની સૈનિકો સામસામે છે અને તેમની વચ્ચેનો ગતિરોધ યથાવત્ છે. જુલાઈ પછી બંને દેશોના સૈનિકો વચ્ચે વધી રહેલા તણાવના વ્યાપ અંગે આ પ્રથમ સત્તાવાર નિવેદન છે.
કપૂરે ગુરુવારે (22 ઑક્ટોબર) રાજસ્થાનના અલવરમાં આવેલી કેન્દ્રીય તાલીમ મહાવિદ્યાલયમાં યોજાયેલા હિમવીર સન્માન સમારોહમાં આ વાત કહી હતી. આ ITBPનો વાર્ષિક સમારોહ છે, જેમાં દળના જવાનો અને અધિકારીઓનું સન્માન કરવામાં આવે છે.
ધ હિન્દુના અહેવાલ અનુસાર, કપૂરે જણાવ્યું, ‘છેલ્લા કેટલાક દિવસોમાં એવી પરિસ્થિતિ ઊભી થઈ, જેમાં અરુણાચલ પ્રદેશમાં અનેક સ્થળોએ સૈનિકો સામસામે આવી ગયા. આ પરિસ્થિતિ હજુ પણ ચાલુ છે.’
દળના નવગઠિત શૌર્ય કમાન્ડોની ભૂમિકાની પ્રશંસા કરતાં કપૂરે કહ્યું, ‘અમારા નવગઠિત શૌર્ય કમાન્ડોએ આમાં અનુકરણીય ભૂમિકા ભજવી છે. ITBPની રચના પર્વતીય ગેરિલા દળ તરીકે કરવામાં આવી હતી અને 2004માં અમને ચીન સાથે જોડાયેલી સરહદની સુરક્ષાની જવાબદારી સોંપવામાં આવી હતી.’
તેમણે વધુમાં કહ્યું, ‘આપણે આપણું મૂળ કામ છોડવું જોઈએ નહીં. સેનાથી અલગ, ઊંચાઈવાળા પર્વતીય વિસ્તારોમાં લડાઈ માટે એક વિશેષ દળ તૈયાર કરવામાં આવી રહ્યું છે. ટૂંક સમયમાં અમારી પાસે શૌર્ય કમાન્ડોની એક સંપૂર્ણ બટાલિયન હશે. વધુ ઊંચાઈવાળા વિસ્તારોમાં તહેનાતી અમારી તાકાત છે.’
મજા પાસે તંબુ લગાવવામાં આવ્યા
સરકારી સૂત્રોએ જણાવ્યું કે આ ગતિરોધોમાં સૌથી મહત્ત્વનો ગતિરોધ અરુણાચલ પ્રદેશના અપર સુબનસિરી જિલ્લામાં તવાંગ વિસ્તાર પાસે નહીં, પરંતુ તકસિંગ નજીકના અસાફિલા વિસ્તારમાં છે. આ પરિસ્થિતિ જુલાઈના અંતથી ચાલુ છે.
ચીની પીપલ્સ લિબરેશન આર્મી (PLA)ના જવાનોએ ઊંચાઈવાળા વિસ્તારમાં તંબુ લગાવ્યા છે. આ તંબુ તકસિંગ સર્કલમાં મજા ખાતે આવેલી કંપનીના કાર્યકારી મથકની નજીક, ભારતના મૂલ્યાંકન અનુસાર વાસ્તવિક નિયંત્રણ રેખા (LAC) જ્યાંથી પસાર થાય છે તે સ્થળથી આશરે 6થી 7 કિલોમીટર દૂર છે.
એક સૂત્રએ જણાવ્યું, ‘જુલાઈમાં કોઈ સમયે નિયમિત પેટ્રોલિંગ દરમિયાન મજા પાસે ભારતીય અને ચીની સૈનિકો સામસામે આવી ગયા હતા. થોડા સમય સુધી તણાવ રહ્યા પછી બંને પક્ષો પાછા ફર્યા હતા, પરંતુ થોડા દિવસો પછી ચીની PLAના જવાનો મોટી સંખ્યામાં પાછા આવ્યા અને તંબુ લગાવી દીધા. આ તંબુ ભારત LACને જ્યાં સુધી માને છે તે સ્થળથી આશરે 6થી 7 કિલોમીટર અંદર લગાવવામાં આવ્યા છે.’
અહેવાલ અનુસાર, ત્યારથી ભારતે પણ આ વિસ્તારમાં પોતાની તહેનાતી વધારી દીધી છે.
કપૂરે ભારપૂર્વક જણાવ્યું કે ITBP પાસે રહેલાં શસ્ત્રો લગભગ 50 વર્ષ જૂનાં છે અને હવે તેનું આધુનિકીકરણ જરૂરી છે. તેમણે કહ્યું કે માત્ર પરંપરાગત પદ્ધતિઓથી ચીનનો સામનો કરવો પૂરતો નહીં હોય, કારણ કે ચીને પોતાનાં શસ્ત્રો અને માળખાગત સુવિધાઓને આધુનિક બનાવવા માટે મોટું રોકાણ કર્યું છે. તેમણે ડ્રોન અને ડ્રોનવિરોધી ક્ષમતા વિકસાવવાની જરૂરિયાત પર પણ ભાર મૂક્યો.
કપૂરે કહ્યું, ‘ડ્રોન એવી વસ્તુ છે, જેના દ્વારા એક નાનો દેશ પણ મોટા દેશને પડકાર આપી શકે છે. આપણે જોયું છે કે યુક્રેને રશિયા જેવી મહાસત્તાને કેવી રીતે પડકાર આપ્યો છે. એવું માનવામાં આવતું હતું કે યુદ્ધ થોડા જ દિવસોમાં પૂરું થઈ જશે, પરંતુ રશિયાના 10,000થી 15,000 સૈનિકો માર્યા જઈ રહ્યા છે અને તેને નુકસાન સહન કરવું પડી રહ્યું છે. ઈરાનને જુઓ, તેની પાસે નૌકાદળ પણ નથી, છતાં તેણે ડ્રોનની મદદથી અમેરિકાને પડકાર આપ્યો છે.’
કપૂરે વધુમાં કહ્યું, ‘આપણે ડ્રોન અને ડ્રોનવિરોધી પ્રણાલીઓની દિશામાં આગળ વધવું પડશે. આધુનિકીકરણ માટે મળેલા 400 કરોડ રૂપિયામાંથી અમે 70 ટકા રકમ ડ્રોન પર ખર્ચી છે. સરહદની સુરક્ષા કરતી તમામ બટાલિયનોમાં ડ્રોનની એક-એક પ્લાટૂન છે. અમે ડ્રોન પાઇલટ્સને તાલીમ આપવાનું શરૂ કર્યું છે અને અમારી પોતાની ક્ષમતાથી ડ્રોન બનાવી રહ્યા છીએ. આધુનિકીકરણની બીજી યોજના હેઠળ મળનારા 3,500 કરોડથી 4,000 કરોડ રૂપિયામાંથી 1,000 કરોડ રૂપિયા ડ્રોન માટે નક્કી કરવામાં આવ્યા છે.’
વાતચીતથી તણાવ ઓછો થયો નથી
નોંધનીય છે કે ભારત અને ચીન વચ્ચે રાજદ્વારી અને સૈન્ય સ્તરે સતત વાતચીત થવા છતાં ગતિરોધ ચાલુ છે. ચીનના રાષ્ટ્રપતિ શી જિનપિંગે 11થી 13 સપ્ટેમ્બર દરમિયાન ભારતમાં યોજાયેલી 18મી BRICS શિખર બેઠકમાં ભાગ લીધો હતો. જુલાઈ પછી સરહદ સંબંધિત મુદ્દાઓ પર ઉચ્ચ સ્તરની ત્રણ બેઠકો પણ યોજાઈ ચૂકી છે.
6 ઑગસ્ટે ભારત-ચીન સરહદ બાબતો પર પરામર્શ અને સંકલન માટે રચાયેલી કાર્યપદ્ધતિ (Working Mechanism for Consultation and Coordination on India-China Border Affairs)ની 36મી બેઠક યોજાઈ હતી.
26 ઑગસ્ટે રાષ્ટ્રીય સુરક્ષા સલાહકાર અજિત ડોભાલે બેઇજિંગમાં સરહદ વિવાદ અંગે વિશેષ પ્રતિનિધિઓની વાટાઘાટોના 25મા તબક્કામાં ભારતનું પ્રતિનિધિત્વ કર્યું હતું.
6 સપ્ટેમ્બરે ભારતીય અને ચીની સેનાઓ વચ્ચે પૂર્વીય ક્ષેત્રમાં કોર કમાન્ડર સ્તરની પ્રથમ બેઠક યોજાઈ હતી. આ બેઠક અરુણાચલ પ્રદેશમાં વાચા-દમાઈ સરહદ કર્મચારી બેઠક કેન્દ્ર ખાતે યોજાઈ હતી.
નોંધનીય છે કે આવી બેઠકો સામાન્ય રીતે પૂર્વી લદ્દાખના ચૂશુલ-મોલ્ડો સરહદ બેઠક કેન્દ્ર ખાતે યોજાતી રહી છે. જૂન 2020માં ગલવાન ખીણમાં થયેલી અથડામણો પછી આ વ્યવસ્થા ખાસ જોવા મળી હતી.
કોંગ્રેસે વડાપ્રધાન મોદી પર નિશાન સાધ્યું
કપૂરના નિવેદન પર પ્રતિક્રિયા આપતાં કોંગ્રેસના મહાસચિવ જયરામ રમેશે વડાપ્રધાન નરેન્દ્ર મોદી પર નિશાન સાધ્યું હતું. તેમણે કહ્યું કે ચીની સૈનિકો સાથે ચાલુ ગતિરોધ અંગે ‘વડાપ્રધાન અને તેમની સમગ્ર વ્યવસ્થા તરફથી સંપૂર્ણ મૌન’ જાળવવામાં આવ્યું છે.
રમેશે સોશિયલ મીડિયા પ્લેટફોર્મ X પર લખ્યું, ‘જ્યાં સ્વયંઘોષિત ‘વિશ્વગુરુ’ ચીન સામે સમજીવિચારીને છૂટછાટ આપવાનો સિલસિલો ચાલુ રાખી રહ્યા છે, ત્યાં ITBPના મહાનિર્દેશકે અરુણાચલ પ્રદેશમાં PLA સાથે તાજેતરમાં થયેલી સામસામેની ઘટનાઓમાં ITBPના પ્રદર્શનની પ્રશંસા કરી છે અને તે યોગ્ય પણ છે. પરંતુ આ મુદ્દે વડાપ્રધાન અને તેમની સમગ્ર વ્યવસ્થા તરફથી સંપૂર્ણ મૌન છે.’
While the self-styled Vishwaguru’s calibrated concessions to China continue, the DG, ITBP, has lauded—and rightly so—its performance in recent face-offs with the PLA in Arunachal Pradesh, on which there has been a deafening silence from the PM and his establishment.
Corps commander talks were held at Wacha and Damai in Arunachal Pradesh last month after the Taksing face-off. Locals had reported that patrolling points had been lost once again, as in Ladakh. China continues to rename our towns in Arunachal Pradesh and is building a 60,000-MW dam that threatens our ecological and water security.
India’s trade deficit with China zoomed even further to a record $112 billion in 2025–26, up from $99 billion the previous year. This has simply crushed our MSMEs in many industries. Make in India has become Import from China. This staggering trade deficit is in itself a very significant threat to our economic security.
India has been paying the price for the PM’s infamous clean chit to China on June 19, 2020, when he said, after 20 of our brave jawans had been martyred: “ना कोई वहाँ हमारी सीमा में घुस आया है और न ही कोई घुसा हुआ है, न ही हमारी कोई पोस्ट किसी दूसरे के कब्ज़े में है।” The retired Chief of Army Staff, Gen. Naravane, has revealed that the only instructions he received while at the helm, when Chinese incursions took place in Ladakh, were: “जो उचित समझो वो करो।”
On July 4, 2025, the Deputy Chief of Army Staff, Lt. Gen. Rahul Singh, had spoken publicly on China’s both intensively and extensively embedded role in Pakistan’s military campaign during our Operation Sindoor. Yet, on August 25, 2026, the retired Chief of Defence Staff, Gen. Anil Chauhan, publicly contradicted Lt. Gen. Rahul Singh’s revelations and, soon thereafter, took over a think tank that is a key part of the RSS/BJP ecosystem.
— Jairam Ramesh (@Jairam_Ramesh) October 23, 2026
તેમણે વધુમાં કહ્યું, ‘તકસિંગમાં સૈનિકો સામસામે આવી ગયા હોવાની ઘટના પછી ગયા મહિને અરુણાચલ પ્રદેશના વાચા અને દમાઈમાં કોર કમાન્ડર સ્તરની વાતચીત થઈ હતી. સ્થાનિક લોકોએ જણાવ્યું હતું કે પેટ્રોલિંગનાં કેટલાક સ્થળોએ ભારતે ફરી એકવાર નિયંત્રણ ગુમાવ્યું છે, જેમ લદ્દાખમાં થયું હતું. ચીન અરુણાચલ પ્રદેશનાં આપણાં નગરોનાં નામ બદલવાનું ચાલુ રાખી રહ્યું છે અને 60,000 મેગાવોટ ક્ષમતાનો બંધ બનાવી રહ્યું છે, જેનાથી આપણી પરિસ્થિતિકીય વ્યવસ્થા અને જળ સુરક્ષાને જોખમ છે.’
રાજ્યસભાના સાંસદ રમેશે એ પણ જણાવ્યું કે ચીન સાથે ભારતની વેપાર ખાધ નાણાકીય વર્ષ 2025–26માં વધીને વિક્રમી 112 અબજ ડૉલર થઈ ગઈ છે, જ્યારે અગાઉના નાણાકીય વર્ષમાં તે 99 અબજ ડૉલર હતી.
તેમણે કહ્યું, ‘આના કારણે અનેક ઉદ્યોગોમાં આપણાં સૂક્ષ્મ, લઘુ અને મધ્યમ ઉદ્યોગો સંપૂર્ણપણે બરબાદ થઈ ગયા છે. ‘મેક ઇન ઇન્ડિયા’ હવે ‘ઇમ્પોર્ટ ફ્રોમ ચાઇના’ બની ગયું છે. આટલી મોટી વેપાર ખાધ પોતે જ આપણી આર્થિક સુરક્ષા માટે મોટું જોખમ છે.’
જૂન 2020માં ગલવાન ખીણમાં ચીની ઘૂસણખોરીના આરોપો પછી ચીનને કથિત રીતે ‘ક્લીન ચિટ’ આપવા બદલ પણ રમેશે મોદી પર ટીકા કરી હતી.
તેમણે કહ્યું, ‘વડાપ્રધાને 19 જૂન 2020ના રોજ ચીનને આપેલી એ બદનામ ‘ક્લીન ચિટ’ની કિંમત ભારત આજે પણ ચૂકવી રહ્યું છે. તે સમયે, આપણા 20 બહાદુર જવાનો શહીદ થયા પછી, તેમણે કહ્યું હતું: ‘ન તો ત્યાંથી કોઈ આપણી સરહદમાં ઘૂસી આવ્યું છે, ન તો કોઈ ઘૂસેલું છે અને ન તો આપણી કોઈ ચોકી બીજા કોઈના કબજામાં છે.’
રમેશે વધુમાં કહ્યું, ‘સેનાના ભૂતપૂર્વ વડા જનરલ (MM) નરવણેએ ખુલાસો કર્યો છે કે જ્યારે તેઓ સેનાધ્યક્ષ હતા અને લદ્દાખમાં ચીની ઘૂસણખોરી થઈ હતી, ત્યારે તેમને માત્ર એટલો જ નિર્દેશ મળ્યો હતો — ‘તમને જે યોગ્ય લાગે તે કરો.’
નોંધનીય છે કે આ વર્ષે ફેબ્રુઆરીમાં સંસદના બજેટ સત્ર દરમિયાન લોકસભામાં ભારે હોબાળો થયો હતો, જ્યારે વિપક્ષના નેતા રાહુલ ગાંધીએ સેનાના ભૂતપૂર્વ વડા નરવણેના સંસ્મરણગ્રંથ ‘ફોર સ્ટાર્સ ઑફ ડેસ્ટિની’ (Four Stars of Destiny)નો ઉલ્લેખ કર્યો હતો. આ પુસ્તકમાં ભૂતપૂર્વ સેનાધ્યક્ષે લખ્યું છે કે 2020માં લદ્દાખમાં ચીનની કાર્યવાહીનો સામનો કરવાની જવાબદારી તેમના એકલા ખભા પર નાખવામાં આવી હતી અને તેમને ‘મુશ્કેલ જવાબદારી’ સોંપવામાં આવી હતી.
કારવાં સામયિકના ફેબ્રુઆરીના અંકમાં પ્રકાશિત એક લેખ અનુસાર, નરવણેએ પોતાના સંસ્મરણગ્રંથમાં લખ્યું છે કે ચીનની કાર્યવાહીનો જવાબ કેવી રીતે આપવો તેનો નિર્ણય લેવા માટે તેમને સંપૂર્ણપણે એકલા છોડી દેવામાં આવ્યા હતા. ત્યારબાદ લોકસભામાં આ પુસ્તકનો ઉલ્લેખ કરતાં રોકવામાં આવ્યા પછી રાહુલ ગાંધીએ ગૃહની બહાર સંસ્મરણગ્રંથની નકલ બતાવી હતી.
જોકે, સંબંધિત સંસ્મરણગ્રંથ સત્તાવાર રીતે પ્રકાશિત થયો નથી અને કેન્દ્રીય સંરક્ષણ તથા વિદેશ મંત્રાલયોની મંજૂરીની રાહ જોઈ રહ્યો છે.
રમેશે કહ્યું, ‘4 જુલાઈ, 2025ના રોજ સેનાના ઉપપ્રમુખ લેફ્ટનન્ટ જનરલ રાહુલ સિંહે જાહેરમાં જણાવ્યું હતું કે ઑપરેશન સિંદૂર દરમિયાન પાકિસ્તાનના સૈન્ય અભિયાનમાં ચીનની ભૂમિકા કેટલી વ્યાપક અને ઊંડાણપૂર્વક જોડાયેલી હતી. પરંતુ 25 ઑગસ્ટ, 2026ના રોજ નિવૃત્ત ચીફ ઑફ ડિફેન્સ સ્ટાફ જનરલ અનિલ ચૌહાણે જાહેરમાં લેફ્ટનન્ટ જનરલ રાહુલ સિંહના ખુલાસાઓનું ખંડન કર્યું હતું. તેના તરત પછી તેમણે એવા થિંક ટેન્કની જવાબદારી સંભાળી હતી, જે રાષ્ટ્રીય સ્વયંસેવક સંઘ (RSS) અને ભારતીય જનતા પાર્ટી (BJP)ની વ્યવસ્થાનો એક મહત્ત્વપૂર્ણ ભાગ છે.’
‘સરહદની સુરક્ષા કરતા દળોને વિરોધ પ્રદર્શનો રોકવા માટે તહેનાત કરવામાં આવી રહ્યા છે’
આ દરમિયાન, કોકરોચ જનતા પાર્ટી (CJP)ના સ્થાપક અભિજિત દીપકેએ કહ્યું કે ‘જે દળોએ આપણી સરહદોની રક્ષા કરવી જોઈએ, તેમને નાગરિકોનાં વિરોધ પ્રદર્શનો રોકવા માટે તહેનાત કરવામાં આવી રહ્યા છે.’ તેમણે આરોપ લગાવ્યો કે વડાપ્રધાન રાષ્ટ્રીય સુરક્ષાને જોખમમાં મૂકી રહ્યા છે.
Yeah, because forces that should be protecting our borders are being deployed to stop citizens from protesting.
Modi is putting national security at risk by using security forces against his own countrymen.
The priority should be securing our borders, not turning Delhi into a fortress to suppress peaceful protests.
— Abhijeet Dipke (@abhijeet_dipke) October 23, 2026
કપૂરનો એ વીડિયો, જેમાં તેઓ કાર્યક્રમ દરમિયાન ચીન સાથે સૈનિકો સામસામે આવી ગયાની ઘટનાઓની પુષ્ટિ કરતા જોવા મળે છે, તેના પર પ્રતિક્રિયા આપતાં દીપકેએ X પર લખ્યું, ‘હા, કારણ કે જે દળોએ આપણી સરહદોની રક્ષા કરવી જોઈએ, તેમને નાગરિકોનાં વિરોધ પ્રદર્શનો રોકવા માટે તહેનાત કરવામાં આવી રહ્યા છે. મોદી પોતાના જ દેશવાસીઓ સામે સુરક્ષા દળોનો ઉપયોગ કરીને રાષ્ટ્રીય સુરક્ષાને જોખમમાં મૂકી રહ્યા છે. પ્રાથમિકતા આપણી સરહદોને સુરક્ષિત કરવાની હોવી જોઈએ, નહીં કે શાંતિપૂર્ણ વિરોધ પ્રદર્શનોને દબાવવા માટે દિલ્હીને કિલ્લામાં ફેરવી દેવાની.’
