India Iran Hormuz Deal: ઈરાન અને અમેરિકા-ઈઝરાયેલ વચ્ચેના યુદ્ધના 18મા દિવસે આવતા-આવતા જીઓપોલિટિક્સ (ભૂ-રાજનીતિ) ઘણું બદલાઈ ચૂક્યું છે. આનું સૌથી મોટું કારણ હોર્મુઝની સામુદ્રધુની (Strait of Hormuz) છે, જેણે વિશ્વભરમાં કાચા તેલ અને LPG-LNGની સપ્લાય ચેઈન તોડી નાખી છે.
હોર્મુઝ સંકટથી સૌથી વધુ પ્રભાવિત દેશોમાં ભારત પણ સામેલ છે. પરંતુ, છેલ્લા એક અઠવાડિયામાં તેણે ઈરાન સાથે મળીને એવો રસ્તો કાઢી લીધો છે કે ભારતીય તેલ અને ગેસ ટેન્કરો હોર્મુઝમાંથી ખૂબ જ શાનથી નીકળી રહ્યા છે અને અમેરિકા-ઈઝરાયેલ તથા તેમના સાથીદારો સાથે તેની મિત્રતા પણ ગાઢ થઈ છે. ભારતની આ સફળતા અત્યારે અમેરિકા, તેના સાથીદારો અને સમગ્ર વિશ્વ માટે સૌથી મોટો સવાલ બની ગઈ છે.
ઈન્ડિયન નેવીની સુરક્ષામાં બહાર આવી રહ્યા છે ભારતીય જહાજો
હોર્મુઝ સ્ટ્રેટ અને ઓમાનની ખાડી જેવા યુદ્ધગ્રસ્ત વિસ્તારોમાંથી ઓછામાં ઓછા ત્રણ ભારતીય LPG (શિવાલિક અને નંદા દેવી) અને તેલ ટેન્કર (જગ લાડકી) સુરક્ષિત રીતે બહાર આવી ગયા છે.
આ માટે ભારતે માત્ર ઈરાન સાથે રાજદ્વારી ચર્ચા જ નથી કરી, પરંતુ પોતાના જહાજો અને પોતાના નાગરિકોને સુરક્ષિત લાવવા માટે હોર્મુઝ વિસ્તારમાં ઈન્ડિયન નેવીના યુદ્ધ જહાજોને પણ તૈનાત કરી રાખ્યા છે અને તેમને સુરક્ષા ઘેરામાં ભારતીય સમુદ્ર સુધી લાવવામાં પણ આવી રહ્યા છે.
ભારત-ઈરાનની રાજદ્વારી ડીલ પર વિશ્વની નજર
એવા સમયે જ્યારે હોર્મુઝમાંથી વિશ્વના અન્ય દેશોના જહાજોનું નીકળવું મુશ્કેલ છે, ભારતને સફળતા કેવી રીતે મળી, તેને લઈને રોયટર્સ જેવી એજન્સીઓએ પહેલા દાવો કર્યો હતો કે આના બદલામાં ભારતે જપ્ત કરાયેલા ઈરાની ટેન્કરો છોડવા પડશે. પરંતુ, ભારતે તેમના આવા દાવાઓની પણ હવા કાઢી નાખી.
અમેરિકાને નાટો અને અન્ય સાથીદારો તરફથી લાગ્યો ફટકો
અમેરિકન મીડિયાનું માનીએ તો હોર્મુઝની સ્થિતિને લઈને અમેરિકાના રાષ્ટ્રપતિ ડોનાલ્ડ ટ્રમ્પ ખૂબ જ ચિડાયેલા છે. કારણ કે, તેમણે લાખ પ્રયત્નો કરી લીધા, પરંતુ ન તો નાટો સાથીદારો કે ન તો બીજું કોઈ હોર્મુઝમાં પોતાની નેવી ઉતારવાનું સાહસ કરી શક્યું.
“હું ઈચ્છી રહ્યો છું કે આ દેશો (હોર્મુઝના રસ્તે તેલ આયાત કરનારા) આવે અને પોતાના ક્ષેત્રની રક્ષા કરે… આ જ જગ્યાએથી તેમને તેલ અને ગેસ મળે છે.” — ડોનાલ્ડ ટ્રમ્પ, અમેરિકી રાષ્ટ્રપતિ
અમેરિકી મીડિયા અનુસાર, ટ્રમ્પ ઈચ્છતા હતા કે જાપાન અને યુરોપના દેશો, અહીં સુધી કે ચીન પણ હોર્મુઝ સ્ટ્રેટની આસપાસ પોતાની નેવી મોકલે, જે મધ્ય-પૂર્વ એશિયાના તેલના ભરોસે રહે છે. પરંતુ, ટ્રમ્પનું સાંભળવા માટે કોઈ તૈયાર થયું નહીં.
હોર્મુઝ સ્ટ્રેટ સંકટ પર એકલું પડી ગયું અમેરિકા
અમેરિકી મીડિયાના રિપોર્ટિંગ અનુસાર, આ મુદ્દે અમેરિકા અલગ-થલગ પડતું જણાય છે, કારણ કે ટ્રમ્પ નાટો અને પોતાના અન્ય સાથીદારો પર વારંવાર ભડકી રહ્યા છે. બ્લૂમબર્ગ અને વોલ સ્ટ્રીટ જર્નલના રિપોર્ટ પણ જાપાન અને ઓસ્ટ્રેલિયાએ મોઢું ફેરવી લીધા હોવા તરફ ઈશારો કરી રહ્યા છે.
ભારતની કૂટનીતિના યુરોપના મીડિયા કરી રહ્યા છે વખાણ
યુરોપ અને યુકે મીડિયાના રિપોર્ટિંગ પરથી પણ જાણવા મળે છે કે તેઓ ભારતીય કૂટનીતિથી અચંબિત જણાય છે. ભારતની હોર્મુઝ સફળતાને ‘તર્ક અને તાલમેલ’ વાળું મોડેલ ગણાવી રહ્યું છે. તેમના રિપોર્ટમાં હોર્મુઝમાંથી ભારતીય ટેન્કરોના સુરક્ષિત બહાર નીકળવા અને ઈરાન તેમજ અમેરિકા-ઈઝરાયેલ સાથે સંતુલિત તાલમેલ જાળવી રાખવાનો ઉલ્લેખ છે.
અમેરિકા અને યુરોપ વચ્ચે બગડ્યો તાલમેલ
યુરોપના પ્રમુખ મીડિયા ‘ધ ગાર્ડિયન’ લખે છે કે હોર્મુઝ પર ટ્રમ્પના દબાણ સામે ‘એક સમાન નકારાત્મક’ પ્રતિક્રિયા છે.
જર્મની અને યુકે સ્પષ્ટ કરી ચૂક્યા છે કે તેઓ ‘વ્યાપક યુદ્ધ’નો ભાગ બનશે નહીં.
યુરોપિયન યુનિયન, અમેરિકા સાથે યુદ્ધમાં જોડાવાને બદલે રક્ષણાત્મક પગલાંને પ્રાથમિકતા આપી રહ્યું છે.
ફિનલેન્ડના રાષ્ટ્રપતિ અલેક્ઝાન્ડર સ્ટબે ભારતને યુદ્ધ રોકવા દખલગીરી કરવા અપીલ કરી છે.
