India Israel Relations: પીએમ નરેન્દ્ર મોદીના ઇઝરાયેલ પ્રવાસને બંને દેશોના પરસ્પર સંબંધોની નજરથી જ જોવો જોઈએ, પરંતુ પશ્ચિમ એશિયાની હાલની સ્થિતિમાં વૈશ્વિક મીડિયા તેને કંઈક અલગ જ દ્રષ્ટિકોણથી જોઈ રહ્યું છે. સૌથી મોટી વાત એ છે કે અમેરિકા ગમે ત્યારે ઈરાન પર હવાઈ હુમલા કરી શકે છે. અમેરિકી રાષ્ટ્રપતિ ડોનાલ્ડ ટ્રમ્પ તેમના ‘સ્ટેટ ઓફ ધ યુનિયન’ સંબોધનમાં હુમલાના સંકેત આપી ચૂક્યા છે અને ઈરાનમાં રહેતા ભારતીય નાગરિકોને તાત્કાલિક ત્યાંથી નીકળી જવાની સત્તાવાર સલાહ પણ આપવામાં આવી છે.
ગાઝા સંકટ
બીજી વાત ઇઝરાયેલની આંતરિક સ્થિતિ સાથે જોડાયેલી છે. ગાઝા પટ્ટીમાં છેલ્લા ત્રણ વર્ષમાં થયેલા 72 હજારથી વધુ મૃત્યુમાં મોટો હિસ્સો સામાન્ય નાગરિકો અને તેમાં પણ બાળકોનો રહ્યો છે, જેમને હમાસના લડવૈયાઓમાં તો ક્યારેય ગણી શકાય નહીં. આ તબાહ થયેલા વિસ્તારમાં આજે પણ લોકોને ભોજન, પાણી અને દવાઓ મળી રહી નથી. બહારથી ત્યાં કોઈ સહાય પણ પહોંચવા દેવામાં આવતી નથી. ગાઝાના રાજકીય ભવિષ્ય પર કોઈ વાત નથી થઈ રહી, ઉલટું પેલેસ્ટાઈનના બીજા મોટા વિસ્તાર વેસ્ટ બેંકના લોકો અત્યારે ત્યાં પરાણે વસી ગયેલા ઇઝરાયેલીઓના હુમલા સહન કરી રહ્યા છે અને ઇઝરાયેલી હકૂમત તેમને રોકવાને બદલે તેમની સાથે ઊભી છે.
ટુ સ્ટેટ સોલ્યુશન
ભારત સરકાર ઇઝરાયેલની સ્થાપનાના સમયથી જ પેલેસ્ટાઈનીઓ સાથે ઊભી છે અને આ સ્થિતિમાં સત્તાવાર રીતે આજે પણ કોઈ ફેરફાર આવ્યો નથી. પશ્ચિમ એશિયાના આ સૌથી તીખા ટકરાવમાં ભારત પહેલાની જેમ આજે પણ ‘ટુ સ્ટેટ સોલ્યુશન’ (બે રાજ્યોનો ઉકેલ) નું પક્ષધર છે. આ દ્રષ્ટિ લઈને જ ભારત સંયુક્ત રાષ્ટ્રની સીધી પહેલ સાથે ઊભું છે. ટ્રમ્પની પહેલ ‘બોર્ડ ઓફ પીસ’ માં પાકિસ્તાનની ઉત્સાહપૂર્વક ભાગીદારી છે, પરંતુ ભારત તેમાં સામેલ નથી. કારણ એ જ કે પેલેસ્ટાઈની હિતોની રક્ષાની આશા આ બોર્ડ પાસેથી રાખી શકાય તેમ નથી.
હાલાત અલગ
આ દ્રષ્ટિકોણ સાથે અત્યારના સમયમાં ભારતીય પ્રધાનમંત્રીનો ઇઝરાયેલ પ્રવાસ ભારત જેવી પ્રાદેશિક મહાસત્તાની કંઈક વિરોધાભાસી છબી રજૂ કરે છે. વર્ષ 2017માં ભારતીય પ્રધાનમંત્રી જ્યારે ઇઝરાયેલ ગયા હતા, ત્યારે વાત અલગ હતી. તે વર્ષ 1992માં ઇઝરાયેલ સાથે રાજદ્વારી સંબંધોની બહાલીથી શરૂ થયેલી પ્રક્રિયાનો ભાગ હતો. ત્યાંથી વસ્તુઓ અત્યારે ઘણી આગળ વધી ચૂકી છે.
ગાઢ બનતા સંબંધો
આ નાનકડા દેશ સાથે છેલ્લા પાંચ વર્ષમાં ભારતે 20 અબજ ડોલરથી વધુનો વેપાર કર્યો છે. સમગ્ર વિશ્વમાં ઇઝરાયેલી હથિયારોના વેચાણનો 34% હિસ્સો એકલા ભારતે ખરીદ્યો છે. આ વ્યાપારી સંબંધોનો વ્યાપ હજુ ખુલવો શરૂ જ થયો છે, પરંતુ આશંકા છે કે પીએમ મોદીનો આ પ્રવાસ રોકાણ, વેપાર કે ટેકનિકલ સહયોગ કરતા વધુ વિવાદિત નેતા બેન્જામિન નેતન્યાહુના હાથ મજબૂત કરવા તરીકે ન જોવામાં આવે.
નેતન્યાહુથી નારાજગી
નરેન્દ્ર મોદી જ્યારે ઇઝરાયેલી સંસદ નેસેટના વિશેષ સત્રને સંબોધિત કરી રહ્યા હતા, ત્યારે ત્યાંના વિપક્ષી સાંસદોએ ગૃહની બહાર રહેવાનો નિર્ણય કર્યો હતો. તેનું કારણ તેમણે આ આયોજનમાં ન્યાયતંત્રના વડાને આમંત્રિત ન કરવાનું જણાવ્યું હતું. નેતન્યાહુ અત્યારે ઇઝરાયેલની રાષ્ટ્રીય ભાવનાઓનું કયા હદ સુધી પ્રતિનિધિત્વ કરી રહ્યા છે, તેનો અંદાજ તેમની સામાન્ય તસવીરો પરથી લગાવી શકાતો નથી. લગભગ સતત જ તેમની વિરુદ્ધ ઇઝરાયેલના રસ્તાઓ પર પ્રદર્શનો થઈ રહ્યા છે. યહૂદી સમુદાયે અમેરિકા અને વિવિધ યુરોપિયન દેશોમાં જાહેર રીતે તેમની કટ્ટરપંથી નીતિઓ પ્રત્યે નારાજગી વ્યક્ત કરી છે.
અખાતી દેશોમાં નિશ્ચિંતતા
જોકે આ વાતને લઈને આપણે નિશ્ચિંત રહી શકીએ છીએ કે મોદી નેતન્યાહુ સાથે ઊભા રહેવાથી અખાતી ક્ષેત્રમાં ભારત અલગ-થલગ નહીં પડે. સંયુક્ત આરબ અમીરાત (UAE) અને સાઉદી અરેબિયા સાથે ભારતના સંબંધો અત્યારે ઇતિહાસના સૌથી શ્રેષ્ઠ તબક્કામાંથી પસાર થઈ રહ્યા છે અને આ બંને દેશો કોઈપણ કિંમતે ઇઝરાયેલ સાથે બગાડવા માંગતા નથી.
જનભાવનાથી અંતર
અખાતી ક્ષેત્રમાં પોતાની કૂટનીતિ સુચારૂ રીતે આગળ વધારવી દુનિયાના કોઈપણ દેશ માટે ક્યારેય ખૂબ સરળ રહી નથી. ભારત માટે આમાં ગૂંચવણો વધુ રહી છે, કારણ કે કોઈ જૂથનો હિસ્સો બનીને ચાલવું ક્યારેય તેની નીતિ રહી નથી. એવામાં નરેન્દ્ર મોદીની પ્રો-એક્ટિવ કૂટનીતિથી વેપાર, રોકાણ અને રોજગારના ક્ષેત્રમાં આપણને ફાયદો થયો છે, પરંતુ પેલેસ્ટાઈની નાગરિકોની દુર્દશા પર ધ્યાન ન આપી શકવાથી અત્યારે લોકતાંત્રિક જનભાવનાઓથી કંઈક અંતર જેવું દેખાય છે. ઈરાન સાથેના સંબંધોનું સ્તર પહેલા જેવું જાળવી રાખવામાં પણ આગળ થોડી મુશ્કેલીઓ આવી શકે છે.
