India Oman Strategic Relations: અમેરિકા-ઈરાન સંઘર્ષ વચ્ચે અખાતમાં ભારતનો એક જૂનો મિત્ર ઓમાન જ તેલ-ગેસના સપ્લાયના સંકટમાંથી ઉગારી શકે છે. આ એ જ ઓમાન છે, જ્યાં ગત વર્ષે 17-18 ડિસેમ્બર 2025 ના રોજ વડાપ્રધાન નરેન્દ્ર મોદીએ પણ મુલાકાત લીધી હતી. ભારત સાવચેતીપૂર્વક અખાતની ગતિવિધિઓ પર નજર રાખી રહ્યું છે. ઈરાનના વિદેશ મંત્રી અબ્બાસ અરાઘચીએ પણ ઓમાનની મુલાકાત લીધી છે, જેમાં હોર્મુઝ સ્ટ્રેટથી સુરક્ષિત રસ્તા માટે સિગ્નલ આપવામાં આવ્યું છે. દરિયાઈ સ્થિરતા પર અરાઘચીની વાત થઈ. અરાઘચીએ ઓમાન સાથેની વાતચીતમાં હોર્મુઝથી તેલ-ગેસના ટેન્કરોની સુરક્ષિત અવરજવરના સંકેત આપ્યા. ભારત પણ ઈરાન-ઓમાન વચ્ચેની વાતચીત પર નજીકથી નજર રાખી રહ્યું હતું. આનો હેતુ એ છે કે હોર્મુઝથી ભારતીય જહાજોની સુરક્ષિત નિકાસ કરી શકાય. આ દરમિયાન, અનેક ભારતીય જહાજો હવે મુંબઈ તટ પર આવવા લાગ્યા છે.
- ભારતના મિત્ર સાથે ઈરાનની સતત વાત
- હોર્મુઝ સ્ટ્રેટ વિસ્તારમાં 14 ભારતીય જહાજો હાજર છે
- હોર્મુઝથી પસાર થાય છે દુનિયાના 20 ટકા તેલ અને ગેસ
- ઓમાન કરાવી શકે છે અમેરિકા-ઈરાનમાં સમજૂતી
- હોર્મુઝથી ભારતીય ધ્વજવાળા જહાજોની અવરજવરમાં અવરોધ
- પીએમ મોદીની મુલાકાતમાં રખાઈ હતી વ્યાપક સંબંધોની પાયા
- ઓમાન-ભારત વચ્ચે આ પણ થશે સહયોગ
ભારતના મિત્ર સાથે ઈરાનની સતત વાત
સોશિયલ મીડિયા X પર એક પોસ્ટમાં અરાઘચીએ વાટાઘાટોને ‘મહત્વપૂર્ણ’ ગણાવી અને દ્વિપક્ષીય મુદ્દાઓની સાથે સાથે વ્યાપક પ્રાદેશિક ઘટનાક્રમો પર પણ વાત કરી. તેમણે કહ્યું- હોર્મુઝના તટ પર સ્થિત એકમાત્ર દેશ તરીકે અમારું ફોકસ સુરક્ષિત અવરજવર સુનિશ્ચિત કરવાની રીતો પર કેન્દ્રિત હતું, જેનાથી અમારા તમામ પ્રિય પડોશીઓ અને વિશ્વને ફાયદો થાય. તેમણે આગળ કહ્યું- ‘અમારા પડોશીઓ અમારી પ્રાથમિકતા છે.’
હોર્મુઝ સ્ટ્રેટ વિસ્તારમાં 14 ભારતીય જહાજો હાજર છે
તાજેતરમાં ભારતીય જહાજ હોર્મુઝ પાર કરવાનું ઉદાહરણ ‘દેશ ગરિમા’ છે. તે ગત બુધવારે મુંબઈમાં ડૉક પર પહોંચ્યું. આ ટેન્કરમાં કતારના રાસ લાફાનથી 97,000 મેટ્રિક ટન કાચું તેલ ભરેલું હતું.
‘દેશ ગરિમા’ ઉપરાંત, 13 એપ્રિલે અમેરિકા દ્વારા નાકાબંધી શરૂ થયા પછી 30 થી વધુ ટેન્કરો કથિત રીતે હોર્મુઝથી પસાર થયા છે.
અનેક બિન-ભારતીય જહાજો ઈરાનથી ભારત તરફ જવાના ચર્ચામાં છે, જોકે તેહરાન કે નવી દિલ્હી તરફથી આની કોઈ પુષ્ટિ કે ખંડન કરવામાં આવ્યું નથી.
વિદેશ મંત્રાલયના પ્રવક્તા રણધીર જાયસવાલના જણાવ્યા અનુસાર, હાલમાં હોર્મુઝ સ્ટ્રેટ વિસ્તારમાં 14 ભારતીય જહાજો હાજર છે.
હોર્મુઝથી પસાર થાય છે દુનિયાના 20 ટકા તેલ અને ગેસ
હોર્મુઝ સ્ટ્રેટ ઈરાન અને ઓમાન વચ્ચે સ્થિત એક મહત્વપૂર્ણ સાંકડો રસ્તો છે, જે પર્સિયન ગલ્ફને ઓમાનની ખાડીથી અલગ કરે છે. દુનિયાના સૌથી મહત્વપૂર્ણ દરિયાઈ તેલ માર્ગ તરીકે આ વૈશ્વિક તેલના લગભગ 20% હિસ્સાની સાથે સાથે લિક્વિફાઇડ નેચરલ ગેસ (LNG), લિક્વિફાઇડ પેટ્રોલિયમ ગેસ (LPG) અને અન્ય પેટ્રોલિયમ પ્રોડક્ટ્સના સપ્લાયને સરળ બનાવે છે.
ઓમાન કરાવી શકે છે અમેરિકા-ઈરાનમાં સમજૂતી
ઓમાન પોતાના તટસ્થ અભિગમને કારણે અમેરિકા સાથેની વાટાઘાટોમાં મધ્યસ્થી તરીકે ફરીથી ઉભરી રહ્યું છે. ઓમાન અખાત ક્ષેત્રમાં ભારતનો સૌથી જૂનો વ્યૂહાત્મક ભાગીદાર છે અને બંને દેશો વચ્ચે ઊંડા સભ્યતાના સંબંધો છે. સૂત્રોના જણાવ્યા અનુસાર, શાંતિ સમજૂતી માટે અમેરિકન માંગણીઓ પૂરી કરવાના પ્રયાસોને કારણે ઈરાનનો પાકિસ્તાન પર ભરોસો ઓછો થઈ રહ્યો છે.
હોર્મુઝથી ભારતીય ધ્વજવાળા જહાજોની અવરજવરમાં અવરોધ
તેહરાન સાથેની સઘન રાજદ્વારી વાટાઘાટો પછી તાજેતરના દિવસોમાં ભારત હોર્મુઝ સ્ટ્રેટમાંથી પોતાના જહાજોને નીકાળવામાં સફળ રહ્યું છે. જોકે, કેટલાક જહાજો પર ક્યારેક-ક્યારેક હુમલા પણ થયા છે. આ બધાને કારણે તાજેતરમાં હોર્મુઝ સ્ટ્રેટથી ભારતીય ધ્વજવાળા જહાજોની અવરજવર થંભી ગઈ છે.
પીએમ મોદીની મુલાકાતમાં રખાઈ હતી વ્યાપક સંબંધોની પાયા
પીએમ મોદીની 17-18 ડિસેમ્બર 2025 ના રોજ ઓમાન મુલાકાત વખતે ભારત-ઓમાન વચ્ચે વ્યાપક આર્થિક ભાગીદારી સમજૂતી (CEPA) ઉપરાંત દરિયાઈ વારસો, કૃષિ અને હાયર એજ્યુકેશન જેવા ક્ષેત્રોમાં સમજૂતી પત્રો (MoU) પર હસ્તાક્ષર કરવામાં આવ્યા હતા. બંને નેતાઓએ 2023 ના વિઝન-ડોક્યુમેન્ટ હેઠળ સંરક્ષણ, ઉર્જા અને ટેકનોલોજી સહિત વ્યૂહાત્મક સહયોગને વધુ ગાઢ બનાવવા પર ચર્ચા કરી હતી.
ઓમાન-ભારત વચ્ચે આ પણ થશે સહયોગ
બંને પક્ષોએ દ્વિપક્ષીય વેપારને વધુ વધારવા અને અલગ-અલગ પ્રકારની વૃદ્ધિ તથા વૈવિધ્યકરણની શક્યતા પર ભાર મૂક્યો. બંને પક્ષોએ કાપડ, ઓટોમોબાઈલ, રસાયણો, ઉપકરણો અને ખાતર સહિત વિવિધ ક્ષેત્રોમાં વેપારને પ્રોત્સાહન આપવાની વિશાળ સંભાવનાનો સ્વીકાર કર્યો.
બંને પક્ષોએ ઉર્જા ક્ષેત્રે પોતાની દ્વિપક્ષીય ભાગીદારી વધારવાની રીતો પર ચર્ચા કરી. બંને પક્ષોએ ભારતીય અને વૈશ્વિક E&P તકોમાં સહયોગ, ગ્રીન એમોનિયા અને ગ્રીન હાઇડ્રોજનના ક્ષેત્રમાં નવી અને નવીનીકરણીય ઉર્જા સહયોગ વધારવા પર પણ વાત કરી હતી.
ભારત-ઓમાન સંરક્ષણ ક્ષેત્રે સહયોગ ગાઢ બનાવી રહ્યા છે. બંને દેશો સંયુક્ત કવાયત, તાલીમ અને ઉચ્ચ સ્તરીય મુલાકાતો કરતા રહ્યા છે, જેથી સહિયારા લક્ષ્યો પ્રાપ્ત કરી શકાય. બંનેએ દરિયાઈ ગુનાઓ અને દરિયાઈ ચાંચિયાગીરીને રોકવા માટે સંયુક્ત પહેલો અપનાવવા પર પણ સહમતિ દર્શાવી છે.
