Instagram CSEAM Notice: સૂત્રોએ રવિવારે જણાવ્યું કે કેન્દ્ર સરકારે સોશિયલ મીડિયા પ્લેટફોર્મ ઈન્સ્ટાગ્રામ પર પૈસા આપીને ચલાવવામાં આવેલી જાહેરાતોમાં બાળકોના યૌન શોષણ અને દુર્વ્યવહાર સાથે જોડાયેલી સામગ્રી (Child Sexual Exploitative and Abuse Material – CSEAM) મળવાના મામલે મેટાને નોટિસ જારી કરી છે. ઈલેક્ટ્રોનિક્સ અને સૂચના પ્રૌદ્યોગિકી મંત્રાલય (MeitY) એ ઈન્સ્ટાગ્રામને આવી તમામ જાહેરાતો અને સામગ્રી તુરંત હટાવવાનો આદેશ આપ્યો છે, જે આ પ્રકારની સામગ્રીને પ્રોત્સાહન આપે છે અથવા તેના સુધી પહોંચ આસાન બનાવે છે. સાથે જ સાત દિવસની અંદર વિસ્તૃત જવાબ પણ માંગ્યો છે.
રાષ્ટ્રીય સાયબર અપરાધ રિપોર્ટિંગ પોર્ટલ અનુસાર, CSEAM એવી કોઈ પણ સામગ્રીને કહેવામાં આવે છે જેમાં કોઈ બાળકના યૌન શોષણ કે દુર્વ્યવહાર સાથે જોડાયેલી યૌન તસવીરો અથવા અન્ય સામગ્રી સામેલ હોય.
સૂત્રો મુજબ આ નોટિસ શનિવારે સાંજે જારી કરવામાં આવી. તેના એક દિવસ પહેલા આઈટી મંત્રી અશ્વિની વૈષ્ણવે ઈન્સ્ટાગ્રામ પર કથિત રીતે આવી જાહેરાતો ચાલવાના મામલે મેટાના અધિકારીઓને તલબ કરવાનો નિર્દેશ આપ્યો હતો. મંત્રાલયે મેટાને પૂછ્યું છે કે તેણે આ મામલે શું કાર્યવાહી કરી અને પ્લેટફોર્મની મોડરેશન નીતિ હોવા છતાં આવી જાહેરાતો પૈસા આપીને કેવી રીતે ચલાવવામાં આવી. અધિકારીઓએ એ પણ પૂછ્યું છે કે મેટાની જાહેરાત પ્રકાશિત થવા પહેલાની સમીક્ષા અને મોડરેશન પ્રક્રિયાને આ જાહેરાતો કેવી રીતે પાર કરી ગઈ.
આ કાર્યવાહી BBC Eye ની તપાસ રિપોર્ટ બાદ કરવામાં આવી છે. રિપોર્ટમાં કહેવામાં આવ્યું હતું કે ઈન્સ્ટાગ્રામ ભારતમાં યુઝર્સને બાળકોના યૌન શોષણ સાથે જોડાયેલી સામગ્રીનો પ્રચાર કરતી પેઈડ જાહેરાતો બતાવી રહ્યું હતું. રિપોર્ટ મુજબ આ જાહેરાતોમાં એવા કીવર્ડ અને ટેલિગ્રામ ચેનલોની લિંક હતી, જ્યાં આ સામગ્રી વેચવામાં આવી રહી હતી. કેટલાક મામલામાં તેની કિંમત ૯૯ રૂપિયા જણાવવામાં આવી હતી. રિપોર્ટ અનુસાર, પ્લેટફોર્મની ભલામણ પ્રણાલીની તપાસ માટે બનાવવામાં આવેલા એક ટેસ્ટ એકાઉન્ટે જેવું જ આવા કેટલાક પ્રોફાઈલ ફોલો કર્યા, જે આપત્તિજનક સામગ્રી પોસ્ટ કરી રહ્યા હતા, તેને અશ્લીલ જાહેરાતો મળવી શરૂ થઈ ગઈ. બાદમાં તેને એવી જાહેરાતો પણ દેખાઈ જેમાં બાળકોને યૌન સંકેત આપતી સ્થિતિઓમાં દર્શાવવામાં આવ્યા હતા.
BBC એ કહ્યું કે તેણે તે ટેસ્ટ એકાઉન્ટ પર આવી સામગ્રીનો પ્રચાર કરતી લગભગ ૩૦ જાહેરાતો અને વયસ્ક અશ્લીલ સામગ્રીવાળી લગભગ ૨૦ જાહેરાતો નોંધ કરી. રિપોર્ટમાં એ પણ કહેવામાં આવ્યું કે ટિપ્પણી માંગ્યા બાદ જ મેટાએ આ જાહેરાતો બંધ કરી, સંબંધિત એકાઉન્ટ નિલંબિત કર્યા, સામગ્રી હટાવી અને URL બ્લોક કર્યા.
જોકે મેટાએ આ દાવાઓને સંપૂર્ણપણે ખોટા જણાવ્યા છે. કંપનીનું કહેવું છે કે કોઈ પણ સિસ્ટમ સંપૂર્ણપણે પરફેક્ટ નથી હોતી અને તેની સમીક્ષા પ્રક્રિયા દરેક વખતે તમામ નીતિ ઉલ્લંઘનોનો પતો નથી લગાવી શકતી.
BBC એ ટેલિગ્રામની બે એવી ચેનલોનો પણ ઉલ્લેખ કર્યો, જ્યાં આ પ્રકારની સામગ્રી વેચવામાં આવી રહી હતી. તેમાંથી એક ચેનલ હટાવી દેવામાં આવી, જ્યારે બીજી ચેનલ સામગ્રી પોસ્ટ કરતી રહી. ટેલિગ્રામનું કહેવું છે કે તેણે ૨૦૨૬ માં આ પ્રકારની સામગ્રી સાથે જોડાયેલા ૨,૭૪,૦૦૦ થી વધારે ગ્રુપ અને ચેનલ હટાવી દીધા છે.
ભારત સરકારે કહ્યું છે કે આ પ્રકારની સામગ્રીના મામલે તેની ઝીરો ટોલરન્સ નીતિ છે. તે હેઠળ તમામ પ્લેટફોર્મે આવી સામગ્રીની ઓળખ કરવી પડશે, તેને હટાવવી પડશે અને તેની રિપોર્ટ પણ કરવી પડશે. આ પહેલા પણ ઈન્ટરપોલથી કેન્દ્રીય તપાસ બ્યુરો (CBI) દ્વારા મળેલી યાદીના આધારે સરકાર આ પ્રકારની સામગ્રી હોસ્ટ કરતી ઘણી વેબસાઈટોને બ્લોક કરી ચૂકી છે.
એક અઠવાડિયાની અંદર મેટા વિરુદ્ધ આ બીજી નિયમનકારી કાર્યવાહી છે. ૧ જુલાઈએ MeitY એ કંપનીને ભારતમાં વ્હોટ્સએપના યુઝરનેમ ફીચરની શરૂઆત હાલ પૂરતી રોકવા અને સુરક્ષા ઉપાયોની જાણકારી આપવાનો નિર્દેશ આપ્યો હતો. મંત્રાલયે છેતરપિંડી, ફિશિંગ, ડિજિટલ અરેસ્ટ કૌભાંડો અને કોઈ બીજાની ઓળખનો ખોટો ઉપયોગ થવાના ખતરાને તેનું કારણ જણાવ્યૂ હતું.
