Justice Dipankar Datta on Collegium: સુપ્રીમ કોર્ટના જજ જસ્ટિસ દીપાંકર દત્તાએ કોલેજિયમ સિસ્ટમની કાર્યપ્રણાલી પર સવાલ ઉઠાવતા કહ્યું છે કે તેમાં પારદર્શિતાનો અભાવ છે. શનિવારે મહિલા દિવસ નિમિત્તે ‘ઇન્ડિયન વુમેન ઇન લો’ દ્વારા આયોજિત કોન્ફરન્સમાં જસ્ટિસ દત્તાએ આ સિસ્ટમ અંગે પોતાની ચિંતા વ્યક્ત કરી હતી.
જસ્ટિસ દીપાંકર દત્તાએ કોલેજિયમ વિશે જે ભાવનાઓ વ્યક્ત કરી છે તેનાથી સુપ્રીમ કોર્ટ અને હાઈકોર્ટના જજોની નિમણૂક અને ટ્રાન્સફરની ભલામણ કરતી સિસ્ટમ પર મોટા સવાલ ઉભા થયા છે.
જસ્ટિસ દીપાંકર દત્તાએ કોલેજિયમ વિશે શું કહ્યું?
જસ્ટિસ દીપાંકર દત્તાના જણાવ્યા અનુસાર, પારદર્શિતાનો એટલો અભાવ છે કે અવારનવાર જજોને પણ બહુ ઓછી સ્પષ્ટતા હોય છે કે કોલેજિયમ કેવી રીતે કામ કરે છે અને તેની બેઠકો ક્યાં થાય છે. તેમણે કહ્યું, “તમે જાણીને નવાઈ પામશો કે અમે માત્ર એ જ નથી જાણતા કે શું થઈ રહ્યું છે… અમે એ પણ નથી જાણતા કે કોલેજિયમ ક્યાં બેસે છે.”
નિમણૂકમાં મેરિટ પર ભાર
સુપ્રીમ કોર્ટમાં આવ્યા પહેલા બોમ્બે હાઈકોર્ટના ચીફ જસ્ટિસ રહી ચૂકેલા દીપાંકર દત્તાએ વધુમાં જણાવ્યું હતું કે ન્યાયિક નિમણૂકો જેન્ડરની સંખ્યાના બદલે મેરિટ (લાયકાત) ના આધારે જ થવી જોઈએ. તેમણે કહ્યું, “જ્યારે હાઈકોર્ટના જજ તરીકે પ્રમોશનની વાત આવે છે, ત્યારે હું સંખ્યા પર નહીં જાઉં. એવું નથી કે 50 માંથી મહિલાઓને 25 કે 30 કેમ ન આપી શકાય? આ જેન્ડર ન્યુટ્રાલિટી છે. આપણે મેરિટ પર જવું જોઈએ.”
ક્ષમતા, પ્રામાણિકતા અને સ્વભાવ
જસ્ટિસ દત્તાનું કહેવું છે કે બેન્ચમાં પ્રમોશન માટે વ્યક્તિની ક્ષમતા, પ્રામાણિકતા અને તેના સ્વભાવને ધ્યાનમાં રાખવા જોઈએ. તેમના મતે, “હું પ્રતીકાત્મક પ્રતિનિધિત્વની વિરુદ્ધ છું. જો કોઈ જજ બનવાને લાયક છે, તો તેણે બનવું જોઈએ.”
હાલમાં સુપ્રીમ કોર્ટ કોલેજિયમમાં કયા જજ છે?
CJI સૂર્યકાંત (મુખ્ય ન્યાયાધીશ)
જસ્ટિસ વિક્રમ નાથ
જસ્ટિસ બી.વી. નાગરત્ના
જસ્ટિસ જે.કે. માહેશ્વરી
જસ્ટિસ એમ.એમ. સુંદરેશ
કોલેજિયમ સિસ્ટમ શું છે?
કોલેજિયમ સિસ્ટમ દ્વારા જ ઉચ્ચ ન્યાયતંત્રમાં જજોની નિમણૂક અને ટ્રાન્સફર થાય છે.
આ સિસ્ટમ સંસદના કોઈ કાયદા કે બંધારણીય જોગવાઈ દ્વારા બનાવવામાં આવી નથી, પરંતુ સુપ્રીમ કોર્ટના ચુકાદાઓ દ્વારા અસ્તિત્વમાં આવી છે.
સુપ્રીમ કોર્ટ કોલેજિયમની આગેવાની ભારતના ચીફ જસ્ટિસ (CJI) કરે છે અને તેમાં અન્ય ચાર વરિષ્ઠ જજો સામેલ હોય છે.
સરકારની ભૂમિકા ત્યારે શરૂ થાય છે જ્યારે કોલેજિયમ નામોની ભલામણ કરે છે.
