LPG ESMA India: ઈરાન-ઈઝરાયેલ યુદ્ધના કારણે મિડલ ઈસ્ટમાં સર્જાયેલી પરિસ્થિતિની અસર ભારતમાં તેલ-ગેસ પુરવઠા પર પડી રહી છે. ગેસની ભારે અછત સર્જાઈ છે, જેના કારણે સરકારે નિયમો લાગુ કરી દીધા છે. ઘરેલું વપરાશનો ગેસ તો જેમ-તેમ મળી રહ્યો છે, પરંતુ કોમર્શિયલ ગેસ સિલિન્ડરની ભારે અછત છે. લોકો LPG ગેસ સિલિન્ડરની સંગ્રહખોરી ન કરે અને LPGનો પુરવઠો ખોરવાય નહીં તે માટે કેન્દ્ર સરકારે આવશ્યક વસ્તુ અધિનિયમ (EC એક્ટ) હેઠળ ESMA લાગુ કરી દીધો છે.
સરકારે ઘરેલું રાંધણ ગેસનો અવરોધ વિનાનો પુરવઠો સુનિશ્ચિત કરવા માટે EC એક્ટ લાગુ કર્યો છે. તેમણે રિફાઇનરીઓ અને પેટ્રોકેમિકલ એકમોને LPGનું ઉત્પાદન મહત્તમ કરવા અને મુખ્ય હાઇડ્રોકાર્બન સ્ત્રોતોને LPG પૂલ તરફ વાળવાનો નિર્દેશ આપ્યો છે.
શું હોય છે ESMA?
આવશ્યક સેવા જાળવણી અધિનિયમ (ESMA) એક એવો એક્ટ છે, જે અમુક સેવાઓની ડિલિવરી સુનિશ્ચિત કરવા માટે બનાવવામાં આવ્યો છે. આ સેવાઓ લોકોના સામાન્ય જીવન સાથે જોડાયેલી છે અને તેના પ્રભાવિત થવાથી સીધી અસર સામાન્ય જનતા પર પડે છે. જેમાં જાહેર પરિવહન (બસ સેવાઓ), આરોગ્ય સેવાઓ (ડોકટરો અને હોસ્પિટલો) જેવી સેવાઓનો સમાવેશ થાય છે.
‘એસ્મા’ કાયદા હેઠળ તેલ રિફાઇનરીઓને નિર્દેશ
સરકારે તેલ રિફાઇનરીઓને LPG ઉત્પાદન વધારવાનો નિર્દેશ આપવા માટે ‘એસ્મા’ કાયદા હેઠળ કટોકટીની સત્તાઓનો ઉપયોગ કર્યો છે. તેનો હેતુ પશ્ચિમ એશિયામાં વધતા સંઘર્ષને કારણે સંભવિત વિક્ષેપોને પહોંચી વળવા ઘરેલું રાંધણ ગેસની ઉપલબ્ધતા વધારવાનો છે. ભારતનો LPG વપરાશ નાણાકીય વર્ષ 2024-25માં 3.13 કરોડ ટન હતો, જેમાંથી માત્ર 1.28 કરોડ ટનનું ઉત્પાદન ઘરેલું સ્તરે કરવામાં આવ્યું હતું, જ્યારે બાકીનો જથ્થો આયાત કરવામાં આવ્યો હતો.
કુદરતી ગેસની ઉપલબ્ધતા અને વિતરણની પ્રાથમિકતા નક્કી
સરકારે EC એક્ટની જોગવાઈઓ લાગુ કરીને કુદરતી ગેસની ઉપલબ્ધતા અને વિતરણની પ્રાથમિકતા નક્કી કરી છે:
પહેલી પ્રાથમિકતા: પાઈપ દ્વારા મળતા કુદરતી ઘરેલું ગેસ (PNG) અને વાહનો માટે CNGને આપવામાં આવી છે. તેમને 100 ટકા ગેસ ઉપલબ્ધ કરાવવો એ પ્રથમ પ્રાથમિકતા રહેશે.
બીજી પ્રાથમિકતા: ફર્ટિલાઈઝરનું ઉત્પાદન કરતા પ્લાન્ટ્સને આપવામાં આવી છે. આ પ્લાન્ટ્સને છેલ્લા છ મહિનાની સરેરાશ જરૂરિયાતના 70 ટકા ગેસ ઉપલબ્ધ કરાવવો અનિવાર્ય રહેશે.
હોર્મુઝ જલડમરુમધ્ય બંધ થવાને કારણે ગેસ અને તેલ સંકટ
ભારતની 85-90 ટકા આયાત સાઉદી અરેબિયા જેવા દેશોમાંથી આવે છે જે અવરજવર માટે મહત્વપૂર્ણ હોર્મુઝ જલડમરુમધ્ય (Strait of Hormuz) પર નિર્ભર છે. ઈરાન અને અમેરિકા-ઈઝરાયેલ વચ્ચે છેલ્લા 11 દિવસથી ચાલી રહેલા સંઘર્ષને કારણે આ દરિયાઈ માર્ગ બંધ થઈ ગયો છે. ભારતમાં તેલ શુદ્ધિકરણ ક્ષમતા પૂરતી હોવા છતાં LPGના ઉત્પાદનમાં ઘટાડાને જોતા સરકારે રિફાઇનરીઓને તેનું ઉત્પાદન વધારવા નિર્દેશ આપ્યો છે.
રત્નાગિરી અને કોલ્હાપુરમાં LPG સિલિન્ડર માટે લાંબી કતારો
ઘરેલું ગેસની અછતના સમાચાર વચ્ચે મહારાષ્ટ્રના અનેક શહેરોમાં લોકો ગેસ સિલિન્ડર મેળવવા માટે લાંબી કતારોમાં ઉભા છે. રત્નાગિરી અને કોલ્હાપુરમાં લોકોની ભારે ભીડ જોવા મળી રહી છે. યુદ્ધને કારણે ગેસની ભારે અછત સર્જાવાની આશંકાએ લોકોમાં બેચેની પેદા કરી છે, જેના કારણે લોકો સમય પહેલા જ સિલિન્ડરનો સ્ટોક કરવાનો પ્રયાસ કરી રહ્યા છે. રત્નાગિરી શહેરની ‘શાંતાદુર્ગા ગેસ એજન્સી’ સહિત અનેક કેન્દ્રો પર સવારથી જ ગ્રાહકોની ભારે ભીડ જોવા મળી રહી છે.
લોકોના મનમાં ડર છે કે જો યુદ્ધની સ્થિતિ વણસી તો આગામી દિવસોમાં LPG સિલિન્ડર મળવાનું બંધ થઈ શકે છે. આ જ ડરને કારણે પેનિક બુકિંગ અને ભીડ વધી રહી છે. જોકે ગેસ એજન્સીઓનો દાવો છે કે હાલમાં ઘરેલું ગેસનો પૂરતો સ્ટોક ઉપલબ્ધ છે અને ગભરાવાની જરૂર નથી. ગ્રાહકોનો આરોપ છે કે બુકિંગ કરવા છતાં 10 થી 15 દિવસ સુધી સિલિન્ડરની ડિલિવરી થઈ રહી નથી, જેના કારણે સપ્લાય બંધ થવાનો ડર બેસી ગયો છે.
