Manipur Violence: જાતીય હિંસાથી પ્રભાવિત મણિપુરના તામેંગલોંગ અને નોની જિલ્લાઓમાં રવિવારે શંકાસ્પદ ઉગ્રવાદીઓ દ્વારા ગામો પર કરવામાં આવેલા હુમલામાં ઓછામાં ઓછા ચાર લોકોનાં મોત થયા છે, જેમાં બે મહિલાઓ પણ સામેલ છે.
આ દરમિયાન, અધિકારીઓએ સોમવારે જણાવ્યું કે રવિવારે સાંજે મણિપુરના તામેંગલોંગ જિલ્લામાં ખેડાઘરમાં ચાર ખાલી પડેલા નાગા ઘરોમાં આગ લગાવવામાં આવી હતી.
સમાચાર એજન્સી PTI અનુસાર, તામેંગલોંગની ઘટના સવારે આશરે 4 વાગ્યે બની હતી, જેમાં બે લોકોનાં મોત થયા હતા, જ્યારે બીજી ઘટના આશરે 12 કલાક બાદ બની હતી, જેમાં પણ બે લોકોનાં જીવ ગયા હતા.
મુખ્યમંત્રી વાય. ખેમચંદ સિંહે આ હત્યાઓ પર ઊંડું દુઃખ વ્યક્ત કરતાં કહ્યું કે નિર્દોષ નાગરિકો વિરુદ્ધ હિંસા એક કાયરતાપૂર્ણ કૃત્ય છે અને તેને સ્વીકારી શકાય નહીં.
PTI અનુસાર, આ હત્યાઓ ‘સાહનિત ની’ અથવા ‘બ્લૅક ડે’ના દિવસે થઈ હતી. મણિપુરમાં કુકી સમુદાય દર વર્ષે 13 સપ્ટેમ્બરે આ દિવસ મનાવે છે. તેઓ 1990ના દાયકામાં રાજ્યમાં થયેલા કુકી-નાગા સંઘર્ષ દરમિયાન જાતીય હિંસાના પીડિતોને યાદ કરે છે.
ઇમ્ફાલને જિરીબામ સાથે જોડતા NH-37ની નજીક આવેલા ટોલન કુકી ગામ પર શંકાસ્પદ ઉગ્રવાદીઓએ હુમલો કર્યો. આ હુમલામાં લિંગાઈ સિંગસિટ નામની મહિલાનું મોત થયું, જ્યારે તેમના પતિ સેનેહ સિંગસિટ અને તેમના નાના પુત્ર ઘાયલ થયા.
પોલીસે જણાવ્યું કે ઘટના બાદ સુરક્ષા દળો ગામમાં પહોંચ્યા અને ઘાયલોને તબીબી સહાય પૂરી પાડી. અધિકારીઓએ જણાવ્યું કે બાદમાં પડોશી રાજ્ય આસામના સિલચરમાં હોસ્પિટલ લઈ જતી વખતે સેનેહનું ઇજાઓના કારણે મોત થયું.
કેમાઈ વિલેજ ઑથોરિટીએ હુમલાની નિંદા કરતાં તેને ‘સમુદાયો વચ્ચે અશાંતિ અને વિભાજન પેદા કરવાનો જાણીજોઈને કરવામાં આવેલો અને દુર્ભાવનાપૂર્ણ પ્રયાસ’ ગણાવ્યો.
વિલેજ ઑથોરિટીએ એક નિવેદનમાં વહીવટીતંત્ર પાસે નિષ્પક્ષ તપાસ કરવા, જવાબદાર લોકોની ઓળખ કરવા અને તેમને સજા અપાવવાની માંગ કરી.
બીજી ઘટનામાં બપોરે આશરે 3:30 વાગ્યે નુંગબા પોલીસ સ્ટેશન હેઠળ આવેલા લોંગપી ગામમાં સશસ્ત્ર ઉગ્રવાદીઓએ એક મહિલા અને એક પુરુષની ગોળી મારીને હત્યા કરી.
પોલીસે જણાવ્યું કે મૃતકોની ઓળખ જૂલી ગંગટે અને આર. ગંગટે તરીકે થઈ છે.
મુખ્યમંત્રી કાર્યાલય દ્વારા જાહેર કરવામાં આવેલા નિવેદનમાં સિંહે આ હત્યાઓની નિંદા કરી. મુખ્યમંત્રીએ કહ્યું, ‘નિર્દોષ નાગરિકો વિરુદ્ધ હિંસાના આવા કાયરતાપૂર્ણ કૃત્યો અસ્વીકાર્ય છે અને આપણા સમાજમાં તેમના માટે કોઈ સ્થાન નથી.’ તેમણે શોકગ્રસ્ત પરિવારો પ્રત્યે સંવેદના વ્યક્ત કરી. BJP નેતા અને પૂર્વ મુખ્યમંત્રી એન. બીરેન સિંહ અને નાગા પીપલ્સ ફ્રન્ટના ધારાસભ્ય અવાંગબો ન્યુમાઈએ લિંગજંગઈની હત્યાની નિંદા કરી.
સોશિયલ મીડિયા પર એક પોસ્ટમાં સિંહે કહ્યું કે ટોલન કુકી ગામમાં બનેલી આ ઘટના ‘ખૂબ જ પરેશાન કરનારી અને હૃદયદ્રાવક’ છે.
તેમણે કહ્યું, ‘નિર્દોષ નાગરિકોની સુરક્ષા આપણી સૌથી મોટી પ્રાથમિકતા હોવી જોઈએ. આ પ્રકારની હિંસાથી સામાન્ય લોકોની મુશ્કેલીઓ વધુ વધે છે અને શાંતિ તરફનો નાજુક માર્ગ વધુ નબળો બને છે.’
એક નિવેદનમાં ન્યુમાઈએ કહ્યું, ‘નિઃશસ્ત્ર પુરુષો, મહિલાઓ અને બાળકોને નિશાન બનાવવું એક કાયરતાપૂર્ણ કૃત્ય છે, જેના માટે સભ્ય સમાજમાં કોઈ સ્થાન નથી.’
નાગા ઘરોમાં આગ લગાવવામાં આવી
હિન્દુસ્તાન ટાઇમ્સના અહેવાલ અનુસાર, સોમવારે (14 સપ્ટેમ્બર) પોલીસે જણાવ્યું કે કુકી લોકોની હત્યાના કેટલાક કલાકો બાદ બદલો લેવાની કાર્યવાહીમાં ચાર નાગા ઘરોમાં આગ લગાવવામાં આવી.
અધિકારીઓ અનુસાર, અજાણ્યા ઉપદ્રવીઓએ જિલ્લા મુખ્યાલયથી આશરે 27 કિલોમીટર દૂર આવેલા આ ઘરોમાં આગ લગાવી. ઘટનામાં કોઈ જાનહાનિના અહેવાલ નથી. અધિકારીઓએ જણાવ્યું કે બંને સમુદાયો વચ્ચે વધેલા તણાવ વચ્ચે કુકી સમુદાય તરફથી સંભવિત જવાબી કાર્યવાહીના ભયને કારણે નાગા લોકો કેટલાંક અઠવાડિયા પહેલાં જ પોતાના ઘર છોડીને જતા રહ્યા હતા.
અખબારે એક અધિકારીને ટાંકીને જણાવ્યું કે કેન્દ્રીય રિઝર્વ પોલીસ ફોર્સ (CRPF) સહિત સુરક્ષા દળોએ વિસ્તારમાં પોતાની હાજરી વધારી દીધી છે અને ત્યાંના રહેવાસીઓ સ્થળાંતર કરી ચૂક્યા છે.
અધિકારીએ કહ્યું, ‘જિલ્લામાં મુખ્યાલયથી આશરે 30 કિલોમીટર દૂર માત્ર એક દૂરનું નાગા ગામ બૈબોની છે. ત્યાં આશરે 20 ઘર છે અને CRPFની એક કાયમી પ્લાટૂન તૈનાત છે. 38 આસામ રાઇફલ્સની એક ટુકડી પણ બૈબોનીથી આશરે ત્રણ કિલોમીટર દૂર આવેલા મુઓલજોલ કુકી ગામમાં તૈનાત છે.’
કુકી સંગઠનોએ NSCN-IM અને ZUF-K બળવાખોર જૂથો પર હુમલાનો આરોપ લગાવ્યો
કુકી સંગઠન વેસ્ટર્ન વિલેજ વૉલન્ટિયરે આ હુમલાઓ માટે નેશનલ સોશિયાલિસ્ટ કાઉન્સિલ ઑફ નાગાલેન્ડ-ઇસાક મુઇવા (NSCN-IM) અને ઝેલિયાંગરોંગ યુનાઇટેડ ફ્રન્ટ-કામસોન (ZUF-K)ને જવાબદાર ઠેરવ્યા.
સોમવારે કુકી-જો કાઉન્સિલ (KZC), જે કુકી-જો સમુદાયની ટોચની નાગરિક સંસ્થા છે, તેણે ટોલેન અને લોંગપીમાં થયેલા હુમલાઓની નિંદા કરી. પરિષદે જણાવ્યું કે ટોલેનમાં એક દંપતીની હત્યા કરવામાં આવી અને તેમના છ વર્ષના પુત્રના હાથમાં ગોળી વાગી, જેના કારણે તેનો હાથ લગભગ અલગ થઈ ગયો. પરિષદે જણાવ્યું કે લોંગપીમાં જૂલી ગંગટે નામની ગર્ભવતી મહિલા અને પોતાના પરિવારના એકમાત્ર પુત્ર થાંગવેલ રોએલ ગંગટેની હત્યા કરવામાં આવી, જ્યારે નેઈ એસ્તેર ગંભીર રીતે ઘાયલ થઈ હતી.
પરિષદે આરોપ લગાવ્યો કે NSCN-IMના કૅડરોએ ZUF-K અને નાગા વિલેજ ગાર્ડ્સ દ્વારા અથવા તેમની સાથે મળીને આ હુમલાઓને અંજામ આપ્યો. તેણે મણિપુરના નાગા નેતાઓ પર બેવડા માપદંડ અપનાવવાનો આરોપ લગાવતાં કહ્યું, ‘…નાગા સશસ્ત્ર જૂથોની બર્બરતાને હવે વધુ નજરઅંદાજ કરી શકાય નહીં.’
પરિષદે જણાવ્યું કે નાગા નેતાઓ મે મહિનામાં માર્યા ગયેલા છ નાગાઓ માટે ન્યાયની માંગ કરે છે, પરંતુ 2026ની શરૂઆતથી અત્યાર સુધી નાગા સશસ્ત્ર જૂથો દ્વારા કથિત રીતે માર્યા ગયેલા 22 કુકી-જો લોકો, જેમાં મહિલાઓ અને બાળકો પણ સામેલ છે, તેમના મામલે મૌન છે.
13 મેના રોજ કુકી ઉગ્રવાદીઓએ કાંગપોકપીમાં આશરે એક મહિના સુધી અપહરણ કરીને બંધક બનાવી રાખ્યા બાદ છ નાગાઓની હત્યા કરી હતી. આ હત્યાઓ પહેલાં તે જ દિવસે બેવડા ઘાત લગાવીને કરવામાં આવેલા હુમલામાં ચાર લોકોનાં મોત થયા હતા, જેમાં ત્રણ ચર્ચ નેતા અને એક નાગા સામેલ હતો. નાગા સંગઠનો છ નાગાઓની હત્યામાં સામેલ તમામ આરોપીઓની ધરપકડ અને કુકી ઉગ્રવાદીઓ સાથે થયેલા સંઘર્ષવિરામ કરારને સમાપ્ત કરવાની માંગ કરી રહ્યા છે.
31 ઓગસ્ટે નવ નાગા ધારાસભ્યોએ કેન્દ્રીય ગૃહમંત્રી અમિત શાહને એક આવેદનપત્ર સોંપીને કુકી-જો નેતાઓની તાત્કાલિક ધરપકડની માંગ કરી હતી. આ નેતાઓએ છ નાગાઓની હત્યા અને તેમના મૃતદેહોને ક્ષત-વિક્ષત કરવામાં જવાબદારી લેવાનો દાવો કર્યો હતો. મૃતકોમાં ઉપમુખ્યમંત્રી નેમચા કિપગેનના પતિ થાંગબોઈ કિપગેન પણ સામેલ હતા, જેઓ કુકી સમુદાયના છે.
પોતાને જનરલ ‘ટાઇગર’ કિપગેન તરીકે ઓળખાવતી વ્યક્તિના કૅડરો પર છ નાગાઓની હત્યા કરવા અને તેમના મૃતદેહોને ક્ષત-વિક્ષત કરવાનો આરોપ છે.
13 મેના રોજ થયેલા બેવડા ઘાત લગાવીને કરવામાં આવેલા હુમલાઓ બાદ નાગા અને કુકી-જો સમુદાયો વચ્ચે તણાવ વધુ વધ્યો. તે જ દિવસે કુકી-જો અને નાગા જૂથોએ 48 લોકોને પકડી લીધા હતા. 15 મેના રોજ બંને સમુદાયોના 14-14 બંધકોને મુક્ત કરવામાં આવ્યા હતા. બાકીના 14 કુકી-જો બંધકોને 9 જૂને કોઈ નુકસાન વિના મુક્ત કરવામાં આવ્યા હતા. બીજા દિવસે છ નાગાઓના ક્ષત-વિક્ષત મૃતદેહો મળી આવ્યા હતા.
મણિપુરમાં જાતીય હિંસાની શરૂઆત 2023માં સૌપ્રથમ મેઇતેઈ અને કુકી સમુદાયો વચ્ચે થઈ હતી, પરંતુ બાદમાં તેમાં લગભગ દરેક સમુદાય સામેલ થઈ ગયો. રાજ્યમાં મેઇતેઈ અને કુકી-જો સમુદાયોએ તે વિસ્તારોમાંથી એકબીજાને બહાર રાખ્યા છે, જ્યાં સંબંધિત સમુદાયનું પ્રભુત્વ છે.
રાષ્ટ્રપતિ શાસન લાગુ થયાના આશરે એક વર્ષ બાદ ફેબ્રુઆરીમાં નવી સરકારની રચના કરવામાં આવી હતી. તેમાં સંતુલન જાળવવાનો પ્રયાસ કરતાં ત્રણેય મુખ્ય સમુદાયોના પ્રતિનિધિઓને સામેલ કરવામાં આવ્યા છે. જોકે, છૂટીછવાઈ હિંસા હજુ પણ ચાલુ છે. મે 2023થી અત્યાર સુધી તેમાં 306 લોકોનાં મોત થઈ ચૂક્યાં છે અને 49 લોકો ગુમ છે.
