તારીખ: 2 જુલાઈ 2026
MGNREGA New Policy: કેન્દ્ર સરકારે ગ્રામીણ રોજગારી ગેરંટી યોજના મનરેગામાં ઐતિહાસિક ફેરફાર કર્યો છે. નવી નીતિ હેઠળ હવે “વીબી-જી રામજી ગ્રામિણ યોજના” લાગુ કરાઈ છે. સરકારના મતે આ નીતિનો હેતુ યોજનાને વધુ પારદર્શક, જવાબદાર અને રાજ્યોની ભાગીદારીવાળી બનાવવાનો છે. પરંતુ આ નીતિની સીધી અસર ગુજરાત સહિતના રાજ્યોના એક કરોડથી વધુ મજૂરો પર પડશે.
સરકારની નીતિ પાછળના 4 મુખ્ય તર્ક
1. નાણાંકીય શિસ્ત અને રાજ્યોની જવાબદારી: “કોઓપરેટિવ ફેડરલિઝમ”
સરકારની નીતિ: અત્યાર સુધી કેન્દ્ર 100% મજૂરી ખર્ચ ઉઠાવતું હતું. નવી નીતિમાં 40% નાણાંકીય બોજ રાજ્યો પર નાખવામાં આવ્યો છે.
સરકારનો પક્ષ: રાજ્યોને યોજનાના અમલીકરણમાં ભાગીદાર બનાવવાથી બગાડ અને ભ્રષ્ટાચાર ઘટશે. રાજ્યો જ્યારે પોતાના નાણાં ખર્ચશે ત્યારે જોબકાર્ડ અને કામની ગુણવત્તા પર ધ્યાન આપશે.
2023-24માં ગુજરાતમાં 8.75 લાખ ખોટા જોબકાર્ડ રદ થયા હતા તેને સરકાર ઉદાહરણ તરીકે ટાંકે છે.
2. ખેતી સિઝનમાં મજૂરોની ઉપલબ્ધતા: “કૃષિ પ્રાથમિકતા નીતિ”
સરકારની નીતિ: વાવણી અને લણણીની સિઝન દરમિયાન મનરેગાના કામો 60 દિવસ માટે બંધ રાખવામાં આવશે.
સરકારનો પક્ષ: સિઝનમાં ખેડૂતોને મજૂરો નથી મળતા કારણ કે બધા મનરેગામાં જતા રહે છે. આ બ્લેકઆઉટ પ્રાવધાનથી ખેતીને પ્રાથમિકતા મળશે અને ખાદ્ય સુરક્ષા સુનિશ્ચિત થશે. ગ્રામિણ અર્થતંત્રનો આધાર ખેતી છે, તેથી તેને પ્રથમ રાખવી જરૂરી છે.
માંગ આધારિતમાંથી બજેટ આધારિત મોડલ: “નાણાંકીય આયોજન”
સરકારની નીતિ:માંગ આધારિત રોજગાર ગેરંટી” ને બદલે હવે અગાઉથી મંજૂર થયેલી બજેટ ફાળવણી મુજબ જ કામો થશે.
સરકારનો પક્ષ:માંગ આધારિત વ્યવસ્થામાં ખર્ચનો કોઈ અંદાજ ન રહેતો. બજેટ આધારિત મોડલથી નાણાંકીય શિસ્ત આવશે અને દર વર્ષે ફાળવણીનું આગોતરું આયોજન થઈ શકશે. આનાથી “મફતની રેવડી” ની સંસ્કૃતિ ઘટશે.
4. રાજ્યવાર મજૂરી દર નક્કી કરવાની છૂટ: “વિકેન્દ્રીકરણ નીતિ”
સરકારની નીતિ:ગુજરાતમાં દૈનિક મજૂરી રૂ. 300 નક્કી કરાઈ છે. દરેક રાજ્ય સ્થાનિક પરિસ્થિતિ મુજબ દર નક્કી કરી શકશે.
સરકારનો પક્ષ: દરેક રાજ્યની જીવન જરૂરિયાત અને મોંઘવારી અલગ છે. કેન્દ્ર એક સરખો દર રાખે તેના બદલે રાજ્યો પોતે નિર્ણય લે તે વિકેન્દ્રીકરણને પ્રોત્સાહન આપે છે. ગુજરાત ઔદ્યોગિક રાજ્ય હોવાથી અહીં મનરેગાની મજૂરી ઓછી રખાઈ છે જેથી લોકો કૌશલ્ય આધારિત રોજગાર તરફ વળે.
સરકારની નીતિની ટીકા અને પડકારો
1. મજૂરો પર બોજ:ગુજરાતમાં એક કરોડ ગરીબ-આદિવાસી મજૂરો રૂ. 300માં ઘર ચલાવવા મજબૂર બનશે. વર્તમાન મોંઘવારીમાં આ રકમ અપૂરતી છે.
2. રાજ્યોની નાણાંકીય સ્થિતિ: 40% બોજ ઉઠાવવો એ નબળી આર્થિક સ્થિતિ ધરાવતા રાજ્યો માટે મુશ્કેલ છે. તેના કારણે કામો ઘટી શકે છે.
3. બાકી વેતનનો મુદ્દો: ગુજરાતમાં જ હજુ રૂ. 4 કરોડનું વેતન બાકી છે. નવી નીતિથી બાકી રકમનું શું થશે તે સ્પષ્ટ નથી.
નિષ્કર્ષ: નીતિનું લક્ષ્ય ખર્ચ ઘટાડવો કે સુધારો?
કેન્દ્ર સરકારની નવી મનરેગા નીતિનો મુખ્ય હેતુ યોજનાના ખર્ચ પર કાબૂ મેળવવો, રાજ્યોની જવાબદારી વધારવી અને ખેતીને મજૂરો મળી રહે તે સુનિશ્ચિત કરવાનો છે. સરકાર તેને “સુધારા” તરીકે રજૂ કરે છે, જ્યારે વિપક્ષ તેને “મજૂર વિરોધી” ગણાવે છે. આ નીતિ ગ્રામિણ અર્થતંત્રને કઈ દિશામાં લઈ જશે તે આવનારો સમય જ કહેશે.
મનરેગા નવી નીતિ 2026, કેન્દ્ર સરકાર મનરેગા ફેરફાર, વીબી જી રામજી યોજના શું છે, MGNREGA Policy Change, ગુજરાત મનરેગા 300 રૂપિયા, મનરેગા 40 ટકા બોજ રાજ્યો, મનરેગા 60 દિવસ બંધ, ગ્રામિણ રોજગાર નીતિ
