PM Modi-Xi Jinping Meet: ભારત અને ચીન વચ્ચેના સંબંધો સુધારવા માટે વધુ એક પગલું ભરવામાં આવ્યું છે. ચીનના રાષ્ટ્રપતિ શી જિનપિંગ અને પીએમ મોદી રશિયાના કઝાનમાં ચાલી રહેલા બ્રિક્સ સંમેલનમાં મુલાકાત કરી રહ્યા છે. આ મીટિંગ પાછળની વાર્તા અહીં જાણો.
પાંચ વર્ષ બાદ વડાપ્રધાન નરેન્દ્ર મોદી અને ચીનના રાષ્ટ્રપતિ શી જિનપિંગની કઝાનમાં મુલાકાત થઈ રહી છે. આ બેઠક કેવી રીતે શક્ય બની અને ભારત અને ચીને આ નિર્ણય કેમ લીધો તે અંગે હવે ઘણી બાબતો સ્પષ્ટ થઈ ગઈ છે.
જ્યારથી લદ્દાખ સીમા વિવાદનું સમાધાન થયું ત્યારથી દરેક તેની પાછળનું કારણ જાણવા માટે ઉત્સુક હતા. શી અને પીએમ મોદી વચ્ચેની મુલાકાતને લઈને પડદા પાછળની આ સંપૂર્ણ વાર્તા છે.
ભારત-ચીન સંબંધો સુધારવામાં રશિયાની પહેલ
23 ઓક્ટોબરે રશિયાના કઝાનમાં વડાપ્રધાન નરેન્દ્ર મોદી અને ચીનના રાષ્ટ્રપતિ શી જિનપિંગની મહત્વપૂર્ણ બેઠક યોજાવા જઈ રહી છે. આ બેઠક પાછળ રશિયાએ મહત્વની ભૂમિકા ભજવી છે. છેલ્લા ઘણા મહિનાઓથી રશિયા બંને દેશોને રાજદ્વારી માધ્યમથી જોડવાનો પ્રયાસ કરી રહ્યું હતું. આ પ્રયાસનો ઉદ્દેશ્ય ભારત અને ચીન વચ્ચેના બગડતા સંબંધોને પાટા પર લાવવાનો છે, ખાસ કરીને 2020ના ગાલવાન સંઘર્ષ પછી જે તિરાડો ઊભી થઈ હતી તેને ઠીક કરવાનો છે.
બ્રિક્સ બેઠકોમાં સંબંધો સુધારવાની વિનંતી
બ્રિક્સ પ્લેટફોર્મ પર રશિયાએ ભારત અને ચીન વચ્ચેના સંબંધો સુધારવા માટે બંને દેશોને વારંવાર વિનંતી કરી હતી. વિવિધ બેઠકો દરમિયાન રશિયાએ સંદેશ આપ્યો કે એશિયાની શાંતિ અને સ્થિરતા માટે બંને દેશો વચ્ચેના સંબંધોને સામાન્ય બનાવવા જરૂરી છે. બ્રિક્સ બેઠકો, જ્યાં બંને દેશોના પ્રતિનિધિઓ વારંવાર હાજર રહે છે, આ રાજદ્વારી પ્રયાસો માટેનું મુખ્ય મંચ બની ગયું છે અને આ પ્રયાસ હવે કાઝાનમાં આ ઐતિહાસિક બેઠકમાં પરિણમે છે.
ત્રીજી વખત શપથ લીધા બાદ મોદી સરકારની પહેલ
વડાપ્રધાન નરેન્દ્ર મોદીએ ત્રીજી વખત સત્તામાં આવ્યા બાદ ચીન સાથેના સંબંધો સુધારવાના સ્પષ્ટ સંકેતો આપ્યા હતા. સરકારને લાગ્યું કે આર્થિક અને પ્રાદેશિક હિતોને ધ્યાનમાં રાખીને ચીન સાથે ફરીથી વાતચીત શરૂ કરવી જરૂરી છે. આ વ્યૂહરચના હેઠળ બંને દેશોએ ધીમે ધીમે ઉચ્ચ સ્તરીય કૂટનીતિમાં પગ મૂક્યો. જુલાઈમાં અસ્તાનામાં ભારતના વિદેશ મંત્રી એસ. જયશંકર અને ચીનના વિદેશ મંત્રી વાંગ યી વચ્ચેની બેઠકે આ પ્રક્રિયાને આગળ વધારી.
લાઓસ અને રશિયામાં અંતિમ વાટાઘાટો યોજાઈ
25 જુલાઈના રોજ લાઓ પીડીઆરમાં બંને દેશોના વિદેશ મંત્રીઓની બેઠકમાં એ વાત પર સહમતિ બની હતી કે મોદી અને શી જિનપિંગ વચ્ચે મુલાકાત જરૂરી છે. આ પછી 12 સપ્ટેમ્બરે રશિયામાં NSA અજીત ડોભાલ અને ચીનના વિદેશ મંત્રી વાંગ યી વચ્ચે થયેલી બેઠકમાં આ બેઠકને અંતિમ સ્વરૂપ આપવામાં આવ્યું હતું. બંને પક્ષો સંમત થયા હતા કે હવે યોગ્ય સમય છે જ્યારે બંને નેતાઓએ સામસામે બેસીને જૂના વિવાદોને ઉકેલવા માટે નક્કર પગલાં લેવા જોઈએ.
ચીને નવા રાજદૂત મોકલ્યા
ભારત અને ચીન વચ્ચે સકારાત્મક વાતાવરણ બનાવવા માટે ચીને મે 2024માં તેના નવા રાજદૂત ઝુ ફેઈહોંગને દિલ્હી મોકલ્યા હતા. ભારત પ્રત્યે સકારાત્મક નિવેદન આપતાં રાજદૂતે સંદેશ આપ્યો કે ચીન હવે ભારત સાથેના સંબંધોને નવા પરિપ્રેક્ષ્યથી જોવા માંગે છે. ઝુ ફેઈહોંગ દિલ્હીમાં ખૂબ જ સક્રિય રહ્યા અને બંને દેશો વચ્ચેના સંબંધો સુધારવામાં મહત્વની ભૂમિકા ભજવી.
ગલવાન વિવાદ પર જયશંકરનું નિવેદન
ભારતના વિદેશ મંત્રી એસ. જયશંકરે અનેક પ્રસંગોએ એ પણ સ્પષ્ટ કર્યું કે ગલવાન અથડામણ બાદ 75 ટકાથી વધુ સરહદ વિવાદ ઉકેલાઈ ગયો છે. તેમનું નિવેદન સંબંધોમાં સ્થિરતા લાવવા માટે મહત્વપૂર્ણ હતું, જેણે બંને દેશો વચ્ચે વાતચીતનું સકારાત્મક વાતાવરણ બનાવ્યું હતું.
ડોભાલનો સ્પષ્ટ સંદેશ
NSA અજીત ડોભાલે ચીની વિદેશ મંત્રીને સ્પષ્ટ કહ્યું કે જો ભારત-ચીન સંબંધોને સામાન્ય બનાવવા હોય તો સરહદ પર શાંતિ અને સ્થિરતા જરૂરી છે. આ સંદેશે ચીનને સંકેત આપ્યો છે કે ભારત તેના વલણ પર અડગ છે, પરંતુ વાતચીત માટે તૈયાર છે. આ વાતચીતે સંબંધોને પાટા પર લાવવાનો માર્ગ મોકળો કર્યો.
ચીની મીડિયાની ભારત પ્રત્યે સકારાત્મકતા
ચીનના વિદેશ મંત્રાલય અને ચીની મીડિયામાં ભારત પ્રત્યે સકારાત્મક નિવેદનો અને લેખો સતત પ્રકાશિત થયા હતા. આ કારણે જાહેર સ્તરે પણ બંને દેશો વચ્ચે સંબંધો સુધારવાનો પ્રયાસ કરવામાં આવ્યો હતો. ચીની મીડિયાએ ભારતની આર્થિક પ્રગતિ અને વૈશ્વિક કૂટનીતિની પ્રશંસા કરી હતી. જેના કારણે સંબંધોમાં સકારાત્મક વાતાવરણ સર્જાયું હતું.
વિઝા અને વેપારમાં રાહત
સંબંધો સુધારવાના પ્રયાસોના ભાગરૂપે બંને દેશો વચ્ચે વિઝા અને વેપાર સંબંધિત બાબતોમાં પણ રાહત આપવામાં આવી હતી. આનાથી વેપાર અને સાંસ્કૃતિક આદાન-પ્રદાનને પ્રોત્સાહન મળ્યું અને બંને દેશો એકબીજા સાથે કામ કરવા માટે ગંભીર હોવાનો સંદેશો મોકલ્યો.
હવે જોવાનું એ રહે છે કે કઝાનમાં આ ઐતિહાસિક બેઠક ભારત-ચીન સંબંધોમાં કેવો બદલાવ લાવે છે.
